Xarici siyasətində çoxsaylı uğursuzluqlara məruz qalan Fransa ölkə daxilində də ciddi problemlrlə üzləşib. Bu vəziyyətdə Fransa prezidenti Emmanuel Makronun və komandasının nüfuzu daha böyük sürətlə sarsılır.
Qeyd edək ki, xarici siyasət müstəvisində Fransanın son günlərdə aldığı ən böyük zərbə ötən ilin sonlarına təsadüf etdi. Dekabrın 30-da Fransa BMT Təhlükəsizlik Şurasında qaldırdığı Laçın-Xankəndi yolundakı vəziyyətilə bağlı Qətnamə qəbulu prosesini dayandırdığını bəyan etdi. Azərbaycan diplomatiyası beynəlxalq dairələrdə ona olan etimad nəticəsində Parisin və Ermənistanın bu addımını darmadağın edə bildi. Xatırladaq ki, 2022-ci ilin sentyabr hadisələrindən sonra Ermənistanın müraciəti əsasında BMT Təhlükəsizlik Şurasının gündəliyinə “Ermənistanın BMT yanında Daimi nümayəndəsinin məktubu” adlı bənd daxil edilmişdi. Müzakirələrdən dərhal sonra Fransa BMT TŞ-nın daimi üzvü və hazırda TŞ-nın sədri kimi Laçın-Xankəndi yolundakı vəziyyəti humanitar fəlakət kimi təqdim edən ermənipərəst mətn hazırlanmışdı. Bu sənədlə bağlı BMT-də “diplomatik müharibə” gedirdi. BMT-də prosesi bilavasitə Fransa Prezident Administrasiyası və Makronun xarici siyasət məsələləri üzrə müşavirləri aparırdı. Fransa hesab edirdi ki, BMT TŞ-nə ermənipərəst bəyanatı çıxarmaqla daha sonra onu qətnamə kimi qəbul edə biləcək. İrəvan və Paris Laçın yolundakı vəziyyəti BMT vasitəsilə dəyişdirməyə can atırdılar. Amma digər beynəlxalq oyunçularla razılaşdırılmadan aparılan fəaliyyət onları qəzəbləndirdi. Bu, həm Rusiyaya qarşı növbəti erməni xəyanəti, həmçinin ABŞ-ın dəstəyi ilə aparılan sülh sazişi üzrə danışıqlara, bütövlükdə beynəlxalq ictimaiyyətə hörmətsilik idi. BMT TŞ-nın sədri olan Fransa Laçın yolundakı vəziyyətlə bağlı bəyanatı keçirə bilmədi. Azərbaycanın ciddi diplomatik səyləri ilə bəyanatdan əvvəlcə “Dağlıq Qarabağ” sözü çıxarılıb. Daha sonra sənəddə qeyd edilib ki, humanitar yardım yalnız Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinə hörmət əsasında mümkün ola bilər. Rəsmi Bakı öz tərəfdaşlarının köməyi ilə Bəyanatın mətnini o qədər yumşalda bilib ki, 6-7 redaksiya dəyişikliyindən sonra sənəd azərbaycanyönlü bəyanata çevrilib. Bundan sonra rəsmi Paris sənəddən ümumiyyətlə imtina edib. Fransa rəsmən məktubla müraciət edərək, prosesi dayandırdığını bəyan edib. Böyük Britaniya, BƏƏ, Rusiya və Albaniya Fransanın təşəbbüsünün əleyhinə çıxış ediblər. Fransa bu cəhdin iflasa uğramasından o qədər qəzəblənib ki, BMT-dəki daimi nümayəndəsini geri çağırmaq istəyir. Bu fonda o da bəllidir ki, Fransa, məğlubiyyətə baxmayaraq, təxribatlarını davam etdirəcək. Bu vəziyyətdə Fransa Ermənistanı öz geosiyasi maraqları üçün Türkiyə və Azərbaycan əleyhinə alət olaraq istifadə edəcək.
Xarici siyasətdə Fransaya daha bir zərbə Burkina-Fasodan gəlib. Belə ki, Burkina-Faso Fransanın bu ölkədəki səfiri Lük Halladeyə artıq etimad etmədiyini bildirib və onun dəyişdirilməsi üçün rəsmi Parisə iki həftə vaxt verib. Bildirilib ki, bu, etimad böhranıdır, diplomatik münasibətlərin sonu deyil: “Fransa ilə əlaqələrin kəsilməsindən söhbət getmir, sadəcə, artıq hazırkı səfirlə əməkdaşlıq etmək istəmirik”. Qeyd edək ki, ötən il dekabrın 20-də Burkina-Faso hakimiyyəti Fransaya rəsmi məktub göndərərək, diplomatın dəyişdirilməsini tələb edib. Rəsmi Paris isə bu tələbə hələ reaksiya verməyib. Bu diplomatik mübahisənin səbəbləri məlum olmasa da, müşahidəçilər onu fransız diplomatının Kuduqu şəhərində yaşayan Fransa vətəndaşlarına 2022-ci il 12 dekabr tarixli çağırış məktubu ilə əlaqələndirirlər. Belə ki, məktubunda diplomat təhlükəsizlik səbəbindən Fransa vətəndaşlarını bu şəhəri tərk etməyə çağırmışdı.
Beynəlxalq müstəvidə nüfuzdan düşən Fransa ölkə daxilində də ciddi problemlər yaşayır. Hətta Fransa sakinlərinin əksəriyyəti 2023-cü illə bağlı olduqca bədbindir və bunun nə ölkə, nə də şəxsən onlar üçün əvvəlki ildən yaxşı olmayacağına inanır. Bu nəticələr “Elabe” sosioloji xidmətinin son sorğusundan sonra bəlli olub. Sorğuda bildirilir: “Ölkə üçün, respondentlərin 50 faizinin fikrincə, 2023-cü il daha pis olacaq, 33 faizi bunun nə daha yaxşı, nə də pis, 8 faiz isə daha yaxşı olacağına inanır. Özlərinə gəldikdə, 34 faiz hər şeyin daha da pisləşəcəyini gözləyir, 38 faiz nə yaxşı, nə də daha pis, yalnız respondentlərin 16 faizi hər şeyin yaxşılaşacağına ümid edir”. Bu fonda Fransa prezidenti Emmanuel Makron xalqa müraciətində 2023-cü ildən vahid və həmrəy ölkədə yaşamağı arzulayıb. O, parçalanmış dövlətdə çətinliklərdən çıxmağın mümkün olmadığını vurğulayaraq, enerji böhranına və inflyasiyaya toxunub. Avropa məkanında Fransanın ən aşağı artım tempinə malik ölkə olduğunu vurğulayan Makron 2023-cü ilin “pensiya islahatı ili” olacağını bildirib. Makronun arzuları fransız siyasətçilər və analitiklər tərəfindən birmənalı qarşılanmayıb. Onlar “milli birliyin” dövlət tərəfindən təkrarlanan çeynənmiş ifadə olduğunu qeyd ediblər. “Parçalanma”nı vurğulayaraq vahid, həmrəy ölkə olmaqla bağlı fikirləri Fransa dövlət başçısının narahatlıqlarını əks etdirdiyini, belə ifadələr üzərində təkidlə dayanılmasının isə dövlətin bölünmədən, etirazlardan, hər an alovlana bilən sosial mühitdən nə dərəcədə qorxduğunu göstərdiyi bildirilir. Buna görə də Makronun sakitləşməyə, dialoqa meylli olduğunu bildirməsinə baxmayaraq, ilin əvvəlində pensiya islahatlarının təqdim edilməsi ilə vəziyyətin kəskinləşəcəyinin qaçılmaz olduğu qeyd edilir. Çünki dövlət başçısı həmkarlar ittifaqlarının yekdilliklə əleyhinə çıxdığı pensiya islahatının yayın sonunda qüvvəyə minəcəyini vurğulayıb. Assambleyada mütləq çoxluqdan məhrum olan Makron dialoqu təşviq etmək üçün bəzi təşəbbüslər göstərsə də, uğur əldə etməyib. Əksinə, prezident fərmanlarının həyata keçirilməsində Konstitusiyanın 49.3-cü maddəsinin təkrar istifadəsi bir tərəfdən həmkarlar ittifaqları, digər tərəfdən isə müxalifətdən olan deputatlarla münasibətlərin daha da pisləşməsinə səbəb olub. Bəzi siyasətçilər hesab edir ki, icra hakimiyyəti ona tərəfdaş və ya müttəfiq kimi xidmət göstərəcək tərəfləri daha da zəiflətməyə çalışanda, özünü daha şiddətli və nəzarətdən çıxan kütləvi hərəkatlarla qarşı-qarşıya qoymaq risqini artırır. Məhz bu durumda son 12 ildə ilk dəfə bütün həmkarlar ittifaqları pensiya islahatı əleyhinə birlikdə səfərbər olmağa hazır olduqlarını bildiriblər. Bu da o deməkdir ki, Fransa daxilində iğtişaşlar yenidən çoxalacaq. Çünki nə hökumət güzəştə gedir, nə də cəmiyyət geri çəkilməyə hazırlaşır.
Nahid SALAYEV
