Son günlərdə Suriyada baş verənlər bu ölkəni yenidən dünyanın diqqət mərkəzinə gətirib. Hadisələrin inkişaf axarı Azərbaycanda da diqqətlə izlənilir. Çünki baş verənlər ölkəmizin əsas mütəffiqi olan Türkiyə ilə Rusiyanın Suriyada hərb müstəvisində toqquşma ehtimalını xeyli artırıb.
Məhz belə bir vaxtda Suriyada Bəşər Əsəd rejiminə sadiq ordu qüvvələrinin ölkənin şimalında, Türkiyədən dəstəklənən müxalif yaraqlıların nəzarətindəki İdlib bölgəsinə hücuma hazırlaşdığı haqda məlumatlar yayılıb. Rusiyanın hava dəstəyi ilə Suriya ordusu ən azından İdlib vilayətindən keçən və ölkənin şimalına aparan əsas magistral olan M-4 şossesini nəzarət altına almağı planlaşdırır. Bəzi məlumatlara görə isə, ümumiyyətlə İdlibin özünü də tutmaq planları var. Özü də bu haqda məlumatlar Bəşər Əsədin son Rusiya səfərindən sonra meydana çıxıb. Qeyd edək ki, bir neçə gün əvvəl Rusiya prezidenti Vladimir Putin Kremldə suriyalı həmkarı Bəşər Əsədlə görüşüb. Rusiya dövlət başçısı və Əsəd Suriyadakı siyasi vəziyyəti, beynəlxalq terrorizmə qarşı mübarizəni, eyni zamanda, ikitərəfli əməkdaşlığı, o cümlədən humanitar əməkdaşlıq məsələlərini müzakirə edib. Rusiya lideri xatırladıb ki, hər iki ölkənin birgə səyləri nəticəsində Suriyanın əsas hissəsi terrorçulardan azad edilib, qaçqınlar aktiv şəkildə azad edilmiş rayonlara qayıdır, insanlar öz evlərini bərpa edir. Putin Əsədin icazəsi və BMT-nin qərarı olmadan xarici silahlı birləşmələrin Suriyanın ayrı-ayrı ərazilərində mövcudluğunu problem kimi qiymətləndirib. O əlavə edib ki, bu amil Suriya hakimiyyətinə ölkəni birləşdirmək üçün maksimal səy göstərməyə imkan vermir. Elə bundan sonra Rusiya və Suriya hərbi qüvvələri Türkiyədən dəstəklənən müxalif yaraqlıların nəzarətindəki İdlib bölgəsinə intensiv həmlələr edir. Bu fonda Türkiyə ordusunun Suriyanın şimalına əlavə qüvvələr yeritdiyi bildirilir. Belə ki, Türkiyə ordusunun hərbi texnika və canlı qüvvə karvanı artıq İdlib bölgəsinə daxil olub, daha bir karvanın isə hazırlandığı bildirilir.
Xatırladaq ki, ötən ilin əvvəllərində Suriya ordusunun, Rusiyanın güclü hava dəstəyinə və muzdlulara dəstək verməsinə baxmayaraq, İdlibi nəzarətə almaq üçün başlatdığı hücum uğursuz olub. Türkiyə “Bayraktar TB2” pilotsuz döyüş təyyarələrinin tətbiqi ilə hərbi əməliyyatların gedişini dəyişdirib və nəticədə Türkiyə ilə Rusiya arasında İdlib deeskalasiya zonasının yaradılmasına, atəşkəsə dair razılaşma əldə edilib. Amma indi vəziyyət yenidən gərginləşib. Məsələnin Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə Türkiyə dövlət başçısı Rəcəb Tayyib Ərdoğan arasında 29 sentyabrda Soçi şəhərinə baş tutacaq növbəti görüşdə əsas müzakirə predmetlərindən biri olacağı şübhəsizdir. Bu, Cənubi Qafqazda yeni geopolitik reallıqlar yaradan 44 günlük İkinci Qarabağ savaşının bitməsindən sonra Ərdoğan və Putinin ilk birbaşa canlı təması, görüşüdür. Elə Türkiyənin “haber7.com” portalının yazarı Taha Dağlı da bildirir ki, Ərdoğan-Putin görüşündə Qafqaz da əsas müzakirə mövzuları sırasında olacaq: “Ərdoğan-Putin zirvəsi üfüqdədir. Çox kritik mövzular var ki, Kreml bu zirvəni ikitərəfli münasibətlərin başlanmasından bəri ən əhatəli gündəm olaraq xarakterizə edib. əsas diqqət mərkəzində Suriya olacaq. Müxalifətin Suriyada iki qalası var idi: Dera və İdlib. Rusiya rejimi, İran Deranı aldı. İndi növbə İdlibdədir. İdlibə genişmiqyaslı hücum başlayarsa, köç axını olacaq və bu, Türkiyəni çətin vəziyyətə salacaq. Rusiya hazırda İdlibi bombalayır və Türkiyəni günahlandırır. İdliblə bağlı son razılaşma 5 mart 2020-ci ildə əldə edilmişdi. Bölgədəki aqressivliyi nəzərə alaraq, razılaşmanın yenilənməsi lazımdır. Rusiya prezidenti Vladimir Putin bu yaxınlarda Bəşər Əsədi qəbul etdi. O, “Suriya ərazisinin 90 faizi Əsədin nəzarətindədir” dedi. Putinin bu hesablamasına görə, qalan 10 faiz İdlibdir. Putinə görə, PKK-PYD terror təşkilatının işğalı altında olan Fəratın şərqindəki Suriya torpaqları isə Suriya ərazisi deyil. Putin riyazi bir səhv etməyibsə, Fəratın şərqindəki terror təşkilatına muxtariyyət mesajı verir.
İşin Qafqaz tərəfi də var. Ötən həftə üçlü təlim və Türkiyə-Azərbaycan təlimi keçirildi. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarova narahatlıqlarını Bakıya çatdırdı. Yəni 10 gün ərzində ruslar Türkiyəyə qarşı 3 həmlə etdi: Ərdoğan-Putin zirvəsindən əvvəl, masa qurulmadan Türkiyəyə həm İdlib, həm PYD, həm də Cənubi Qafqaz üzərindən barmaq silkələdilər. Rusiyanı Türkiyəyə qarşı aqressiv atmosferə salan səbəblərdən biri də Ukrayna-Türkiyə münasibətləridir. İkincisi, Ukraynanın NATO ilə bağlı Türkiyədən dəstək istəməsi və Türkiyənin buna müsbət yanaşması. Üçüncüsü, Ukraynanın Krımın işğalına münasibəti, Türkiyənin əvvəldən Krımın işğalına baxışı”. T.Dağlı qeyd edib ki, Türkiyənin Gürcüstanla oxşar münasibətləri var: “Bu, Türkiyənin Azərbaycana yaxınlığıdır. Rusiyanın Liviyada Haftar üzərində qurduğu tənliyin Türkiyə tərəfindən alt-üst edilməsi, ABŞ-ın Əfqanıstandan geri çəkilməsi ilə yaranan yeni tənliyi Rusiyanın təhdid olaraq görməsi və bu yeni tənlikdə Rusiyanın deyil, Türkiyənin üstünlük təşkil etməsi... Bütün bunlar rusları Türkiyəyə qarşı aqressivləşdirir. Putin nə vaxt Türkiyə mövzusunda narahat olursa, gördüyü ilk iş İdlibi qarışdırmaq olur. Putin bunu sonuncu dəfə sınayanda 34 əsgərimiz İdlibdə şəhid olmuşdu. Rusiya İdlibi Türkiyənin zəif yeri kimi görür. Bəli, elədir. Ancaq təkcə Türkiyə üçün deyil. İdlib Türkiyənin zəif yeridirsə, Rusiya və İranın da zəif yeridir. Rusiyanın İdlib üzərindən rus ruleti oynamaq israrı Türkiyəyə ağır bədəllər ödətdirə bilər. Amma belə bir faktura heç vaxt birtərəfli olmayacaq. Rusiya Suriyada ABŞ-la bir qədər yaxınlaşdı. PYD ilə təmasların artması bunun bariz nümunəsidir. İdilb məsələsi bir daha sarğı ilə bağlanacaq bir yara deyil. Bu və ya digər şəkildə, sözün əsl mənasında həll olunmalıdır”. İndi Ərdoğan-Putin görüşündə bütün ziddiyyətli məsələlər üzrə razılıq əldə edilməsi gözlənilir. Əks halda Rusiya-Türkiyə qarşıdurması qaçılmaz olacaq. Amma bu, tərəflərdən heç birinə sərf etmir.
Samirə SƏFƏROVA
