Azərbaycanın tarixi inkişafının xüsusiyyətləri, coğrafi mövqeyi, əhalisinin etnik tərkibi bu ərazidə müxtəlif dinlərin mövcudluğuna şərait yaradıb.
Məsələ ondadır ki, ayrı-ayrı dövrlərdə bütpərəstlik, zərdüştilik, iudaizm, xristianlıq, islam və bir çox başqa dini cərəyanlar ölkədə bu və ya digər dərəcədə yayılıb. Azərbaycanda mövcud olan dinlər bir-birinə qarşılıqlı təsir göstərib. Ancaq Azərbaycanda müxtəlif dini konfessiyalar fəaliyyət göstərsə də, islam dini üstün mövqe tutur. Belə ki, VII əsrin əvvəllərində Ərəbistan yarımadasında meydana çıxan islam tezliklə dünyanın böyük bir hissəsində, o cümlədən də Azərbaycanda yayılmışdır. Azərbaycan əhalisinin 95 faizindən çoxu islam dininə etiqad edir.
“Ölkəmizdə uzun illərdir etniklər və dinlər arasında uğurlu münasibətlər vəhdəti formalaşıb”
Ümumilikdə, Azərbaycan dünyaya bir çox millətlərin və dini konfessiyaların dinc yanaşı yaşamasının unikal nümunəsidir. Ölkəmiz çoxmillətli, çoxdinli bir dövlət olaraq bu müxtəlifliyi qoruyur. Ölkə ərazisində etnik və dini icmalar arasında möhkəm dözümlülük, tolerantlıq əlaqələri davam etdirilir, milli, irqi və dini ayrıseçkiliyə yol verilmir. Ölkəmizdə bütün xalqların, millətlərin və azsaylı toplumların nümayəndələri vahid və mehriban bir ailə kimi yaşayır. Müxtəlif dinlərə mənsub insanlar sülh və əmin-amanlıq şəraitində dinc fəaliyyət göstərirlər. Azərbaycan hər zaman fərqli dinlərin, müxtəlif millətlərin qardaşlıq şəraitində yaşadığı ölkə olub. Bütün bunların vəhdədi ölkədə vətənpərvərliyin, azərbaycançılıq ideyasının inkişafına töhfə verir. Yəni etniklər, dinlər arasında olan həmrəylik vətənpərvərliyin inkişafına, azərbaycançılıq ideyası ətrafında sıx birləşməyə təkan verir. İllərdir multikulturalizmin Azərbaycan modeli dünya xalqları arasında münasibətlərin dərinləşməsinə istiqamətlənmiş mühüm və müsbət dəyər kimi geniş və hərtərəfli şəkildə təşviq edilir. Ölkəmizdə uzun illərdir etniklər və dinlər arasında uğurlu münasibətlər vəhdəti formalaşıb.
“Vətən müharibəsi başlayanda dinindən, etnik mənsubiyyətindən asılı olmayaraq hamı səfərbər oldu”
Azərbaycanın tarixinə və mədəniyyətinə nəzər salan hər kəs tam əmin ola bilər ki, əsrlər boyu bu ölkədə multimədəniyyətli cəmiyyətlər mövcud olub. Ölkəmizdə yaşayan xalqlar arasındakı dostluq və həmrəylik bunun bariz nümunəsidir. Eyni zamanda, müstəqillik illərində mədəni müxtəliflik sahəsində görülən və həyata keçirilən işlər uğurludur. Daha dəqiq desək bu, dövlət siyasətinin prioritet sahələrindən biridir. Azərbaycanda Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu təşkil olunur, mütəmadi Bakı Beynəlxalq Humanitar Forumu keçirilir. Mübaliğəsiz demək olar ki, mövcud olan bu vəhdət praktikada da özünü doğruldur. 2020-ci ilin 27 sentyabrında Vətən müharibəsi başlayanda dinindən, etnik mənsubiyyətindən asılı olmayaraq hamı səfərbər oldu. Hamı Ali Baş komandanın ətrafında birləşdi. Azərbaycanın azadlığı və ərazi bütövlüyü uğrunda vuruşmuş, bu yolda canından keçmiş müxtəlif dini konfessiyalara mənsub vətəndaşlarımızın da uyuduqları Şəhidlər Xiyabanı bu gün bizim təkcə and yerimiz yox, həm də qardaşlığımızın və tolerantlığımızın simvoludur. Vətənimizdə bu cür mükəmməl tolerantlıq mühitinin yaranması dini dözümlülüyün İslamın və Azərbaycan xalqının xarakterik xüsusiyyəti və milli-mənəvi sərvəti olmasına dəlalət edir. Bu gün Azərbaycanda yalnız kilsə və sinaqoqlar deyil, eyni zamanda bir çox xristian, yəhudi dini tədris müəssisələri sərbəst, heç bir maneə olmadan fəaliyyət göstərir və onlara dövlət tərəfindən qanun çərçivəsində lazımi dəstək verilir. Çünki dinlərə və dini fəlsəfi cərəyanlara münasibətdə tolerantlığı ilə seçilən Azərbaycan xalqı bu spesifik keyfiyyətinə görə nəinki Şərqdə, hətta bütün dünyada fərqlənmiş və bu gün də fərqlənməkdədir. Azərbaycanda müxtəlif dini konfessiyalar tərəfindən ibadət evlərinin tikintisinə və bərpasına fərqli dini icmaların nümayəndələrinin maddi və mənəvi dəstək verməsi, ianələr toplaması tarixi keçmişimizdən qalan mütərəqqi ənənədir.
Məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən şərqşünas Seyid Camal Əzimbəyli hesab edir ki, Azərbaycan qədər müxtəlif etniklər və dinlər arasında uğurlu konfiqurasiyanın olduğu ikinci ölkə təsəvvür etmək çətindir: “Niyə? Ona görə ki, tarixən bu xalqlar bir qardaş olaraq iç-içə yaşayıb. Qarşılıqlı nikahlar olub. Xeyirləri, şərləri bir olub. Azərbaycanda indiyə qədər yəhudilər təqibə məruz qalmayıb. Deyərdim ki, Azərbaycan dünyada yeganə ölkədir ki, bizdə yəhudilər hansısa diskriminasiyaya məruz qalmayıb. İsdər Birinci, isdərsə də İkinci Qarabağ müharibəsində bütün etniklər, müxtəlif dinlərə ibadət edən xalqlar torpaqlarımızın müdafiəsi uğrunda vuruşublar. Ona görə ki, hamı azərbaycançılıq ideyası ətrafında birləşmişdi. Hamı vətənimizin gələcəyi uğrunda çiyin-çiyinə vuruşaraq çarpışırdı. Bütün bunların nəticəsi idi ki, müharibədə şanlı qələbə qazandıq. İllərlə işğal altında olan ərazilərimizi azad etdik. Müharibə dövründə Ermənistanın xüsusi xidmət orqanları, erməniləri xaricdən himayə edən dairələr etnik və dini zəmində təxribatlar törətməyə çalışsalar da istəklərinə nail ola bilmədilər. Ona görə nail ola bilmədilər ki, bizdə həmrəylik, qarşılıqlı etimad güclü idi. Biz bu sınaqdan uğurla çıxdığımız üçün dövlətçiliyimiz daha da möhkəmləndi”.
Vidadi ORDAHALLI Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
