Azərbaycan enerji məhsullarının idxalında mühüm yer tutan İtaliya ölkəmizdən daha çox həcmdə karbohidrogen resursları almaq niyyətini bəyan edib. İtaliya Xarici İşlər və Beynəlxalq Əməkdaşlıq Nazirliyinin dövlət katibi Manlio Di Stefano “La Repubblica” qəzetinə müsahibəsində bu xüsusda bildirib ki, “Transadriatik” (TAP) boru kəməri ilə İtaliyaya idxal olunan təbii qaz həcmlərini illik 10 milyard kubmetrə çatdırmaq istəyindədirlər.
O, bu kəmərin əhəmiyyətini olduqca yüksək qiymətləndirib: “TAP boru kəməri İtaliyaya enerji qiymətlərindəki artımların zərbəsini yumşaltmağa imkan verdi. TAP layihəsi haqqında danışmağa başlananda hələ ekoloji transformasiyada söhbət getmirdi. Bu gün təbii qaz ekoloji keçidi təmin edən əsas elementdir. Bugünkü vəziyyət məni bu fikirləri deməyə vadar edir - xoşbəxtlikdən TAP var. Biz TAP boru kəməri ilə təbii qaz tədarükünü ildə 7 milyard kubmetrdən 10 milyard kubmetrə çatdırmağı hədəfləyirik. Gələcək perspektivdə TAP boru kəmərinin ötürücülük qabiliyyətinin artırılması nəzərdə tutulur”. Nazir onu da bildirib ki, İtaliyanın Rusiya qazından asılılığını Əlcəzair, Türkmənistan və Azərbaycanın hesabına azaltmaq zəruridir: “Bütün Avropada olduğu kimi, bizdə də, əsasən Rusiyadan olan məhdud mənbələrdən asılılıq problemi var. İlin əvvəlində Moskva-Ukrayna marşrutu ilə bizim üçün nəzərdə tutulan qaz axınını demək olar ki, iki dəfə azaldıb. Enerji təhlükəsizliyimizə bu təhlükə, yəqin ki, həm də siyasi motivlidir, təcili tədbirlər tələb edir. Biz orta və uzunmüddətli perspektivdə bərpa olunan enerji mənbələri haqqında düşünməliyik. Lakin biz qısamüddətli perspektivi nəzərdən qaçıra bilmərik və ən etibarlı tərəfdaşlarla işləməliyik”. Onun sözlərinə görə, Əlcəzair belə tərəfdaşdır və Azərbaycan qazının nəql olunduğu TAP mənbələrin şaxələndirilməsi vacibdir. Onun sayəsində Di Stefano bir daha qeyd edib ki, əhali üçün enerji qiymətlərindəki artımı bir qədər saxlamaq mümkün olub: “Digər perspektivli istiqamət Xəzər dənizində TAP boru kəməri ilə birləşdirilə bilən Türkmənistandır. Amma Türkmənistan dünyanın ən böyük qaz yataqlarından birinə malikdir və biz Avropa olaraq bu oyunu oynamalıyıq, həm də ona görə ki, Hindistan və Çin istehlakı artırır. Bu gün özümüzü resurslarla təmin etməsək, getdikcə daha çətin qışlarla üzləşmək risqimiz var”.
Məhz belə bir vaxtda TAP-ın idarəetmə direktoru Luka Şieppati İtaliyanın “Quotidiano Nazionale” saytına müsahibəsində təsdiq edib ki, TAP boru kəməri ilə İtaliyaya nəql olunan Azərbaycan təbii qazının həcmi iki dəfə artırıla bilər. TAP boru kəmərinin Avropa, xüsusilə də İtaliya üçün əhəmiyyətindən danışan Şieppati bildirib ki, ötürücülük qabiliyyəti ildə 10 milyard kubmetr olan boru kəməri ilə əməliyyatların birinci ilində qitəyə 8 milyard kubmetrdən çox təbii qaz idxal edilib: “Həmin həcmin 7 milyard kubmetri İtaliyaya çatdırılıb. Bu, İtaliyanın istehlakının, demək olar ki, 10 faizini təşkil edir. Gələcəkdə TAP kəməri ilə Azərbaycandan İtaliyaya gələn qaz həcmlərini ikiqat artıra bilərik. 2022-ci və 2023-cü illərdə, eləcə də qarşıdakı 25 il ərzində boru kəməri ilə müqavilələr çərçivəsində ildə 10 milyard kubmetr təbii qaz nəql olunacaq. TAP-ın potensialı onun ötürücülük gücünün iki dəfə artırılaraq ildə 20 milyard kubmetrə çatdırmağa imkan verir. Boru kəmərinin ötürücülük qabiliyyətinin artırılması üçün hazırda bazar sınaqları aparılır. Prosesin təklif mərhələsini cari ilin iyul ayında başa çatdırmağı planlaşdırırıq. Biz TAP-ın ötürücülük qabiliyyətinin illik təxminən 12, 14, 17 və ya 21 milyard kubmetrə qədər artırılması üçün 4 texniki təklif təqdim etmişik. Bunun üçün mövcud kompressor stansiyaları yenilənməli və yeni ölçmə stansiyaları quraşdırılmalıdır. İllik 12 və ya 14 milyard kubmetr təbii qaz nəqli gücünə çatmaq üçün 4 il, 21 milyard kubmetrə çatmaq üçün isə 5 il vaxt lazımdır. Boru kəmərinin ötürücülük gücünün artırılması üçün lazım olan investisiya birbaşa TAP tərəfindən həyata keçiriləcək. Dövlət xərcləri ilə bağlı hər hansı bir ödəniş olmayacaq”.
Bütün bunlar göstərir ki, TAP Avropa ölkələri, o cümlədən İtaliya üçün müstəsna əhəmiyyətə malikdir. Qeyd edək ki, TAP kommersiya qaz nəqlinə 2020-ci ilin dekabr ayında başlayıb. Bu vaxtadək boru kəməri ilə Avropaya 8 milyard kubmetrdən çox Azərbaycan təbii qazı nəql edilib və bu həcmin 7 milyard kubmetri İtaliyaya çatdırılıb. “Cənub Qaz Dəhlizi”nin sonuncu seqmentini təşkil edən TAP Avropa üçün strateji və iqtisadi əhəmiyyət daşıyır, yeni təbii qaz mənbəyinə etibarlı çıxışı təmin edir. TAP Avropanın enerji təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsində, təchizatın diversifikasiyasında, həmçinin karbon emissiyasının azaldılmasında mühüm rol oynayır. Bu arada xatırladaq ki, 2021-ci il noyabrın 28-də Aşqabadda Azərbaycan, İran və Türkmənistan arasında qaz mübadiləsinə dair müqavilə imzalanıb. Aşqabad müqaviləsinə əsasən, il ərzində Türkmənistandan Azərbaycana İran üzərindən 1,5-2 milyard kubmetr qaz nəql olunacaq. Cari ilin yanvarın 3-dən Türkmənistan, İran və Azərbaycan qaz mübadiləsi çərçivəsində gündəlik 4.5 milyon kubmetr qaz svopu həyata keçirilir. İranın neft naziri Cavad Oci bununla bağlı qeyd edir: "Biz gündəlik 4.5 milyon kubmetr qazı ölkənin şərqində təhvil alır və o miqdarda qazı İranın şimal-şərqində Azərbaycana təhvil veririk”. Perspektivdə bu həcmin artırılması gözlənilir. Elə bu da türkmən qazının Azərbaycan üzərindən Avropaya nəqlinə imkan verir. Bu da “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Avropa üçün əhəmiyyətini daha da artırır.
Ramil QULİYEV
