Azərbaycan, Rusiya, Ermənistan liderlərinin Soçi görüşü Ermənistanda sözün əsl mənasında böyük depressiyaya yol açıb. Hər halda, erməni ictimai-siyasi dairələrində səslənən fikirlər də bunu təsdiq edir. Ermənistanın keçmiş deputatı Sofiya Hovsepyan bildirib ki, çoxları üçün 26 noyabr heç bir əhəmiyyət daşımasa da, erməni xalqı üçün “qara günlər”dən hesab oluna bilər: “Hətta Ermənistan tarixinin ən çətin, həlledici günlərindən biri kimi də bunu qəbul edə bilərik. Ölkənin baş naziri onun üçün məqbul olan sənədlə bağlı razılığa gəlmək üçün görüşür. Bu sənəd Dilican, Zəngəzur, Dərələyəz və digər sərhəd bölgələrinin, eləcə də Qarabağın nekroloquna çevriləcək sənəd kimi tarixdə qalacaq. Bizim üçün bəzi dəyərlər həmin sənədlə tarixə çevrilir”.
Ermənistanın “Qraparak” qəzeti də bu fonda maraqlı məlumat yayıb. Qəzet qeyd edir ki, Soçiyə getməzdən əvvəl baş nazir Nikol Paşinyan Zəngəzur meri ilə görüşdə təkcə buradan keçəcək dəhliz barəsində danışmayıb, eyni zamanda Qarabağ barədə sensasiyalı bəyanat verib. Qəzetin yazdığına görə, Paşinyan merə bildirib: “Qarabağ Azərbaycanındır. Bizi 30 il aldadıblar, sonu belə olmalı idi, oldu da. Biz yolları bağlaya bilmərik, Zəngəzurdan Azərbaycanla Naxçıvanı birləşdirən yol verməyə bilmərik, çünki Əliyev buna hərbi vasitələrlə nail olmağa çalışacaq, bizim buna müqavimət göstərmək üçün resurslarımız yoxdur”. “Qraparak” qəzeti daha sonra qeyd edir: “Delimitasiya və demarkasiya prosesinə başlamağın ilkin şərti ordunun Zəngəzurdan çıxarılması, yəni Zəngəzurun demilitarizasiyasıdır. Bu, Nikol Paşinyanın mətbuat konfransında verdiyi bəzi açıqlamaların sətiraltı mesajı idi və nəzərə çarpırdı”. Qəzetin yazdığına görə, Paşinyan qeyd edib ki, demarkasiya və delimitasiya ilə bağlı son təkliflər əvvəlkilərdən çox da fərqlənmir: “Qoşunların çıxarılması ideyası bizim tərəfimizdən irəli sürülüb. Amma əsas sual odur ki, qoşunlar çıxarılıb hansı ərazidə yerləşdiriləcək. Yaxud ordu Zəngəzurdan çıxarılsa, Azərbaycan qoşunlarının irəliləməyəcəyinə və yeni ərazilər tutmayacağına kim təminat verə bilər? Əgər demarkasiya və delimitasiya prosesi toqquşma şəraitində baş verərsə, bütün bu proses iflasa uğrayacaq”. Qəzetin yazdığına əsasən, Paşinyan əlavə edib ki, bütün bunlarla bağlı gündəlik iş aparılır: “Onun sözlərindən başa düşmək olar ki, toqquşmaların qarşısını almaq üçün ən yaxşı həll yolu hər iki tərəfi demilitarizasiya etməkdir. Bəs bizim tərəfdən Zəngəzur hərbsizləşdiriləcəyi təqdirdə Azərbaycanın da bunu edəcəyinə dair zəmanət varmı? Ordumuz müdafiəmizin yeganə təminatçısıdır. Zəngəzurdan çıxarıldıqdan sonra Türkiyə-Azərbaycan qüvvələrinə qarşı tamamilə müdafiəsiz qalacağıq”.
Ermənistanın keçmiş nəqliyyat və rabitə naziri Henrik Koçinyanın da məsələyə münasibəti olduqca maraqlıdır: “Dəhliz o deməkdir ki, ölkə ərazisindən hansısa hissə verilir, bu artıq sizin mülkiyyətiniz deyil və taleyə qərar verən siz deyilsiniz”. Onun sözlərinə görə, dəhliz yol deyil: “Dəhliz halında bu ərazidən kimin necə keçməsinə qərar verən siz deyilsiniz. Azərbaycan istədiyini alır”. Ermənistanın “Past" nəşri isə qeyd edir ki, Soçi razılaşmalarından sonra Brüssel görüşü formal bir xarakterə malik olacaq. Çünki Azərbaycan elə Soçidə istədiklərini almaq imkanı qazanıb: “Məlum olduğu kimi, dekabrın 15-də Brüsseldə “Şərq Tərəfdaşlığı” sammiti çərçivəsində İlham Əliyev və Nikol Paşinyanın görüşü də planlaşdırılıb. Bu görüşün təşəbbüsü Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişelə aiddir. Bu görüşdən əvvəl noyabrın 26-da Soçidə artıq Rusiya prezidentinin təşəbbüsü ilə Putin-Əliyev-Paşinyan üçtərəfli görüşü reallaşır. Noyabrın 26-da keçiriləcək görüş əvvəlcədən planlaşdırılmamışdı, yəni Soçi görüşü 15 dekabr görüşünün “preambula"sı kimi gündəmə daxil olub. Üstəlik, məlumatlar var ki, Soçidə tərəflər demarkasiya və delimitasiya üzrə müvafiq komissiyanın yaradılması ilə bağlı ilkin razılığa gəlib, yeri gəlmişkən, Paşinyan həmin görüşdən keçirdiyi mətbuat konfransında faktiki olaraq bunu təsdiqləyib. Mənbələrimiz bildirir ki, bu günlərdə Nikol Paşinyan komissiyada kimlərin olacağı ilə bağlı ilkin siyahını artıq hazırlayıb, adlar isə dekabrın 15-dək rəsmən açıqlanacaq. Əslində, ekspert dairələrinin fikrincə, Brüsseldəki görüş əsasən “protokol" xarakteri daşıyacaq, çünki əsas məsələlər Soçidə həll olunur. Ermənistanda baş nazir postunu tutan şəxs cəmiyyətə həmişə iki formada açıqlma verir, ikisində də manipulyator formasında. Paşinyan qayıtdıqdan sonra yenə dəhliz verməyəcəyini, sənəd imzalamayacağını deyəcək, lakin sonra tam əksini edəcək”.
Samirə SƏFƏROVA
