UNESCO oğurlanmış mədəni sərvətlərin ilk virtual muzeyini yaratmaq planlarını açıqlayıb. Bu barədə erməni mediası məlumat yayıb. Qeyd edilir ki, layihənin məqsədi mədəniyyət nümunələrinin qaçaqmalçılığı və mədəni irsin unikal əhəmiyyəti barədə ictimaiyyəti məlumatlandırmaqdır.
Dəyəri 2,5 milyon dollar olan muzey İnterpolla birgə yaradılacaq və 2025-ci ildə açılacaq. Ziyarətçi hər bir obyektin mədəni əhəmiyyətini izah edən artefaktların və materialların ətraflı 3D təsvirləri ilə bir sıra virtual məkanları gəzə biləcək. Layihənin memarı 2022-ci ildə Pritzker mükafatını almış Diebedeau Francis Quéré idi.
UNESCO-nun belə bir əhəmiyyətli muzey yaratması bizim əlimizə imkan verir ki, Azərbaycan da ermənilərin oğurladığı tarixi irsin siyahısını o muzeyə təqdim etsin və ermənilərin mədəni irsimizə qarşı talançılığı, oğurluğu ifşa olunsun. Eyni zamanda ermənilərin qaçaqmalçılıq yolu ilə xarici qara bazarlara, şəxsi kolleksiyalara satdıqları mədəni irs nümunələrimiz, muzey eksponatlarımız barədə geniş məlumat yayılsın, dünya bilsin ki, Azərbaycanın mədəni irsi talan edilib, oğurlanıb.
Əlbəttə, əgər UNESCO ermənipərəstlik nümayiş etdirməsə və obyektiv olsa biz ermənilərin oğurladığı mədəni irs nümunələrimizi o virtual muzey vasitəsilə dünyada tanıda bilərik. Amma o qeyri-obyektivlik edərsə, vəziyyət ürəkaçan olmaz.
"Yaradılması nəzərdə tutulan bu muzeydə ermənilərin oğurladıqları eksponatlarımız haqda məlumatların əks olunması bizə çox lazımdır"
Abidələri Müdafiə Təşkilatı İctimai Birliyinin sədri, mədəni irs üzrə mütəxəssis Faiq İsmayılov “Bakı-Xəbər”ə şərhində "150 min muzey eksponatlarımızın itkisi ilə bağlı əlimizdə tutarlı rəsmi sübutlar varmı? Buna qismən nail olmaq olar. Məsələn, Laçın tarix diyarşunaslıq muzeyinin 5000 min eksponatının, Kəlbəcər eyni adlı muzeyin 30 min eksponatı, Xankəndi şəhərindəki eyni adlı muzeyin 50 min eksponatının inventar kitabları birinci Qarabağ müharibəsi dövründə Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyindən yoxa çıxdı. Bura Şuşadakı 8 muzey, Qubadlı, Zəngilan, Ağdam muzeyləri daxildir. Cəbrayıl muzeyi qismən eksponatlarını çıxarmışdı.
Bura eyni zamanda 4 şəkil qalereyası daxildir. Birinci Qarabağ müharibəsində bizim muzeylərdən qarət olunan eksponatların sayı məlumdur. Bundan başqa, mülki vətəndaşların saxlancında qorunan fərməş, xurcun, xalça, palaz, və digər məişət əşyaları da etnik təmizləmə zamanı ermənilər mənimsədilər"-deyə bildirdi.
Ermənistanın işğalı dövründə ərazilərimizdə qalan muzeylər və eksponatların sayı haqqında məlumat verən F. İsmayılov qeyd etdi ki, eksponatların sayı 102 757 olub.
O vurğuladı ki, Xankəndi şəhəri Tarix Diyarşunaslıq muzeyində 22591, Şuşa tarix muzeyində 5000, Şuşa şəhərində Ü.Hacıbəyovun ev muzeyində 300, Şuşa şəhərində Bül-Bülün ev muzeyində 369, Şuşa şəhəri Azərbaycan xalçası və xalq tətbiqi sənəti dövlət muzeyinin Şuşa filialında 163, Şuşa şəhəri Qarabağ Dövlət Tarix Muzeyində 500, Şuşa şəhəri Qarabağ Ədəbiyyat Muzeyində 5000, Şuşa şəhəri Mir Möhsün Nəvvabın ev Muzeyində 100, Şuşa şəhəri Tarix Diyarşunaslıq muzeyi 2000, Ağdam şəhəri Çörək muzeyi 694, Ağdam şəhəri Qurban Pirimovun xatirə muzeyi 700, Ağdam şəhəri Rahib Məmmədov adına döyüş şöhrəti muzeyində 500, Ağdam şəhəri Tarix Diyarşunaslıq muzeyində 2290, Ağdərə şəhəri Tarix Diyarşunaslıq muzeyində 5000, Füzuli şəhəri Xalq Tətbiqi Sənəti Muzeyində 800, Füzuli şəhəri Tarix Diyarşunaslıq muzeyində 3200, Hadrud şəhəri Tarix Diyarşunaslıq muzeyində 3000, Qubadlı şəhəri Tarix Diyarşunaslıq muzeyində 5000, Laçın şəhəri Sarı Aşığın xatirə muzeyində 500, Laçın rayonu Güləbird kəndi Tarix Diyarşunaslıq muzeyində 32000, Kəlbəcər şəhəri Tarix Diyarşunaslıq muzeyində 2000, Cəbrayıl şəhəri Tarix Diyarşunaslıq muzeyində 6000, Zəngilan şəhəri Daş muzey 50 eksponat olda da, ermənilər tərəfindən oğurlanıb.
"Biz 150 min eksponatımızın ermənilər tərəfindən oğurlandığını, onların qənimət kimi götürüldüyünü rəsmi sənədlər əsasında təqdim etməliyik. Gerçəklik budur ki, ermənilər bizim muzeylərimizin eksponatlarını qarət edib özlərini də dağıdıblar. Amma çox təəssüflər olsun ki, nazirlik o zaman bu eksponatların inventar kitablarını qorunmadı. 1990-2000-ci illər arası apardığım araşdırmalara görə, Almaniyada, Amerikada, İngiltərədə, Səudiyyə Ərəbistanında qara bazarlarda Azərbaycanın milli mədəni irs nümunələri olan xalçalar, palazlar, fərməclər "erməni milli dəyərləri" kimi satışa çıxarılıb satılırdı. Ermənilər bizim muzey sərvətlərimizi qara bazarlarda alver predmetinə çeviriblər. Bunlar hamısı Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə Azərbaycandan qənimət kimi aparılan eksponatlar idi. Eyni zamanda eksponatların bir qismi "erməni mədəni irs nümunələri" adı altında xarici ölkələrin dövlət rəhbərlərinə, vəzifəli şəxslərinə hədiyə edilirdi. Bunlar bizim yaralı yerimizdir. Biz bunların indiyə qədər qeydiyyatını aparmamışıq. O muzeylərin eksponatlarını saylarının və nədən ibarət olduqlarını hələ müəyyənləşdirib başa çatdırmışıq. Bütün bunlar Mədəniyyət Nazirliyinin birmənalı vəzifələri idi və bu baş vermədi".
F. İsmayılov qeyd etdi ki, mövcud beynəlxalq virtual muzeylərə müraciətlər təqdim olunarkən mütləq ora sənədlər də verilməlidir. O vurğuladı ki, muzeylər qarət olunarkən onların kataloqları, qeydiyyat kitabları da məhv edilib. Amma o sənədlərin əsli Bakıda qalmalı idi, Mədəniyyət Nazirliyində qorunmalı idi. Bu səbəbdən böyük çətinlik qarşısında qaldığımızı deyən F. İsmayılovun sözlərinə görə, UNESCO-nun yaradacağı virtual muzeyə təqdim etmək üçün indidən sənədlərin hazırlığına başlamaq lazımdır. "Ermənistanın Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə Azərbaycan muzeylərindən, rəsm qalereyalarından oğurlayıb apardıqları eksponatlarla bağlı İnterpola da müraciət etməliyik. Prosedur qaydası belədirsə, onda gərək İnterpola müraciət göndərək ki, beynəlxalq miqyasda Azərbaycan eksponatlarının rəsmi axtarışına başlasın. Bilmirəm, indiyə qədər müraciət etmişikmi? Bu çox çətin prosesdir, amma hesab edirəm ki, bu işə qismən nail ola bilərik. Tarixi reallıqda baş verənlərin olduğu kimi UNESCO-nun planlaşdırdığı beynəlxalq virtual muzeydə əks olunacağını deməkdə çətinlik çəkirəm. Bilmirik o muzey hansı kriteriyalar əsasında sənəd qəbul edəcək ki, biz həmin sənədləri onlara təqdim edək. Bəlkə ümumi məlumat istəyəcəklər, bəlkə fotoşəkillərlə kifayətlənəcəklər, deyə bilmərəm. Bəlkə də ermənipərəstlik edəcəklər. Amma bütün hallarda tədricən prosesi başlatmaq lazımdır. Yaradılması nəzərdə tutulan bu muzeydə ermənilərin oğurladıqları eksponatlarımız haqda məlumatların əks olunması bizə çox lazımdır"-deyə F. İsmayılov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
