"Zəngəzur dəhlizi üzərindən Naxçıvana, oradan isə Türkiyəyə və İrana yeni enerji xəttinin çəkilişi indi artıq planlarımızdadır". Bunu prezident İlham Əliyev Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinə - AzərTAc-a müsahibəsində deyib.
Dövlət başçısının açıqlamalarından belə bəlli olur ki, Zəngəzur dəhlizi enerji resurslarının ixracı baxımından da müstəsna önəm kəsb edir: "Bizim bütün dörd qonşu ölkə ilə enerji bağlantıları var, yeni bir layihə üzərində biz indi işləyirik. Zəngəzur dəhlizi üzərindən Azərbaycandan Naxçıvan Muxtar Respublikasına, oradan isə Türkiyəyə və İrana yeni xəttin çəkilişi indi artıq planlarımızdadır və mən demişdim ki, Zəngəzur dəhlizi təkcə dəmir yolu, avtomobil yolu, hava nəqliyyatlı üçün deyil, eyni zamanda, enerji növlərinin bu dəhliz üzərindən ixrac edilməsi ilə bağlı Zəngəzur dəhlizi öz rolunu oynayacaq və Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi olan Naxçıvan Muxtar Respublikasını elektrik enerjisi ilə təmin etmək üçün və oradan xarici bazarlara çıxmaq üçün və Türkiyədən sonra Avropaya çıxmaq üçün yeni bir xəttimiz olacaq. Bir xətt Gürcüstan-Türkiyə üzərindən keçir və ikinci xətt oradan keçməlidir. Bunun üzərində biz işləyirik və artan ixracımız həm önəmimizi artıracaq, geosiyasi önəmimizi artıracaq, eyni zamanda, bizə əlavə valyuta gətirəcək. Biz təkcə neftdən, qazdan yox, eyni zamanda, elektrik enerjisindən də valyuta qazanacağıq və ölkəmiz daha da firavan yaşayacaq. Ona görə bütün bu layihələr bizim planlarımızdadır. Bugünkü açılış mərasimi bir daha gücümüzü göstərir, iradəmizi göstərir. Onu göstərir ki, qarşımızda duran bütün vəzifələri biz uğurla icra edirik".
Qeyd edək ki, 2021-ci ildə Azərbaycan 1677 milyon kilovat/saat elektrik enerjisi ixrac edib, 151,5 milyon kilovat/saat elektrik enerjisi idxal edib. Bu, 2020-ci illə müqayisədə müvafiq olaraq 45,7 % və 11 % çoxdur. Beləliklə, rəqəmlər Azərbaycanın enerji sahəsində də mühüm ixracatçıya çevrildiyini göstərir. Indi əsas məsələ bu elektrik enerjisinin etibarlı ixrac marşrutlarıa nail olmaqdır. Bunun üçün Azərbaycanın nəzərdə tutduğu əsas marşrutlardan biri də Zəngəzur dəhlizidir. Özü də Azərbaycan bu dəhlizlə elektrik enerjisi ilə yanaşı, təbii qaz ixracını dı nəzərdə tutur. Elə ötən ay yerli televiziya kanallarına müsahibəsində Prezident İlham Əliyev bu məsələ ilə bağlı qeyd edib: “Bu dəhlizdən həm dəmir yolu keçəcək, həm avtomobil yolu keçəcək. Bizim planımızda var, gələcəkdə oradan Naxçıvana elektrik xətləri çəkilsin. Çünki bizim elektrik enerjisi ilə bağlı çox böyük ixrac planlarımız var...Ona görə biz elektrik xətləri də nəzərdə tuturuq. Ondan sonra ola bilsin ki, qaz xətləri də oradan keçsin. Bir xətt Qafandan, bir xətt Mehridən keçə bilər. Bir xətt Qarakilsədən keçə bilər, onlar Sisyan adlandırırlar. Ona görə Zəngəzur dəhlizi bütün Zəngəzur bölgəsini əhatə etməlidir”. Bu, Zəngəzur dəhlizinin ölkəmiz üçün nə dərəcədə böyük əhəmiyyətə malik olduğunu, strateji əhəmiyyət kəsb etdiyini bir daha aydın formada nümayiş etdirir. Zəngəzur dəhlizi Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizinin əhəmiyyətini yüksəltməklə yanaşı, Azərbaycanın Avrasiya məkanında tranzit ölkə kimi əhəmiyyət və imkanlarını daha da artıracaq. Ümumiyyətlə, nəqliyyat-kommunikasiya dəhlizlərinin yaradılması Azərbaycana mühüm dividendlər qazandırır. Bu, ölkənin sosial-iqtisadi inkişafını daha dinamik hala gətirməklə yanaşı, təhlükəsizlik sferasında Azərbaycanın əlavə üstünlüklər əldə etməsinə gətirib çıxarır. Xatırladaq ki, Azərbaycan Şərq-Qərb, Şimal-Cənub kimi marşrutların vacib halqasıdır və bu baxımdan Zəngəzur dəhlizi həmin marşrutların kəsişmə nöqtəsi olduğu üçün özünəməxsus rol oynayır. Bu dəhlizin yaradılması bütün regionda nəqliyyat kommunikasiyalarının inkişafına böyük təsir göstərəcək. Zəngəzur dəhlizi Cənubi Qafqazda nəqliyyat inteqrasiyasının genişləndirilməsinə kömək etməklə yanaşı, Asiyadan Avropaya ən qısa quru yolu təmin edəcək. Bu dəhliz işə düşəndən sonra bir çox ölkələr üçün əlverişli iqtisadi əlaqə vasitəsinə çevriləcək. Amma təbii ki, əsas dividendlər Azərbaycana məxsus olacaq. Azərbaycanın 44 günlük savaşda şanlı qələbəsinin zirvə nöqtələrindən biri hesab edilən Zəngəzur dəhlizinin işə düşməsi ölkəmizin Avrasiyanın nəqliyyat qovşağı kimi önəmini daha da artıracaq. Azərbaycan bu dəhlizin reallaşması istiqamətində zəruri addımlar atır, genişmiqyaslı fəaliyyət həyata keçirir. Məhz bu kontekstdə Horadizdən başlayaraq Ağbənd istiqamətinə dəmir yolu xəttinin çəkilişi sürətlə davam edir. Ötən ilin fevralında Prezident İlham Əliyev tərəfindən təməli qoyulan Horadiz-Ağbənd dəmir yolu xəttinin artıq bir hissəsi istismara hazırdır. Dəmir yolu xəttinin hazır olan hissəsi ilə qatarlar hərəkəti təmin edilib. Bu qatarlarla yolun tikilməkdə olan hissəsi üçün materiallar daşınır. Horadizdən başlayaraq Ağbəndə qədər çəkiləcək dəmir yolu xəttinin ümumi uzunluğu 110 kilomertrdir. Yolun keçdiyi ərazilər minalardan tam olaraq təmizlənib və yolboyu su ötürücüləri, körpülər hazırlanıb, torpaq-yataq işləri görülüb. Ermənistan tərəfindən Qərbi Zəngəzur ərazisində dəmir yolunun bərpa və inşası üçün müvafiq hazırlıqlara başlanılması ilə gələn ilin sonunda Zəngəzur dəhlizinin işə düşməsi proqnozlaşdırılır. Bununla Naxçıvan Muxtar Respublikasının blokadasına son qoyulacaq. Eyni zamanda Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz, Avropa və Asiya arasında olan iqtisadi əlaqələrin yaranmasında və inkişaf etdirilməsində Zəngəzur dəhlizi sayəsində yeni imkanlar açılacaq. Aparılan araşdırmalar göstərir ki, bu gün Avropa və Asiya arasında Zəngəzur dəhlizindən daha əlverişli tranzit marşrutu mövcud deyil. Bu dəhliz Qərb və Şərq arasındakı ticarət əlaqələrinin təhlükəsizliyi üçün alternativ nəqliyyat xətlərinin və logistika mərkəzlərinin olması baxımından da mühüm önəm kəsb edir. Buna paralel olaraq Zəngəzur dəhlizinin həyata keçirilməsi, həmçinin region ölkələri üçün ticarət əlaqələrində yeni drayver olacaq. Dəmir yolu ilə yanaşı, Zəngəzur dəhlizi boyunca avtomobil yolları da fəaliyyət göstərəcək. Ötən ilin oktyabrında Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən Zəngəzur dəhlizinin - Horadiz-Cəbrayıl-Zəngilan-Ağbənd avtomobil yolunun təməli qoyulub. Dəmir və avtomobil yolları ilə yanaşı, Azərbaycan Zəngəzur dəhlizi vasitəsilə elektrik enerjisi, təbii qaz ixracı da həyata keçirəcək. Elə bu da Azərbaycana əlavə üstünlüklər qazandıran mühüm faktorlardan biridir.
Tahir TAĞIYEV
