“Müharibədən sonra Amerika Birləşmiş Ştatları Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh danışıqları və barışıq ətrafında dəstək göstərməyə çalışıb”. Bunu ABŞ Dövlət Departamentinin yüksək vəzifəli rəsmisi Nyu-Yorkda BMT Baş Məclisi çərçivəsində keçirdiyi mətbuat konfransı zamanı deyib.
O xatırladıb ki, Amerika tərəfinin vasitəçiliyi ilə azad edilmiş ərazilərin minalanmış xəritələri qarşılığında Azərbaycan əsirləri geri qaytarıb.
“Beləliklə, indi sual budur ki, ABŞ-ın dəstəyi ilə, Minsk Qrupunun digər ölkələrinin dəstəyi ilə, Türkiyənin dəstəyi ilə məhbuslar baxımından, minalar baxımından iki ölkə arasındakı gərginliyin azaldılmasına daha da töhfə verə bilərikmi? Daha sonra daha geniş bir sülh və uzlaşma prosesinə yol aça biləcək kiçik addımlar atmağa kömək edərik. Beləliklə, dövlət katibi, prosesdə fəal iştirak edən və qonşu ölkə olan Türkiyəyə bacardığımız qədər kömək etməyə hazır olduğumuzu açıqladı”, - deyən rəsmi bu həftə azərbaycanlılar və ermənilərlə ikitərəfli görüşlər keçirəcəklərini, eyni təklifi orada da edəcəklərini bildirib.
Burada diqqəti çəkən məqam odur ki, 44 günlük müharibə dövründə Tramp administrasiyası Türkiyənin proseslərdə iştirak etməsinin əleyhinə idi. O vaxt dövlət katibi Mayk Pompeo Türkiyənin bölgədə iştirakına qarşı açıq narazılığını bildirdi. Qeyd etdi ki, Türkiyə regionda Qarabağla bağlı yanlış addımlar atır və s. Ancaq o dövrdən fərqli olaraq, bu gün Dövlət Departamentinin nümayəndəsi Türkiyənin bölgədə bu aktivliyində özləri üçün mənafe, mənfəət görür. Onu gücləndirmək və bu imkanları genişləndirmək baxımından bəyanat verirlər. Bu o deməkdir ki, Cənubi Qafqazda Türkiyənin rolu ilə bağlı ABŞ-ın siyasətində prinsipial dəyişiklik baş verib. Maraqlıdır, bəs ekspertlər bunu necə dəyərləndirir?
“Vaşinqton Türkiyənin istər Cənubi Qafqaz, istər Suriya, istər Ukrayna, istərsə də Əfqanıstanla bağlı siyasətində onu dəstəkləyəcək”
Məsələyə münasibət bildirən politoloq Elşən Manafovun fikrincə, Vaşinqtonun bu siyasətində dəyişiklik təsadüfi deyil: “Bu, cənab Ərdoğanın Vaşinqtonda prezident Baydenlə göruşundən sonra baş verdi. Həmin göruş zamanı tərəflər arasında Cənubi Qafqaz və ümumiyyətlə MDB məkanında, həmçinin dunyada cərəyan edən hadisələrin müzakirəsində üst-üstə düşən məqamların olması üzə çıxdı. Bu da ABŞ Dövlət Departamentinin səsləndirdiyi fikirlərdə öz əksini tapdı. ABŞ ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədri olaraq, Rusiyanın onunla məsləhətləşmələr aparmadan Qarabağda sülhməramlılarını yerləşdirməsindən narazı qalıb. Üstəlik, Rusiyanın tərəflərlə razılaşdırılmış sülhməramlılarının sayı barədə ABŞ-ın şübhələri var. Azərbaycanın Ermənistanla savaşı zamanı diplomatik, mənəvi, siyasi, hətta hərbi anlamda yanımızda olan Türkiyənin Ermənistanla əldə edilmiş razılaşmalarda müəyyən mənada kənarda qalması bəzi suallar yaratdı. Hərçənd, rəsmi Ankara Azərbaycanın qəbul edəcəyi bütün qərarlarda yanında olacagını bəyan edib. ABŞ son vaxtlar Türkiyə və Rusiya arasında istər Cənubi Qafqaz, istərsə də Suriya ətrafında cərəyan edən hadisələrə münasibətdə fərqli mövqedən çıxış etmələrinə diqqət yetirir. Putinin Əsədlə göruşündə muzakirə edilən məsələlər və bundan sonra rusların Suriyada İdlibi, ətrafını bombalamağı Ankaranı narazı salıb. Bundan əlavə, Türkiyə-Ukrayna münasibətləri, bu ölkə ilə genişlənməkdə olan hərbi əməkdaşlığı Moskvanı narahat edir. Türkiyənin Krım probleminin Ukraynanın ərazi butövluyu çərçivəsində həllinin vacibliyi ilə bagli sərgilədiyi mövqe və digər məsələlər Vaşinqtonun maraqlarına cavab verir. Bütün bunlar ABŞ maraqlarına cavab verə biləcək bir vəziyyətin yaranmasına səbəb ola bilər. ABŞ var gucu ilə çalışır ki, Ankara-Rusiya munasibətlərində çat yaransın və dərinləşsin. Türkiyə NATO üzvudur və ABŞ siyasi elitası anlayır ki, Ankara ilə razılaşmadan keçinmək olmaz. Türkiyənin həyati maraqları olan bölgələrdə qlobal və regional xarakterli problemləri çözmək xeyli çətin, mürəkkəb ola bilər. Məhz buna görə də ABŞ Türkiyənin istər Cənubi Qafqaz, istər Suriya, istər Ukrayna, istərsə də Əfqanıstanla bağlı siyasətində onu dəstəkləyəcək. Həmçinin, hər vəchlə Rusiya ilə qarşıdurmaya sürükləməyə çalışacaq. Bu, ABŞ-ın Türkiyəyə xüsusi sevgi və ya ehtiramindan irəli gəlmir. Bu, həyati maraqları olan bölgələrdə onu Rusiya ilə üzbəüz qoymaqla hər iki tərəfi yormaq, zəif salmaq, hərbi və iqtisadi imkanlarına zərbə endirmək kimi geosiyası planlarından irəli gəlir”.
Politoloq onu da qeyd etdi ki, son zamanlar gərginləşməkdə olan Türkiyə-İran münasibətlərində də “yanki”lərin “xidmətlərini” sezməmək olmur.
Vidadi ORDAHALLI
