Ermənistanı Qarabağla birləşdirən Laçın yolunda baş verən son hadisə erməni cəmiyyətində əsas müzakirə predmetinə çevrilib. Burada hesab edilir ki, əslində, Azərbaycan Xankəndi və Qarabağda ermənilər qalan digər əraziləri artıq öz nəzarətinə qaytarmaq prosesinə başlayıb.
Xatırladaq ki, dekabrın 3-də Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi, İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti və “AzerGold” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin əməkdaşları Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin müvəqqəti yerləşdiyi Azərbaycan ərazilərinə keçərək, Xocalıda sülhməramlı qüvvələrin qərargahında sülhməramlıların komandanlığı ilə müzakirələr aparıblar. Müzakirələr əsnasında Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin müvəqqəti yerləşdiyi Azərbaycan ərazilərində aparılan qeyri-leqal iqtisadi fəaliyyətlər çərçivəsində faydalı qazıntıların qanunsuz istismarı, bundan irəli gələn ekoloji və digər törəmə fəsadlarla bağlı ciddi narahatlıq və narazılıq bir daha ifadə olunub. Bu xüsusda, faydalı qazıntıların qanunsuz istismarının aparıldığı yataqlarda və müvafiq digər məntəqələrdə monitorinq, əmlakın inventarizasiyası və ekoloji araşdırma işlərinin aparılmasının vacibliyi vurğulanıb. Müzakirələrin nəticəsi olaraq, qeyd olunan fəaliyyət istiqamətləri üzrə ərazidə işlərin aparılması üçün Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi və digər aidiyyəti qurumların iştirakı ilə “yol xəritəsi”nin hazırlanmasına başlanılıb. Azərbaycan rəsmiləri Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin müvəqqəti yerləşdiyi Azərbaycan ərazilərinə keçən zaman Laçın yolu 3 saatdan çox bağlı qalıb. Erməni siyasi xadim Metakse Hakopyan qeyd edir ki, bu təsadüfi xarakter daşımır: “Azərbaycanlılar Xankəndi-Gorus yolunu bir neçə saatlıq bağlamaqla beynəlxalq ictimaiyyətin reaksiyasını, risqləri yoxlamaq istəyiblər”. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın son məqsədi göstərməkdir ki, onlar Qarabağın tam sahibidirlər və istədikləri zaman bu həyati əhəmiyyətli yolu kəsə bilərlər: “Onlar risqləri ölçüblər, beynəlxalq ictimaiyyətin və Ermənistan hakimiyyətinin reaksiyasına toxunacaqlar. Yolu bağlamaq üçün çox sadə səbəb göstərdilər. Məqsədləri daha dərindir, lakin fəaliyyətləri ilə hər şeyi başqa istiqamətə aparmağa çalışırlar”. Erməni azərbaycanşünas Anjela Elibekova da bildirir ki, Azərbaycanın konkret məqsədləri var: 1. Laçın dəhlizini təhlükəsizlik zonası olmayan birbaşa yola çevirmək, 2.Sülhməramlıları oradan çıxarmaq, 3.Öz nəzarət məntəqələrini qurmaq, 4.Öz istəyi ilə istənilən vaxt əlaqəni bağlamaq”. Ermənistanın “Past” nəşri yazır ki, Azərbaycan yekun məqsədinə çatacaq: “Ermənistan ətrafında təhlükəsizlik vəziyyəti gərgin olaraq qalmaqda davam edir. Azərbaycan son məqsəd üçün hərbi əməliyyat baxımından əlverişli anı gözləyir. “Bunu həmin ölkənin prezidentinin açıqlamaları da sübut edir. İlham Əliyev Cənubi Azərbaycanda yaşayan azərbaycanlılarla bağlı məsələ qaldırır. Digər tərəfdən, İlham Əliyev dünya siyasətində əsas rol oynayan Minsk qrupunun həmsədr ölkəsi Fransaya qarşı demarş təşkil edir, əslində Parisi vasitəçi kimi qəbul etmədiyini bəyan edir və Makronun planlaşdırılan danışıqlarda iştirak etməməli olduğunu bildirir. Təbii ki, Azərbaycanın Fransaya qarşı mövqeyi əsasən Paris və Ankara arasındakı gərginlikdən irəli gəlir, belə ki, bu ölkələrin maraqları bir sıra regionlarda, məsələn, Afrikadakı keçmiş Fransa koloniyaları və Aralıq dənizi regionunda toqquşur. Bu həm də ondan irəli gəlir ki, Fransa Yunanıstanı Türkiyəyə qarşı dəstəkləyir və silahlandırır, digər tərəfdən Ermənistana dəstək mövqeyini bildirir. Ancaq bu hamısı deyil. Artıq o həddə çatıb ki, Azərbaycan hətta fövqəldövlət sayılan Rusiyanı belə tənqid edir. Məsələn, artıq Bakıdan Rusiya sülhməramlılarının Qarabağda qalmayacağına dair anonslar gəlir və hətta onları öz xəritələrində Qarabağdakı yaşayış məntəqələrinin azərbaycanlı adlarından istifadə etməyə məcbur etmək cəhdi də var. Təsadüfi deyil ki, Rusiya sülhməramlı qoşunları bəyanat yayıblar ki, Azərbaycanın Müdafiə Nazirliyi Rusiya sülhməramlılarının Qarabağdakı fəaliyyətini şübhə altına almasa yaxşı olar. Təsəvvür edin, əgər bu gün Azərbaycan yer adları ilə bağlı tələblər irəli sürürsə, sabah onların getməsi ilə bağlı konkret məsələ qaldırılana qədər, ümumiyyətlə, sülhməramlıların özlərini necə aparması, harada dayanması və sair tələblər irəli sürə bilər”.
Belə bir vaxtda emənilərin narahatlığına yol açan daha bir məsələ Qarabağı Ermənistanla birləşdirən dəhlizdə Azərbaycan postunun yerləşdirilməsinin mümkünlüyüdür. Qarabağdakı separatçı rejim bu fonda iddia edir ki, Qarabağı Ermənistanla birləşdirən dəhlizdə Azərbaycan postunun yerləşdirilməsi ilə bağlı məlumat həqiqətə uyğun deyil. Qeyd edək ki, bundan əvvəl Qarabağda yerləşən Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin komandanı Andrey Volkov Qarabağı Ermənistanla birləşdirən yolda xüsusi avadanlıqla təchiz edilmiş mini-gömrük postunun quraşdırılacağını bildirib. Ermənilər iddia edir ki, burada söhbət, sadəcə, texniki müşahidə cihazlarının quraşdırılmasından gedir. Lakin “Azatutyun” radiosu məsələ ilə bağlı başqa maraqlı məlumat yayıb: “Azərbaycan mənbələri iddia edir ki, Şuşi yaxınlığında bir general-mayor azərbaycanlı jurnalistlərə Xankəndi-Gorus yolunda yerləşən Rusiyanın birinci keçid məntəqəsində “mini-gömrük postu”nun fəaliyyət göstərəcəyini deyib. Bakı Azərbaycanın müvəqqəti işğal olunmuş ərazilərində faydalı qazıntıların qanunsuz istismarını və bununla bağlı ekoloji fəsadları araşdırmaq və monitorinq etmək iddiası ilə sülhməramlıların yerləşdiyi yerə mütəxəssislər qrupu göndərib. Bu azərbaycanlı qrupun səfəri nəticəsində Qarabağı Ermənistanla birləşdirən yeganə yol olan Xankəndi-Gorus avtomobil yolu 4 saata yaxın bağlanıb, çünki onlar Rusiyanın sülhməramlıları ilə yolun düz ortasında danışıqlar aparırdılar. Bu hadisədən sonra Ermənistan parlamentinin sədri Alen Simonyan Moskvada KTMT Parlament Assambleyası Şurasının iclasında Azərbaycan tərəfinin Laçın dəhlizini bağlamaq niyyətində olduğunu bildirib. İrəvandan bu cür bəyanat ilk dəfə deyil gəlir. Bir neçə həftə əvvəl Ermənistanın baş naziri də bəyan etmişdi ki, Bakı dəhlizi bağlamaq niyyətindədir. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov isə azərbaycanlı həmkarı Ceyhun Bayramovla keçirdiyi mətbuat konfransında azərbaycanlıların“ekoloji narahatlıqları ilə bağlı suala cavabında Volkovla azərbaycanlılar arasında əldə olunan razılaşmalar barədə heç nə deməyib. Sergey Lavrov bildirib: “Bəli, biz bu mövzuya toxunduq. Qeyd etdik ki, Azərbaycan nümayəndələri, bütün digər hallarda olduğu kimi, Rusiya sülhməramlı kontingentinin nümayəndələri ilə də işləyəcəklər. Üçtərəfli bəyanatların razılaşmalarının həyata keçirilməsində azərbaycanlı tərəfdaşlarımızla yaranan məsələlər bizim üçün prioritetdir. Bu məsələlərlə bizim ordumuz məşğul olur”. Bakı Qarabağdakı hansı mədənin istisamrından narahat olduğunu dəqiq açıqlamayıb. Lakin Qarabağın erməni təmsilçiləri bunun Ağdərə rayonundakı mis-molibden mədəni olduğunu ehtimal edir. Azərbaycan mənbələrinin məlumatına görə, müzakirələr nəticəsində Rusiya sülhməramlıları və azərbaycanlılar da ətraf mühitin monitorinqi üçün “yol xəritəsi” hazırlamaq qərarına gəliblər. Bu məsələ ilə bağlı nə sülhməramlılar tərəfindən, nə də Xankəndidən heç bir izahat yoxdur. Politoloq Tiqran Qriqoryanın sözlərinə görə, Bakı indi Laçın yolunda nəzarət-buraxılış məntəqəsi yaratmağa çalışır, bunun üçün mübarizə çoxdan başlayıb: “Əsas məqsəd bu yolda nəzarət-buraxılış məntəqəsi yaratmaqdır və ümumiyyətlə, burada hansısa keçid məntəqəsi qurmaq olar, çünki yolun yalnız bu hissəsində azərbaycanlılar və hətta hərbçilər var. İrəvandan Xankəndiyə getsəniz görərsiniz ki, hadisə baş verən ərazidə hasar var və hasarın o biri tərəfində silahlı azərbaycanlılar dayanıblar, yəni bura bəzi yerlərdə nəzarət-buraxılış məntəqəsi quraşdırmaq üçün ən əlverişli yerdir. Və bəli, mən hesab edirəm ki, son məqsəd bu yolda AzərbaycanIN nəzarət-buraxılış məntəqəsinin yaradılmasıdır”. Onun sözlərinə görə, bunun ÜÇÜN Bakını arqumentləri də var: “Ermənistan tərəfinə silah və sursat daşıNması ilə bağlı ittihamlar təsadüfi deyil. Bu onun üçün edilir ki, erməni tərəfi üçtərəfli razılaşmaları pozur. Ona görə də Azərbaycan artıq üçtərəfli razılaşmalarda müəyyən dəyişikliklər edə bilər. Yəni Laçın yolunda nəzarət-buraxılış məntəqəsi yarada bilər”.
Nahid SALAYEV
