Rusiya və Ukrayna arasında gedən müharibə dünya enerji bazarında qiymət xaosuna səbəb olmaqdadır. Xüsusən də neft və qazın qiymətləri sürətlə artır. Buna rəğmən, belə bir vaxtda ABŞ prezidenti Co Bayden Rusiyadan neft idxalına qadağa qoyub.
Bayden bildirib ki, onun bu addımı Vladimir Putinin Ukraynada apardığı müharibəyə “güclü zərbə” olacaq. ABŞ prezidenti bunu da vurğulayıb ki, amerikalılar azadlığın müdafiəsi üçün bütün xərcləri çəkməyə hazırdırlar: “ABŞ Rusiyadan neft, qaz və kömürün idxalına qadağa qoyub. Mən bəyan edirəm ki, ABŞ Rusiya iqtisadiyyatının əsas arteriyasını hədəfə alıb. Biz Rusiyadan bütün neft, qaz və enerji idxalına qadağa qoyuruq. Bu o deməkdir ki, Rusiya nefti artıq ABŞ limanlarına daxil ola bilməyəcək və Amerika xalqı Rusiya prezidenti Vladimir Putinin döyüş maşınına daha bir güclü zərbə vuracaq. Bu, Konqresdə və inanıram ki, ölkədə güclü ikipartiyalı dəstəyi olan bir addımdır. Amerikalılar Ukrayna xalqını dəstəkləmək üçün toplaşdılar və Putinin müharibəsinin subsidiyalaşdırılmasında iştirak etməyəcəyimizi açıq şəkildə bildirdilər. Biz bu qərarı dünyada, xüsusən də Avropadakı müttəfiqlərimiz və tərəfdaşlarımızla sıx məsləhətləşmələrdən sonra qəbul etdik”. Onun sözlərinə görə, ABŞ başa düşür ki, onun avropalı müttəfiqləri Rusiyanın enerji idxalına qoyulan qadağaya qoşula bilməyəcək. Bayden qeyd edib ki, qərar ABŞ-ın özünə zərbə vuracaq, lakin Vaşinqton bu addımı atmalıdır. Bu fonda Rusiya prezidenti Vladimir Putin də xarici iqtisadi fəaliyyət sahəsində xüsusi iqtisadi tədbirlərin tətbiqi haqqında fərman imzalayıb. Rusiyanın dövlət başçısı bəzi məhsulların və xammalın idxalının qadağan olunacağı dövlətlərin siyahılarını iki gün ərzində müəyyən etməyi tapşırıb. O, həmçinin, dekabrın 31-dək Rusiyadan məhsulların və xammalın ixracına qadağa qoyulmasını təmin etməyi tapşırıb, onların siyahısını hökumət müəyyən edəcək. Fərmana əsasən, Rusiyaya dost olmayan ölkələrə xammal ixracı, o cümlədən neft-qaz tədarükü mümkün olmayacaq. Elə bu da neft və qazın qiymətini daha sürətlə artırmaq iqtidarındadır. Bununla belə, Vaşinqtonla həmrəylik əlaməti olaraq Britaniya elan edib ki, bu ilin sonunadək Rusiya neftindən istifadəni tamamilə dayandıracaq. Böyük Britaniya 2022-ci ilin sonuna kimi Rusiyanın neft və neft məhsullarını idxal etməkdən imtina edəcək. Krallığın biznes, energetika və sənaye strategiyası üzrə naziri Kvazi Kvartenqin sözlərinə görə, imtina bazara, şirkətlərə və təchizatçılara Böyük Britaniya tələbatının 8%-ni təşkil edən Rusiya idxalını əvəz etmək üçün kifayət qədər vaxt verəcək. Nazir qeyd edib ki, krallıq ABŞ, Niderland və Körfəz ölkələri ilə daha çox neftin tədarükü edilməsi istiqamətində işləyəcək: “Bazar artıq Rusiya neftini kənarlaşdırmağa başlayıb və onun demək olar ki, 70%-i hələ də alıcı tapa bilmir”. O, həmçinin bildirib ki, London Rusiya qazının ölkəyə idxalını dayandırmaq üçün imkanları araşdırır. Nazir qeyd edib ki, hazırda krallıqda Rusiya qazının payı 4% təşkil edir.
Rusiya qazından asılılığı olan Avropa İttifaqı isə Rusiyadan qaz idxalını üçdə iki nisbətində azaltmaq niyyətində olduğunu bildirib. Bundan əvvəl Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski Qərbi dəfələrlə Rusiya neftinə və qazına embarqo qoymağa çağırıb. Ekspertlər Rusiya neftindən imtinanın benzinin qiymətinin rekord səviyyədə artmasına səbəb ola biləcəyini deyir. Elə ABŞ-da benzinin qallonu (3,785 litr) artıq 4 dolları keçir. Rusiya nefti ABŞ-ın yanacaq istehlakında 7 faiz yer tutur. Ameikada yanacağın maya dəyərinə nəzarət edən Amerika Avtomobil Assosiasiyası bildirir ki, dünya bazarında neftin qıymətinin kəskin artması ABŞ-da yanacaq böhranına səbəb olub, artıq hər qallon üçün 4,17 dollara çatıb. Bu rəqəm ABŞ üçün tarixdə yanacağın ən yüksək orta qiyməti olub. Əvvəlki antirekord 2008-ci ilin iyulunda ABŞ yanacaqdoldurma məntəqələrində benzinin qiymətinin 1 qallon üçün 4,11 dollara çatdığı vaxt qeydə alınıb. Bir il əvvəl istehlakçılar üçün benzinin qiyməti 2,7 ABŞ dolları idi. Avropada da neftə görə benzin bahalaşır. “ICE London” qitələrarası birjasında keçirilən ticarət əməliyyatlarının gedişində “Brent” neftinin ixracına dair 2022-ci ilin may müqaviləsinin dəyəri 2,23% artaraq 1 barrelə görə 130,83 dollar təşkil edib. Azərbaycan nefti 140 dollara yaxınlaşır. Rusiya baş nazirinin müavini Aleksandr Novak qeyd edir ki, rus neftindən imtina dünya iqtisadiyyatı üçün fəlakətli nəticələrə səbəb ola bilər. Novak əlavə edib ki, Rusiya neftindən imtinaya görə xam neftin 1 barrelinin qiyməti 300 dolları keçə bilər. Avropa bazarında Rusiya neftini tezliklə əvəzləmək mümkün deyil. Bunun üçün azı 1 il tələb olunur. Rusiya neftinə qadağa yanacağın qiymətində sıçrayışa səbəb ola bilər. Novak bildirib ki, Avropanın neftinin 30%-ni, başqa sözlə, 150 milyon tonunu Rusiya təchiz edir. Qaz bazarında da qiymət xaosu hökm sürür. Qiyməti min kubmetr üçün martın 7-də 3800 dollara çatan qaz sonradan ucuzlaşsa da, yenə olduqca bahadır. Enerjidaşıcılılarının qiymət artımı isa digər məhsulları da bahalaşdırır.
Nahid SALAYEV
