Son günlər Cənubi Qafqazda ümumi proseslərə təsir baxımından öz aralarında bağlı olan bir neçə hadisəni müqayisəli təhlil etdikdə Azərbaycanın regional sülh proseslərində nə qədər real siyasət apardığını bir o qədər dəqiqləşdirmək mümkün olur. Bir bəyanat və hərəkət Amerikadan gəlir, digəri Rusiyadan, bir neçəsi İrandan və təbii ki Ermənistandan gəlir.
Hər biri də regionda xalqların ovqatına sözün həqiqi mənasında qıcıqlandırıcı təsir göstərməklə öz pis rolunu oynayır. Ritorik bir sualdan başlayaq - Heç rast gəlibsiniz ki, Azərbaycanın dövlət başçısı qonşu xalqların daxili işlərinə qarışan, onları qıcıqlandıran, qanuni haqlarına əl uzadan bir bəyanat ya çağırış etsin? Erməniləri hamı üçün, hətta özləri üçün ziyanlı kursdan çəkindirmək xaricində bircə fakt belə göstərmək mümkün deyil. Biz heç dedikmi ki, Gürcüstana NATO qüvvələrinin gəlişi Azərbaycanı narahat edir? Suveren Gürcüstan dövləti özü bilər. Heç eşidən oldumu ki, İranın Yəməndə husilərlə, Livanda Hizbullahla, Suriyada kimləsə işbirliyində olması bizi narahat edir? Əslində bunlar narahat edən şeylərdir. Ancaq qonşu ilə dilləşmək yox, öz təhlükəsizliyimizin möhkəmləndirilməsi ilə daha çox məşğul olmağı üstün tuturuq. Bəs belə olan təqdirdə İranın nə borcuna qalıb ki, Azərbaycanın Gorus-Qafan yolu üstündə polis-gömrük yoxlaması qoymasından narahat olsun, bu azmış kimi, üstəlik ermənilərə məsləhət də verir ki, bu yolun Tatevdən keçən alternativini mümkün qədər tez çəkin. Heç şübhə yoxdur ki, bu tikintiyə pul da qoyacaqlar. Əgər din və mədəniyyət qardaşımız İranın niyyətləri sonadək saf və xoşdursa, Xankəndiyə gedən yük maşınlarının yoxlanmasından nəinki narahat olmalı deyil, əksinə bu yoxlamalarda bizə kömək etməlidir. Əksini görürük. İran Gorus-Qafan yolu ilə Xankəndinə göndərdiyi yük maşınları üçün elə bir hərəkət marşrutu axtarır ki, Azərbaycanın yoxlayıcılarının gözündən yayına bilsinlər. Buna dostluq və din qardaşlığı deyilərmi? Qarabağda ermənilərin bütün siyasət və ideologiyaları sonda separatizm adlı çuxura diyirlənirsə, İranın onlara hansısa yükü göndərməsi doğrudurmu? Mübahisəsiz məlumdur ki, separatçılara çatan hər bir yük onların Azərbaycana qarşı oyunlarını gücləndirir. İstər İran nəsə göndərsin, ya başqa ölkə göndərsin, istər yanacaq göndərilsin, istər barıt, fərq etməz, bütün hallarda separatçılar özlərini möhkəmləndirir. Onu demirik ki, içi İran qarışıq hələ heç bir ölkə separatçılara yardım karvanı ilə bərabər "sizin taleyiniz Azərbaycanla bağlıdır" kimi haqq tövsiyəsi də göndərsinlər. Etməyiblər, çünki niyyətlər saf və dürüst deyil, çünki onların heç biri Azərbaycan Prezidenti qədər regional sülh və təhlükəsizlik naminə ardıcıl və şəffaf siyasət aparmır.
Necə başa düşmək olar ki, Prezident Əliyev iki ay öncə CNN Türk-ə "İranın yeni hakimiyyətindən regional siyasət barədə dəqiq fikirlər gözləyirik" dediyi halda, bu gün İranın hörmətli prezidenti Rəisi "İrəvanla əlaqələrin və İrəvanın təhlükəsizliyinin daha da möhkəmləndirilməsinə" yönəlik çağırış edir? İrəvanın haradan və kimdən təhlükəsizliyi məsələsi var? Bu gün Ermənistanı təhdid edən kimdir ki? Neçə min illik dövlətçilik təcrübəsi ilə öyünən İran rəhbərləri bilmir ki, Azərbaycanla heç cür sülhə gəlmək istəməyən, qisas almağa çalışan İrəvanın təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi qayğısına qalmaq Azərbaycana düşmənçilikdən başqa bir şey deyil? Azərbaycanla Arazboyu ərazidə sərhəd təlimləri keçirmək nə deməkdir? Əfqanıstandan daha böyük təhlükə axdığı bir vaxtda İranın Əfqanıstanla yox, Azərbaycanla sərhəddə təlim keçirməsi ancaq geosiyasətdən və Azərbaycana əsil münasibətdən xəbərsiz adamlara məntiqsizlik kimi görünə bilər.
Nədəni bəllidir ki, İrəvanı separatçı bölgəyə bağlayan ərazilərə diqqət göstərməkdə ABŞ və İranın Ermənistandakı səfirləri "çəkici eyni zindanlara" vurur. Xanım Treysi də, İran səfiri də aylardır Sünik deyilən Zəngəzurdan çıxmırlar. Xeyirdimi?...
Bayden deyəndə ki, Qarabağ münaqişəsi hələ tənzimlənməyib və həmsədrlər formatında işimizi davam edəcəyik, İran prezidenti deyəndə ki, İrəvanın təhlükəsizliyi daha da məhkəmləndirilməlidir, səfirlərin Sünikdə "yatmasını" da, Ayətullahın bizi "şir quyruğu" ilə hədələməsi də başa düşüləndir, eyni zamanda nəyin hardan gəldiyini dəqiq deyir. Zəngəzurda Xankəndinə daha xəlvəti yollar axtaran ABŞ və İran səfirləri öz prezidentlərindən belə təlimat alıblar. Ancaq tam bəlli səbəblərdən bu təlimatlar regionda həqiqətən möhkəm və sabit sülh tələblərinə cavab vermir. Məntiqi olaraq deyilməlidir ki, ABŞ və İran prezidentlərindən yeni təlimat gələnə qədər onlar "Azərbaycan hərbi əsirləri versin" bəyanatını təkrarlayacaq, Ermənistanın hələ də gizlətdiyi minalar xəritəsi, sülh sazişi, təzminat ödənişi kimi məsələləri dillərinə gətirməyəcəklər.
ABŞ prezidenti Paşinyana yazdığı məktubda deyir ki, erməni xalqı Qarabağda çox əziyyət çəkdi. Bərəkallah, cənab prezident!.. Yüz il əvvəl olmayan uydurmalara "genosid" deyə bildiyiniz halda, cəmi 30 ilin proseslərinin ən aşkar təzahürü olaraq "axı erməni xalqı Azərbaycanın torpaqlarında nə gəzirdi ki, əziyyət çəkəydi" kimi ədalətli fikri dilinizə gətirmədiniz. Azərbaycan Prezidentinin regional və qlobal sülh məsələlərində Sizlərdən daha səmimi və ardıcıl görünməsini təmin edən məqamlardan biri budur.
Cənubi Qafqazda bu gün möhkəm və hərtərəfli sülh perspektivləri Qarabağ münaqişəsinin həll edilmiş sayılmasından, Ermənistanın sülh sazişinə təşviq edilməsindən, status söhbətlərinə real münasibətdən, sərhədlərin dəqiqləşməsindən, mina xəritələrinin tam və dürüst qaytarılmasından keçir ki, bu sadə və əhatəli regional sülh reseptlərinin müəllifi kimin bunu qəbul edib-etməməsindən asılı olmayaraq məhz Prezident Əliyevdir.
Regionda sülh reseptləri ilə daban-dabana zidd davranışlardan biri separatçı Qarabağ "liderləri"nin təmas qurmaq cəhdlərinə bəzi samballı dövlət rəhbərlərinin dözümlü yanaşmasıdır. Bu günlərdə Qarabağ separatçılarına başçılıq edən Arutunyan Putinə seçki ilə bağlı təbrik teleqramı yazıb. Yazıb yazıb də, əlini tuta bilməzdik ki... Ancaq o teleqrama hər hansı formada cavab vermək artıq cənab Putinin işidir və bütün azərbaycanlıların gözlədiyi işdir. Cənab Putin Azərbaycan xalqı qarşısında bir daha göstərmək şansına malikdir ki, kimin yanındadır… Təbrik teleqramını ümumən reaksiyasız buraxmaq Rusiya prezidenti üçün ən pis seçim olardı... Teleqrama ən diplomatik reaksiya formasını tapmağa isə cənab Putinin təcrübəsi yetər… Təki iradə olsun...
Aydın QULİYEV
