Azərbaycan ərazilərində faydalı qazıntı yataqlarının qanunsuz istismarının dayandırılmasını, “Qızılbulaq” və “Dəmirli” yataqlarında monitorinqin keçirilməsinə icazə verilməsini tələb edən azərbaycanlı ekoloqların, fəallarının Laçın-Xankəndi yolunda keçirdikləri etiraz aksiyası artıq bir aya yaxındır davam edir.
Qeyd edək ki, aksiya iştirakçıları mütəmadi olaraq Qarabağda faydalı qazıntı yataqlarının qanunsuz istismarına etirazlarını bildirən Azərbaycan, ingilis və rus dillərində olan plakatlar qaldıraraq şüarlar səsləndirirlər.
Aksiyanın tələblər yerinə yetirilənə kimi davam etməsi nəzərdə tutulur. Xatırladaq ki, 2022-ci il dekabrın 3-də və 7-də Rusiya sülhməramlı kontingentinin komandanlığı ilə aparılmış müzakirələrin nəticəsi olaraq İqtisadiyyat Nazirliyi, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi, İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti və “AzerGold” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin mütəxəssislərindən ibarət heyət Rusiya sülhməramlı kontingentinin müvəqqəti yerləşdiyi Azərbaycan ərazilərində faydalı qazıntı yataqlarının qanunsuz istismarı, bundan irəli gələn ekoloji və digər fəsadlarla bağlı ilkin monitorinq aparmalı idi. Lakin sülhməramlıların hərəkətsizliyi ucbatından monitorinq baş tutmayıb. Məhz bundan sonra da aksiyaya start verilib. Amma onu da bildirək ki, Rusiya sülhməramlılarına məxsus təminat-təchizat avtomobilləri Laçın-Xankəndi yolunda dinc aksiya keçirilən ərazidən maneəsiz hərəkət edirlər. Buna rəğmən, Ermənistan, eləcə də Qarabağdakı separatçı rejim guya aksiya nəticəsində Qarabağda qalan ermənilərin blokada vəziyyətinə düşdüyünü iddia edir. Heç bir əsas olmadan Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan keçirdiyi son hökumət müşavirəsində Laçın dəhlizinin Azərbaycan tərəfindən hələ də blokada edildiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, çoxsaylı çağırışların səslənməsinə baxmayaraq, Azərbaycan məsələnin həlli üçün heç bir addım atmır. Paşinyan bu dəfə də Rusiyadan gözləntilərini dilə gətirib: “Bu mənada beynəlxalq birlikdən, o cümlədən BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvü olan, habelə sülhməramlı kontingenti Qarabağda yerləşdirilən və 9 noyabr 2020-ci il bəyanatına müvafiq olaraq Laçın dəhlizinə nəzarət üçün birbaşa öhdəliyi olan Rusiya Federasiyasından daha predmetli addımların atılmasını gözləyirik”. Bu durumda Qarabağda separatçıların başına gəlmiş erməni əsilli qaçaq, rusiyalı milyarder Ruben Vardanyan Xankəndi şəhərində hava limanının açılmasının zəruriliyi ilə bağlı bəyanat yayıb və bunu “qış aylarında normal şəraitdə yaşamağın yeganə çıxış yolu” adlandırıb. İddiasını əsaslandırmaq üçün Vardanyan Azərbaycanı, guya Qarabağda ermənilərə ərzaq, dərman və yanacaq gətirən yeganə yol olan Laçın-Xankəndi yolunu nəqliyyat vasitələrinin keçidini “bağlamaqda” ittiham edir. Halbuki, bütün humanitar yüklər Qarabağdan Ermənistana və geriyə təhlükəsiz şəkildə hərəkət edir. Aksiya başlayan gündən etirazçılar Rusiya sülhməramlılarının və ya Xankəndidə yaşayan dinc ermənilərin maşınlarının maneəsiz keçməsi üçün şərait yaratmağa hazır olduqlarını bəyan ediblər. Vardanyanın Xankəndi aeroportunun açılmasının zəruriliyi ilə bağlı çıxışı isə, əslində, əhəmiyyətsiz haldır. Axı ermənilər təxminən 10 il bundan əvvəl bu aeroportu açmağı planlaşdırırdılar. Azərbaycan hökumətinin xəbərdarlıqlarına baxmayaraq, ermənilər beynəlxalq hüququ kobud şəkildə pozaraq, 2008-ci ildə aeroportun əsas terminalının tikintisinə başlayıblar. Amma 2011-ci il mayın 9-na planlaşdırılan “möhtəşəm açılış” baş tutmadı. Azərbaycan Dövlət Mülki Aviasiya Administrasiyası işğal olunmuş ərazilərdə hava limanının tikintisinin və Bakının icazəsi olmadan başqa ölkələrdən Xankəndiyə aviareyslərin təşkilinin qanunsuz olduğunu qətiyyətlə bəyan etdi. Eləcə də Azərbaycan birmənalı olaraq işğalçılara Bakının icazəsi olmadan Xankəndiyə uçan təyyarələrin hansı aqibətlə üzləşə biləcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq etdi. Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatı və Avropa Mülki Aviasiya Konfransı da bu məsələdə Azərbaycanın mövqeyini dəstəkləyib. Daha sonra 2020-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi Azərbaycanın altı hava limanının coğrafi koordinatlar siyahısına daxil edilməsi xahişi ilə Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatına müraciət edib və Xankəndi Hava Limanı da bu siyahıya daxil edilib.
Beləliklə, hava limanı Azərbaycanın icazəsi olmadan fəaliyyət göstərə bilməz. Vardanyan da ilk dəfə deyil ki, Xankəndi hava limanının işə düşməsinin “humanitar böhranın” yeganə həlli yolu olduğunu iddia edir. Aydındır ki, Xankəndi aeroportu Qarabağdakı ermənilərin humanitar ehtiyaclarını ödəmək üçün kritik əhəmiyyət kəsb etmir. Çünki Qarabağa humanitar yüklərin tədarükü sərbəstdir. Vardanyan növbəti dəfə öz məqsədlərinə çatmaq üçün Qarabağ ermənilərinin arxasında gizlənir. Çünki ona hava limanı şəxsi maraqları, qanunsuz biznesi üçün lazımdır. Lakin Azərbaycanın bu məsələdə mövqeyi dəyişməzdir. Bakının razılığı olmadan Xankəndidən uçuşlardan söhbət gedə bilməz. Buna rəğmən, Qarabağda separatçı-terrorçu rejim “hava limanı planı”nı davamlı gündəmə gətirir. Belə ki, separatçı rejimin qondarma “spikeri” Artur Tovmasyan Rusiya, ABŞ və Fransaya müraciət ünvanlayıb. Separatçılar hər üç ölkədən Rusiya sülhmərmlılarının müvəqqəti yerləşdiyi ərazidəki Xankəndi hava limanının istifadəsinə dəstək istəyirlər. Lakin qeyd edildiyi kimi, belə bir istəyin yerinə yetirilməsi qeyri-mümkündür. Çünki bura Azərbaycan torpaqlarıdır və hava məkanı da Azərbaycana məxsusdur. Rəsmi Bakının icazəsi olmadan helikopterin belə qaldırılması mümkün deyil. Erməni politoloq Qarik Keryan da deyir ki, ABŞ, Fransa və Rusiyadan nəsə gözləmək mənasızdır: “Ukrayna müharibəsindən sonra bu ölkələr arasında təmaslar, faktiki dayandırılıb. Ümumilikdə isə, Xankəndi hava limanının işə salınması fantaziyadır. Vaxtilə bura bərpa olundu, əvvəllər də istifadəsi çətin idi, indi isə mümkün deyil. Çünki hava məkanından istifadə beynəlxalq qanunlara ziddir. Qarabağın hava məkanı de-yure Azərbaycanın nəzarəti altındadır. Azərbaycan buna icazə verməyəcək”. Ermənistan mediası Ruben Vardanyanın hava limanı ilə bağlı dediklərini populizm adlandırır və yazırlar ki, “bu, boş danışıq”dan başqa bir şey deyil. Erməni ekspert Hakop Badalyan bu xüsusda qeyd edir: “Azərbaycan Qarabağ hava məkanında uçan istənilən təyyarəni, yaxud helikopteri vura bilər, beynəlxalq hüquqla buna əsası var”.
Nahid SALAYEV
