Prezident İlham Əliyevin yanvarın 5-də imzaladığı “Əhalinin sosial rifahının yaxşılaşdırılması sahəsində əlavə tədbirlər haqqında” sərəncamla minimum aylıq əməkhaqqı 1 yanvar 2023-cü ildən 15 faiz artırılaraq 300 manatdan 345 manata çatdırılıb. Dövlət müəssələrində çalışanların əməkhaqqının artırılması üçün dövlət büdcəsindən 450 milyon manat vəsait ayrılacaq.
Dövlət qurumlarında maaş artacaqsa təbii olaraq özəl sektorda, mətbuatda da maaş artmalıdır. Minimum əməkhaqqı dəyişirsə gərək ümumi əməkhaqqı da dəyişsin. Amma özəl sektorun, xüsusən də media subyektlərinin əməkhaqqı artımını maliyyələşdirəcək mənbəyi yoxdur.
Bu vəziyyət media əməkdaşlarının rifahında pisləşmələrə gətirib çıxara bilər. Jurnalistlərin, media nümayəndələrinin həyat şəraitinin heç olmasa pisləşməsinə imkan verməmək üçün hansı addımlar atılmalıdır, medianı hansı yeni mənbədən maliyyələşdirmək olar? Media qurumları maliyə mənbəyini necə tapmalıdır ki, öz əməkdaşlarının maaşını artırsınlar?
Müşfiq Ələsgərli: “Əgər reklam və elan gəlirlərindən daxil olmalar kifayət həddə çatdırılarsa KİV-lərin də maddi durumu...”
Jurnalistlərin Həmkarlar İttifaqının sədri Müşfiq Ələsgərli bizimlə söhbətində bildirdi ki, Prezidentin sərəncamı ilə artırılan əməkhaqqı minimumudur. “Bu özəl və ya dövlət olmasından asılı olmayaraq bütün sektorlara tətbiq olunur. Ölkədə minimum əməkhaqqının məbləği müəyyən edildikdən sonra bütün sektorlarda əməkhaqqı ona uyğunlaşdırılmalıdır. Məsələnin ikinci bir tərəfidir ki, burada jurnalistlərin aylıq gəlirləri minimum əməkhaqqından yüksəkdir. Yəni jurnalistlərin əməkhaqqı minimum əməkhaqqı ilə deyil, ölkədəki orta aylıq gəlirlə ölçülür. Ölkədə orta aylıq gəlirin məbləği minimum əməkhaqqından iki dəfədən artıq yüksəkdir. Bizim sorğulara görə jurnalistlərin də gəlirləri orta aylıq gəlirinə müvafiqdir. Məsələnin digər tərəfi odur ki, jurnalistikada əməkhaqqı, jurnalistlərin gəlirləri minimum əməkhaqqından yüksək və orta aylıq gəlirə müvafiq olsa da, hər halda ölkədə bir infiliyasiya gedir. Göstəricilər odur ki, bu infiliyasiyanın həddi 10 faizdən 40 faizə qədər müxtəlif istiqamətlər üzrə dəyişir. Bu baxımdan təbii bir haldır ki, jurnalistlərin də əməkhaqqında da bu infiliyasiyaya uyğunlaşdırma və əməkhaqqı artımı olmalıdır. Bu artıq günümüzün reallığıdır. Haqlı sual verirsiz ki, bu artımlar hansı mənbədən təmin olunmalıdır? Yəni bu məsələnin üzərində dayanmaq lazımdır. İşin əsas tərəfi odur ki, ümumiyyətlə, KİV qurumları kommersiya qurumlarıdır. Dünyada qəbul olunmuş standart budur ki, KİV qurumlarının gəlirləri əsasən reklam və elanlardan formalaşır. Növbəti yerlərdə isə yayım və satışdan olan gəlirlər dayanır. Yəni beynəlxalq standartlara görə KİV qurumunun gəlirinin minumum 75 faizdən yuxarısı elan və reklam gəlirlərindən formalaşmalıdır. Problem ondadır ki, Azərbaycanda reklam və elan dövriyyəsi ilə bağlı ciddi şəkildə problemlər mövcuddur. Reklam və elan dövriyyəsində problem olduğuna görə də, kütləvi informasiya vasitələrinin gəlirlərində və reklamlarında probelmlər yaranır. Düzdür, indi dövlət media ilə bağlı xüsusi proqramlar həyata keçirməklə bu sahədəki vəziyyəti tənzimləməyə çalışır. Dövlət hazırda Media Agentliyi, bundan əvvəl isə KİVDF vasitəsilə KİV-lərə yardım göstərir ki, onlar maliyə sıxıntılarını çox da hiss etməsinlər. Amma məsələ ondadır ki, reklam və elan işi qaydaya salınmalıdır, bununla da media subyektlərinin gəlirləri artsın, onlar da həm öz maliyələrini, həm də əməkhaqqı fondunu normaya sala bilsinlər. Reklam niyə yoxdur? Bu sahədə bir az ciddi şəkildə müzakirələr var. Azərbaycandakı reklam dövriyyəsi müxtəlifliklərdə dəyişir, təqribən 10, 50 milyon aralığında götürülür. Azərbaycanda hazırda mövcud olan reklam dövriyyəsi Azərbaycanın büdcəsinə və iqtisadi inkişafına uyğun deyil, tərs mütanasibdir. Yəni reklam dövriyyəsi kifayət qədər aşağıdır”.
M.Ələsgərlinin fikrincə, reklamın necə bölünməsi, paylanılması məsələsi üzərində düşünmək lazımdır. Ölkədə reklam işinin qaydaya salınmasına nail olmaq üçün uzun illərdir həm Azərbaycan Mətbuat Şurası, həm də media eksprtləri tərəfindən bu sahədə çoxsaylı təkliflər verildiyini deyən M.Ələsgərlinin sözlərinə görə, reklam dövriyyəsi qaydaya salınmalıdır. KİV-lərin reklam gəlirlərinin aşağı olmasının səbəbləri müxtəlifdir. Burada müxtəlif amillər olduğunu deyən M.Ələsgərli qeyd edir ki, səbəblərdən biri də KİV-lərin reklam menecmentliyi sahıəsində üzləşməsi problemidir. O həmçinin vurğuladı ki, reklamın ədalətli bölünməsi sahəsində də problemlər mövcuddur. Problemlər çoxdur, nəticə isə birdir ki, reklam dövriyyəsi azdır və bu səbəbdən də KİV-lər problem yaşayırlar: “Həmin o boşluğu da dövlətin verdiy yardımlarla, kompensasiyalarla, müxtəlif proqramlarla tamamlamağa çalışılır. Ona görə hesab edirik ki, son vaxtlar ölkədə media islahatları aparılır, çox yaxşı aparılır. Media mühiti üçün uyğun olan zəruri şərtlər yetişdirilib, media qanunvericiliyi təkmilləşdirilib, media təhlükəsizliyi, etik standartlar və sair təmin olunub. Hesab edirik ki, bu iqtisadi problemlərin də üzərinə gəlmək lazımdır. Düşünürük ki, artıq ölkədə ümumilikdə reklam dövriyyəsi, onun ardınca da KİV-lərin reklam və elan dövriyyəsi məsələsi yenidən gündəmə gətirilməlidir, bu məsələ öz həllini tapmalıdır. Düzdür, reklam və elan burada sərbəst bir sahədir, bu müəssisələrin özündən asılıdır. Amma görükən odur ki, bu sərbəst fəaliyyətlə məsələni yoluna qoymaq olmur, mütləq burada hansısa müəyyən bir mexanizmlərin qurulmasına ehtiyac var. Fikrimizcə, uzun illərdir ki, davam edən bu müzakirə nəhayət yekunlaşmalıdır. Yəni elan və reklamların artırılması və ədalətli bölüşdürülməsi üçün müəyyən mexanizmlər qurulmalıdır. İndi bunun dünyada təcrübəsi var. Məsələn, Türkiyədə müəyyən modellər tətbiq olunub, başqa ölkələrdə də mövcuddur. Hesab edirəm ki, media islahatları fonunda bu məsələ gündəmə gətirilib nəhayət öz həllini tapmalıdır. Fikrimizcə, əgər reklam və elan gəlirlərindən daxil olmalar kifayət həddə çatdırılarsa KİV-lərin də maddi durumu, maddi müstəqilliyi xeyli yaxşılaşmış olar və onda əməkhaqqı fondunu da buna uyğunlaşdırmaqda problem qalmaz”.
Şakir Ağayev: “İkinci yarım illikdə MEDİA bunu nəzərə almalıdır”
“Novoye vremya” qəzetinin baş redaktoru Şakir Ağayev isə qeyd etdi ki, özəl sektora aid olsalar da işçilərin əməkhaqqını təmin etmələri üçün KİV-lərə dövlət büdcəsindən bəlli maliyə ayrılıb. Özəl sektorun öz büdcəsindən əməkhaqqını artılmalı olduğunu deyən Ş.Ağayev hesab edir ki, media da bir özəl sektor olaraq bu barədə düşünməlidir. “Media da bir özəl sektor olaraq bu barədə düşünməlidir, araşdırmalıdır. Təbii ki, media bu vəsaiti qanunu yolla əldə etməlidir. Medianın isə qanunu yolla əldə etməli olduğu vəsait reklamdan gələn vəsaitdir. Bu işi reklamdan gələn gəlir hesabına həll etmək olar. Çox təəssüflər ki, Azərbaycanda media üçün reklam bazarı çox məhddurdur. Demək olar ki, yox dərəcəsindədir. Təbii ki, ilk növbədə media üçün reklam bazarları açılmalıdır, genişləndirilməlidir. Ümümdaxili məhsulla müqayisə edəndə reklam bazarı çox aşağı faiz dərəcəsindədir. Bu dünyada olan medianın reklam gəlirləri ilə götürəndə demək olar ki, ən aşağı reklam bazarı Azərbaycandadır”.
O, hesab edir ki, vəziyyətdən çıxış yolunun əsas mənbəyi reklamın təmin edilməsidir. Onun sözlərinə görə, proses zamanı media subyektləri təkcə əməkhaqını qaldırmayacaq, həm də media qurumlarının sosial xərcləri də çoxalacaq, vergiyə, sosial müdafiəyə ödənilən vəsaitin həcmi də artacaq, bu isə medianın büdcəsindən gedəcək. “Bilirsiz ki, Medianın İnkişafı Agentliyi Azərbaycanda fəaliyyət göstərən saytlara və 16 çap mediasına dəstək verir. Hesab edirəm ki, əgər reklam bazarında hər hansı bir irəliləyişin yolu bulunmasa (təbii ki, bunu gözləmirəm də-Ş.A) o halda ikinci yarımillikdə MEDİA bunu nəzərə alıb ayrılan pul vəsaitini bir qədər artırarsa bu vəsaitlərlə Prezidentin sərəncamına uyğun olaraq media subyektləri də öz işçilərinin əməkhaqqlarını qaldıra bilər. Bunun üçüncü yolu yoxdur. Üçüncü yol yalnız qanunsuz olaraq əldə edilən pullardır, bu normal deyil, qəbuledilməzdir. Ona görə də ilk növbədə təbii ki, əsas reklam mənbələri götürülməlidir. Digər tərəfdən isə MEDİA ikinci yarım il üçün vəsaitlərin artırılmasına baxarsa çox məqsədəuyğun olardı” - deyə Ş.Ağayev vurğuladı.
İradə SARIYEVA
