Bu gün işğaldan azad edilmiş ərazilərdə, Azərbaycan Pprezidenti İlham Əliyevin göstərişinə əsasən, ən yüksək səviyyədə quruculuq işləri aparılır. Azad edilmiş ərazilərdə quruculuq-abadlıq işlərinin uğurla həyata keçirilməsi, eləcə də əhalinin doğma ata-baba yurdlarında daimi məskunlaşmasının təmin edilməsi məqsədilə lazımi tədbirlər həyata keçirilir.
Dövlət başçısı bütün çıxışlarında, müsahibələrində dəfələrlə vurğulayıb ki, azad edilmiş torpaqlarda bərpa işləri ən yüksək səviyyədə təşkil olunacaq. Hazırda bu istiqamətdə atılan addımlar Prezident İlham Əliyevin birbaşa nəzarəti altında, mərkəzləşdirilmiş qaydada, sürətlə və ən müasir texnologiyalar əsasında həyata keçirilir. Bunun növbəti nümunəsinə Prezident İlham Əliyev Füzuli, Cəbrayıl və Zəngilan rayonlarına son səfəri fonunda rast gəlmək mümkündür.
Səfər zamanı dövlət başçısı Horadiz-Cəbrayıl-Zəngilan-Ağbənd avtomobil yolunun, Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanının və “Paşa Holding” MMC-nin dəstəyi ilə Heydər Əliyev Fondu tərəfindən inşa olunan Zəngilan məscidinin tikinti işləri ilə tanış olub. Bundan başqa, dövlət başçısı Horadiz-Ağbənd dəmir yolu xəttinin Soltanlı stansiyasının və “Azərenerji” ASC-nin 330/110 kV-luq “Cəbrayıl” enerji qovşağının, Zəngilanda İşğal və Zəfər muzeyləri kompleksinin təməlqoyma mərasimində iştirak edib. Horadiz-Ağbənd dəmir yolu xəttinin Soltanlı stansiyası Zəngəzur dəhlizindən keçən dəmir yolu xəttinin tərkib hissəsidir. Qeyd edək ki, Horadiz-Ağbənd dəmir yolu xətti layihəsinin birinci mərhələsi üzrə nəzərdə tutulan tikinti işlərinin artıq 90%-i tamamlanıb. “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC bildirir ki, layihənin ikinci mərhələsi üzrə Soltanlı, Qumlaq, Həkəri və Mincivan stansiyalarını əhatə edən 55 kilometr yolun tikintisi işləri sürətlə davam etdirilir. Hazırda Horadiz stansiyasından çıxan işçi qatarlar Mərcanlı, Mahmudlu, Soltanlı və Qumlaq stansiyalarına qədər sərbəst hərəkət edə bilir və tikinti üçün zəruri olan mal-materialın təminatı işini həyata keçirir. Məlumata görə, hazırkı mərhələdə 1 ədəd tunel, 15 ədəd körpü, 7 ədəd yolötürücü, 4 ədəd avtomobil alt keçidi, 161 ədəd suötürücü boru, 70 ədəd ehtiyat keçidinin tikintisi nəzərdə tutulub. Bu mərhələ üzrə torpaq işlərinin 28%-i, suni qurğuların 33%-i, dəmir yolunun üst quruluşu elementlərinin isə 20%-i tamamlanıb.
2021-ci ilin fevral ayında ölkə Prezidenti tərəfindən təməli qoyulan Horadiz-Ağbənd dəmir yolu xəttinin ox üzrə uzunluğu 110,4 kilometr təşkil edir. Tikinti işləri 3 mərhələdə həyata keçirilir. Birinci mərhələ Horadiz, Mərcanlı, Mahmudlu stansiyalarını əhatə etməklə 30 kilometr, ikinci mərhələ Soltanlı, Qumlaq, Həkəri və Mincivan stansiyalarını əhatə etməklə 55 kilometr, üçüncü mərhələ isə Mincivandan başlayaraq Bartaz və Ağbənd stansiyalarını əhatə etməklə 25,4 kilometr təşkil edir. Layihə çərçivəsində 9 stansiyanın (Horadiz, Mərcanlı, Mahmudlu, Soltanlı, Qumlaq, Həkəri, Mincivan, Bartaz, Ağbənd), 3 ədəd tunel, 41 ədəd körpü, 3 ədəd qalereya, 7 ədəd yolötürücü, ümumilikdə isə 300-ə yaxın süni mühəndis qurğusunun tikintisi planlaşdırılır. Dəmir yolu xəttinin tikinti işləri minatəmizləmə prosesinə paralel aparılır və indiyə qədər trassa üzrə 82 kilometr ərazi minalardan təmizlənib. 3-cü mərhələ Mincivan, Bartaz və Ağbənd stansiyaları arası 85-110,4 kilometrlik ərazini əhatə edir. Hazırda həmin ərazidə minalardan təmizləmə işlərinə hazırlıq görülür. Layihə üzrə tikinti-quraşdırma işlərinin 2023-cü ildə yekunlaşdırılması nəzərdə tutulub.
Dəmir yolu ilə yanaşı, Zəngəzurdan keçən avtomobil yolu ilə bağlı da Azərbaycan intensiv fəaliyyət həyata keçirir. Azərbaycan və Türkiyə prezidentləri tərəfindən təməli qoyulan Horadiz-Cəbrayıl-Zəngilan-Ağbənd avtomobil yolunun tikintisi sürətlə davam etdirilir. Avtomobil yolu başlanğıcını Füzulinin Əhmədbəyli kəndindən götürməklə layihələndirilib və birinci texniki dərəcəyə uyğun inşa edilir. Yolun ilk 77 kilometrlik hissəsinin 6, qalan 46.6 kilometrlik hissəsinin isə 4 hərəkət zolaqlı olması nəzərdə tutulub. Yol boyu layihəyə uyğun ümumi uzunluğu 6 km təşkil edən və şərti olaraq T1, T2 və T3 adlandırılan 3 avtomobil tunelinin inşası aparılır. Uzunluğu 1019 metr təşkil edən T1 tuneli üzrə artıq qazma işləri yekunlaşıb, hazırda beton işləri icra olunur. Uzunluğu 1810 metr təşkil edən T2 tuneli üzrə 450 metr, uzunluğu 3171 metr təşkil edən T3 tunelinin isə 500 metr hissəsində qazma işləri aparılıb. Hazırda sözügedən tunellərdə qazma işləri partlatma və qırıcı üsulları ilə davam etdirilir. Eyni zamanda qaya qruntlarından ibarət hissələrin kənarlaşdırılması həyata keçirilir. Avtomobil və dəmir yolu ilə yanaşı, Azərbaycan Zəngəzur dəhlizi vasitəsilə təbii qaz və elektrik enerjisinin ixracını da nəzərdə tutur. Qeyd edək ki, bir müddət əvvəl “Qobu” Enerji Qovşağının açılışı zamanı Prezident İlham Əliyev daha bir perspektiv istiqamətin - Zəngəzur dəhlizi ilə Azərbaycandan Naxçıvan Muxtar Respublikasına, oradan isə Türkiyəyə və İrana yeni xəttin çəkiləcəyinin anonsunu verib. Başqa sözlə, Zəngəzur dəhlizi təkcə dəmir yolu, avtomobil yolu və hava yolundan ibarət nəqliyyat dəhlizi olmayacaq, həmçinin o, enerji dəhlizi olaraq Naxçıvanın elektriklə təchizatında mühüm rol oynayacaq, İran və Türkiyəyə, daha sonra isə Avropaya elektrik enerjisi ixracı üçün əlavə marşrut kimi çıxış edəcək. Müxtəlif enerji ixrac xətlərinin qurulması bərpa olunan enerji layihələrinin həyata keçirilməsi baxımından da Azərbaycan üçün önəmlidir. Dünyada bu sahənin tam inkişafını əngəlləyən əsas maneələrdən biri bərpa olunan mənbələrdən alınan enerjinin saxlanması problemidir. Alternativ enerji ixrac xətlərinin mövcudluğu Azərbaycana bərpa olunan mənbələrdən alınan elektrik enerjisini dərhal həmin xətlər vasitəsilə istehlakçılara çatdırmağa imkan verəcək. Bu isə bərpa olunan mənbələrdən alınan elektrik enerjisini necə və harada saxlamaq kimi problemlərdən doğan çətinlikləri minimuma endırməyə imkan verəcək. Bu mənada, Zəngəzurun həm də elektrik enerjisi dəhlizi kimi inkişafı Azərbaycanda bərpa olunan enerji sahəsinin tərəqqisinə təkan verəcək. Qeyd edək ki, 2021-ci ildə Azərbaycan 1677 milyon kilovat/saat elektrik enerjisi ixrac edib, 151,5 milyon kilovat/saat elektrik enerjisi idxal edib. Bu, 2020-ci illə müqayisədə müvafiq olaraq 45,7 % və 11 % çoxdur. Beləliklə, rəqəmlər Azərbaycanın enerji sahəsində də mühüm ixracatçıya çevrildiyini göstərir. Indi əsas məsələ bu elektrik enerjisinin etibarlı ixrac marşrutlarıa nail olmaqdır. Bunun üçün Azərbaycanın nəzərdə tutduğu əsas marşrutlardan biri də Zəngəzur dəhlizidir Bundan başqa, Zəngəzur dəhlizi açıldıqdan sonra Naxçıvanı birbaşa təbii qazla təmin etmək mümkün olacaq. Azərbaycan bu dəhlizlə elektrik enerjisi ilə yanaşı, təbii qaz ixracını dı nəzərdə tutur. Elə bu ilin yanvarında yerli televiziya kanallarına müsahibəsində Prezident İlham Əliyev bu məsələ ilə bağlı qeyd edib: “Bu dəhlizdən həm dəmir yolu keçəcək, həm avtomobil yolu keçəcək. Bizim planımızda var, gələcəkdə oradan Naxçıvana elektrik xətləri çəkilsin. Çünki bizim elektrik enerjisi ilə bağlı çox böyük ixrac planlarımız var... Ona görə biz elektrik xətləri də nəzərdə tuturuq. Ondan sonra ola bilsin ki, qaz xətləri də oradan keçsin. Bir xətt Qafandan, bir xətt Mehridən keçə bilər. Bir xətt Qarakilsədən keçə bilər, onlar Sisyan adlandırırlar. Ona görə Zəngəzur dəhlizi bütün Zəngəzur bölgəsini əhatə etməlidir”. Bu, Zəngəzur dəhlizinin ölkəmiz üçün nə dərəcədə böyük əhəmiyyətə malik olduğunu, strateji əhəmiyyət kəsb etdiyini bir daha aydın formada nümayiş etdirir.
Tahir TAĞIYEV
