Bu üç qurumun yol xəritəsi, əslində, “Rusiya-Çin tandeminin” ABŞ və Avropaya qarşı müxtəlif formatlarda təşkilatlanmasının göstəricisidir
Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının (KTMT), Müstəqil Dövlətlər Birliyinin (MDB) və Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) baş katibləri Pekində təşkilatlar arasında əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi üçün yol xəritəsi imzalayıblar.
Beynəlxalq vəziyyətin aktual məsələləri, o cümlədən üç təşkilatın prioritet fəaliyyət istiqamətləri ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb. Regional təhlükəsizlik, yeni çağırış və təhdidlərə qarşı mübarizə sahəsində əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsi və möhkəmləndirilməsi ilə bağlı təkliflər müzakirə edilib.
Həmçinin yekdil rəylə KTMT, MDB və ŞƏT qlobal sülhün və regional təhlükəsizliyin qorunmasında, qeyri-sabitliyin qarşısının alınmasında getdikcə artan rol oynamağa çağırılıb. Avrasiyanın yeni təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşdırılmasına, iqtisadi əməkdaşlığın və mədəniyyət sahəsində qarşılıqlı fəaliyyətin inkişafına diqqət yetirildiyi bildirilib. İnteqrasiya layihələrinin konyuqasiyasının və Avrasiyadakı inkişaf mərkəzləri arasında əlaqələrin uyğunlaşdırılmasını təmin etmək niyyəti təsdiqlənib.
İclasın yekununda KTMT, MDB və ŞƏT arasında əməkdaşlığın inkişafına dair yol xəritəsi, həmçinin İkinci Dünya Müharibəsinin başa çatmasının 80 illiyi və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının yaradılmasının 80 illiyi ilə əlaqədar KTMT, MDB və ŞƏT baş katiblərinin birgə bəyanatı imzalanıb.
KTMT, MDB və ŞƏT-in baş katibləri təşkilatlar arasında əməkdaşlığın inkişafı üçün yol xəritəsi imzalayıblar.
Bu, Rusiyanın müttəfiqləri ilə birlikdə ABŞ və Avropaya qarşı təşkilatlanması kimi dəyərləndirilə bilərmi?
Baki-xeber.com nəşrinə görə, bu addım müəyyən qədər ABŞ və Avropaya qarşı təşkilatlanma cəhdi kimi qiymətləndirilə bilər. Amma bunu tamamilə “bloklararası qarşıdurma” kimi təqdim etmək də birtərəfli yanaşma olar.
Bu təşkilatların mahiyyətinə diqqət yetirək.
KTMT - Rusiya liderliyində qurulmuş hərbi-siyasi alyansdır, əsasən postsovet məkanında təhlükəsizlik rolunu gücləndirməyi hədəfləyir.
MDB də Rusiyanın patronajlıği ilə yaradılmış siyasi, iqtisadi və humanitar inteqrasiya platformasıdır, daha yumşaq xarakter daşıyır.
ŞƏT isə Çin və Rusiyanın önə çıxardığı, həm təhlükəsizlik, həm iqtisadi əməkdaşlıq məqsədi güdən regional təşkilatdır. Hindistan və Pakistan da bu təşkilatın üzvdür.
Bu üç qurumun kəsişməsi onların Avrasiya məkanında “alternativ əməkdaşlıq mərkəzi” yaratmaq istəyini göstərir.
Geosiyasi kontekstdə Rusiya 2022-ci ildən sonra Qərb sanksiyaları və təcridi fonunda “qeyri-Qərb dünyası” ilə institutlaşmış əməkdaşlığı genişləndirməyə çalışır.
Çin isə ABŞ və Aİ-yə qarşı qlobal rəqabətdə öz təsir dairəsini möhkəmləndirməkdə maraqlıdır. Bu kontekstdə yol xəritəsi Avrasiya inteqrasiyası və kollektiv təhlükəsizlikdə “Qərbdən müstəqil mexanizm” yaratmaq niyyəti kimi oxunur.
İkinci Dünya müharibəsinin 80 illiyi və BMT-nin yaranmasının 80 illiyi ilə bağlı birgə bəyanat həm də Qərbin tarix şərhinə qarşı “anti-faşizm” və “BMT-nin mərkəzi rolu” tezislərini vurğulamaq cəhdidir.
Faktiki olaraq bu əməkdaşlıq Qərbə birbaşa “hərbi alyans” alternativi deyil, amma ABŞ və Aİ-yə mesaj verir ki, Avrasiyada təhlükəsizlik və iqtisadiyyat üzrə paralel mərkəzlər formalaşır. Bu, xüsusilə “Avrasiyanın yeni təhlükəsizlik arxitekturası” ifadəsi ilə açıq göstərilir.
Bir qədər konkretləşdirsək, bu yol xəritəsi birbaşa hərbi ittifaq kimi deyi, lakin siyasi-ideoloji və geoiqtisadi bloklaşma kimi ABŞ və Avropaya qarşı alternativ mərkəz formalaşdırmaq istiqamətində bir addımdır.
Bu üç qurumun yol xəritəsi əslində “Rusiya-Çin tandeminin” ABŞ və Avropaya qarşı müxtəlif formatlarda təşkilatlanmasının göstəricisidir. Amma yalnız ŞƏT real qlobal çəkisi olan təşkilatdır, KTMT və MDB isə daha çox postsovet məkanında təsir aləti kimi qalır.
Akif NƏSİRLİ
