Mərhum Prezident Heydər Əliyev prezidentliyi dövründə (1993-2003) bir neçə dəfə İranda səfərdə olub. Heydər Əliyevin İrana 29 iyun-2 iyul 1994-cü ildə rəsmi səfəri zamanı Təbrizə getmək də səfər proqramında olub.
Bununla bağlı Azərbaycanın İrandakı səfirliyi Təbrizdə bir sıra hazırlıq işləri görüb. Ancaq İrana səfər başlayandan sonra İran tərəfi Heydər Əliyevin Təbriz səfərinə razılıq verməyib. Sonrakı dövrlərdə də İran hakimiyyəti Heydər Əliyevin Təbrizə səfər etməsinə şərait yaratmayıb. Bir dəfə İranın Ali Rəhbəri Seyid Əli Xamnei bunu belə əsaslandırmağa çalışıb ki, hələ bunun vaxtı deyil.
“Heç şübhədsiz ki, o, Təbrizə getsəydi böyük izdihamla qarşılanacaqdı”
Bu və digər məsələlərlə bağlı AMİP sədri Arzuxan Əlizadə ilə söhbətləşdik:
- Arzuxan bəy, Heydər Əliyev prezidentliyi dövründə İrana səfərlər edərkən Təbrizə də getmək istəyib, amma Tehran hər dəfə bir bəhanə ilə bunu əngəlləyib. İran hakimiyyəti Heydər Əliyevin Təbrizə səfərindən niyə qorxurdu?
- Molla rejiminin Heydər Əliyevin Təbriz səfərindən qorxmasının bir neçə səbəbi olub. Başlıca səbəb İranda azərbaycanlıların çoxluq təşkil etməsi, Təbrizin Azərbaycan şəhəri olması və şimalda müstəqil dövlətimizin olması idi. İran tərəfi yaxşı bilirdi ki, Heydər Əliyev sıradan bir dövlət xadimi deyil. Onun dövlət xadimi olaraq dünyada nüfuzu, xarizması İran tərəfini narahat edirdi. Heç şübhədsiz ki, Heydər Əliyev Təbrizə getsəydi, böyük izdihamla qarşılanacaqdı. Fars rejimi də bunu əvvəldən bildiyindən hər vasitə ilə Əliyevin Təbriz səfərinə mane olub. Tehran rejimi qurxurdu ki, bu, Cənubi Azərbaycanda milli azadlıq hərəkatının başlanmasına səbəb olar. Bu və digər səbəblərdən Heydər Əliyevin Təbriz səfərindən qorxurdular.
- Maraqlıdır ki, nəinki 1994-cü ildə, sonrakı dövrlərdə də Heydər Əliyevə Təbrizə getməyə şərait yaratmayıblar.
- Məsələ ondadır ki, molla rejimi hər zaman Azərbaycan amilindən çəkinib. Xüsusən də 1991-ci ildə Azərbaycanın öz müstəqilliyini bərpa etməsindən sonra fars rejiminin narahatlığı daha da artdı. Müstəqilliyin ilk illərində İran bütün vasitələrdən istifadə etdi ki, Azərbaycan ayaqda qala bilməsin. Ermənistanın ərazilərimizi işğal etməsinə hər cür yardım etdi. Yanacaqdan tutmuş silaha qədər nə lazımdırsa Ermənistana göndəriblər. Otuz il ərazilərimiz işğal altında qaldı və bir dəfə Tehran rejimi buna görə Ermənistanı qınamadı. Halbuki, İranın əlində Ermənistana təzyiq etmək üçün yetərincə rıçaqlar var idi. Ancaq bunların heç birindən istifadə etmədi. Çünki molla rejimi istəmirdi ki, Azərbaycan güclü olsun, ərazi bütövlüyünü bərpa etsin. Belə olan halda fars rejimi istəyərmi ki, Heydər Əliyev hamımıza əziz olan Təbrizə getsin? Əlbəttə ki, yox. Ona görə də sözügedən məsələlərə daha geniş aspektdən yanaşmaq lazımdır.
- O zaman olduğu kimi, indinin özündə də bu siyasət davam edir...
- Tamamilə doğrudur. İlham Əliyev 2003-cü ildə prezident seçiləndən sonra İranla qonşuluq münasibətlərinin inkişafına hər zaman xüsusi önəm verib. Azərbaycan İranın daxili işinə qarışmayıb, bu ölkəyə qarşı platsdarm rolunda çıxış etməyib. Ancaq bütün bunlara baxmayaraq, İran hər zaman Azərbaycana düşmən gözü ilə baxır. 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı İran Ermənistana silah daşınmasına şərait yaratdı. Hətta İran əsgərlərimizə Azazboyu əraziləri işğaldan azad etməkdə mane olmağa cəhd etdi. Baxın, Prezident İlham Əliyev bir neçə dəfə İranda səfərdə olub. Ancaq Təbrizdə olubmu? Yox. Çox güman ki, İran rejimi buna razılıq verməyib. Tehran Azərbaycanın bütövləşməsindən qorxur. Rejim qorxur ki, bu kimi səfərlər soydaşlarımızın daha da yaxınlaşmasına, milli oyanışın güclənməsinə səbəb olacaq. Ancaq nə etsələr də, Azərbaycan öz milli hədəflərinə çatacaq.
Vidadi ORDAHALLI
