Dünyanın nüfuzlu media quruluşlarının verdiyi məlumata görə, Türkiyənin Milli Kəşfiyyat naziri Hakan Fidan son həftələrdə Dəməşqdə Suriyanın Kəşfiyyat naziri Əli Məmlukla görüşüb.
Bildirilib ki, Türkiyə prezidenti Rəcəb Təyyib Ərdoğanın Suriiya ilə bağlı açıqlamaları yumşalandan sonra Hakan Fidan Dəməşqdə Əli Məmlulka bir neçə görüş keçirib.
Qeyd edilib ki, avqustun axırından başlayan bu görüşlərdən məqsəd Türkiyə və Suriyanın ali rütbəli rəsmilərinin görüşünə şərait yaratmaqdır.
Qeyd edək ki, Türkiyə ilə rəsmi Dəməşqin əlaqələri 2012-ci ildən dayanıb. Suriya hökuməti Türkiyəni müxalifəti silahlandırmaq və radikal qrupları dəstəkləməkdə ittihamlandırır.
Türkiyə mediası da Suriya ilə təmaslaın sıxlaşdığını qeyd edib. Bildirilir ki, iki ölkənin kəşfiyyat qurumları arasında Türkiyədəki suriyalı qaçqınların təhlükəsiz şəkildə öz vətənlərinə qayıdışının necə reallaşacağına dair yol xəritəsi hazırlanır. Türkiyənin region ölkələri ilə əlaqələri inkişaf etdirmə siyasəti çərçivəsində ən mühüm mövzulardan biri olan Suriya məsələsi ilə bağlı proses yavaş da olsa irəliləyir. Bu istiqamətdə bir müddətdir ki, iki ölkənin kəşfiyyat orqanları arasındakı danışıqlar intensivləşməyə başlayıb. Əldə edilən məlumata görə, ötən günlərdə keçirilən son görüşdə Türkiyə Suriya rejimindən xüsusilə suriyalıların öz ölkələrinə təhlükəsiz qayıtması, müharibədən əvvəlki hüquqlarını bərpa etmək və mülklərini geri qaytarmaq üçün yeni addım atmasını tələb edir.
Təhlükəsizlik mənbələri iki ölkə arasında kəşfiyyat rəsmiləri arasında danışıqların davam edəcəyini, amma bu müzakirələrdə konkret nəticə əldə etmək üçün vaxt lazım olduğunu bildirirlər. Bununla belə, həmin mənbələr yaxın gələcəkdə Türkiyə ilə Suriya arasında nazirlər və ya prezidentlər səviyyəsində görüşün gözlənilmədiyini deyirlər.
Türkiyənin Suriya ilə bağlı siyasətindəki bu yeni çalarlarla bağlı ekspertlər nə düşünür?
Azərbaycan Naminə Alyans Partiyasının sədri Abutalıb Səmədov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Türkiyənin Suriya ilə bağlı siyasətində dəyişikliklər əslində keçən ilin sentyabrından başlayıb: “Türkiyə Krım Platformadında iştirak etdikdən sonra, Bəşər Əsəd Moskvaya çağrıldı. Putinlə görüşdə İdlib məsələsi qaldırıldı. Xarici qüvvələrin Suriya ərazisindən çıxarılması məsələsi müzakirə olundu. Nəticədə Türkiyənin nəzarətində olan ərazidə əməliyyatın keçirilməsi qərarına gəlindi. Bundan sonra Ərdoğan Baydenlə görüşmıyə çalışdı. Həmin görüş alınmadı. ABŞ-dan dəstək ala bilməyən Ərdoğan müəyyən güzəştlərə getmək məcburiyyətində qaldı. Sentyabr ayının sonlarında Soçidə Putinlə görüşdü. Hansı razılaşmalara gəlindiyi bəyan edilmədi. Rusiyanın tələbi ondan ibarətiydi ki, Suriya rəhbərliyi ilə danışıqlar olsun. Həmin danışıqlara aşağı səviyyədə start götürdü. Sonradan bu prosesə Türkiyə kəşfiyyatına rəhbərlik edən Hakan Fidan qoşuldu. Sonra Türkiyə dedi ki, sərhəddə 30 kilometrlik təhlükəsizlik zonası yaratmaq istəyir. Belə əməliyyatın keçirilməsinə ABŞ və Avropa ölkələri etiraz etdi. Sonra İran və Rusiya da etirazını bildirdi. Belə bir vəziyyətdə Türkiyənin əməliyyat keçirməsi qeyri-mümkün görünürdü. Ərdoğan yenidən Putinlə görüşməli oldu. Həmin görüşdə Putin açıq şəkildə bəyan etdi ki, Suriya rəhbərliyi ilə müzakirə aparılmalıdır. Şübhə yoxdur ki, Prezidentlər səviyyəsində də görüş hazırlanır. Türkiyə artıq Bəşər Əsədi devirmək fikirindən əl çəkib. Əsəd öz mövqeyini çox möhkəmlədib. Hazırda demək olar ki, İdlibi çıxmaq şərtilə Suriyaya tam nəzarət edir. Son ayda Vətən Partiyasının sədri Doğu Perinçeyin rəhbərliyi ilə bir nümayəndə heyəti də gedib Bəşər Əsədlə görüşdü. Göründüyü kimi, Türkiyə özünün Suriya siyəsətini dəyişir. Başqa cür Türkiyə öz təhlükəsizliyini təmin etəkdə çətinlik çəkəcək. ABŞ kürd terrorçularlna ciddi maliyyə dəstəyi verir. Elan etdilər ki, Suriyaya tətbiq edilən sanksiyalar kürd terrorçularına aid deyil. ABŞ-ın bu yanaşması Türkiyəni məcbur edir ki, Rusiyaya bir az da yaxınlaşsın. Çünki Rusiya ilə dil tapmaq Türkiyə üçün daha asandır. Ərdoğan açıq şəkildə dedi ki, Baydenlə işləmək alınmır. Bütün bu amillər Türkiyəni Suriya siyasətində korrektələrə getməyə məcbur etdi”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
