Iranın ardınca daha bir Xəzəryanı ölkə Azərbaycan və Türkiyənin Xəzərdə birgə təlimlərindən narahatlığını ifadə edib.
Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarova jurnalistlərə açıqlamasında deyib ki, bununla bağlı mövqelərini rəsmi Bakıya bildiriblər: “Rusiyanın bu məsələdə mövqeyi rəsmi Bakının diqqətinə çatdırıldı. Bunun azərbaycanlı partnyorlarımız tərəfindən anlayışla qarşılandığını nəzərə alaraq, ictimaiyyətə açıqlama verməkdən imtina edirəm. Azərbaycan tərəfi ilə əlaqədəyik”. Göründüyü kimi, Mariya Zaxarova açıq mətnlə də olmasa, dolayısı ilə Xəzərdə keçirilən birgə təlimlərdən narazı olduqlarını büruzə verir. Bir neçə gün əvvəl isə İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Səid Xətibzadənun keçirdiyi brifinqdə Azərbaycan və Türkiyənin Xəzər dənizində birgə hərbi manevrlər keçirməsinin “Xəzəryanı dövlətlərin ümumi razılığını pozduğu” haqda fikir səsləndirib. O deyib ki, bu məsələ Xarici İşlər Nazirliyində araşdırılacaq. Azərbaycan müstəqil ölkədir və bizim öz hərbi dəniz qüvvələrimizi modernləşdirmək hüququmuz var. Azərbaycan öz hərbi dəniz qüvvələrinin təlimini strateji müttəfiqi Türkiyənin dəstəyi ilə edirsə, burada qeyri-adi nəsə yoxdur. Bundan əlavə, Azərbaycanın Xəzərdə zəngin enerji yataqları var, həmin yataqlardan sahilə boru xətləri çəkilib. Azərbaycan bunların təhlükəsizliyi barədə də düşünməlidir. Azərbaycanın Xəzər dənizindən hasil etdiyi neft və qazı məhz Türkiyə üzərindən dünya bazarlarına daşınır. Demək, Xəzərdəki yataqların və boru xətlərinin təhlükəsizliyi həm də Türkiyə üçün əhəmiyyətlidir. Belə olan təqdirdə Rusiyanın narazılıq ifadə etməyə hüququ varmı?
Politoloq Yeganə Hacıyeva “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Xəzər hövzəsi və onun ətrafındakı regionlarda dayanıqlı sülh və əməkdaşlıq mühitinin təsbit olunması vacibdir və Azərbaycan bu mövzuda həmişə təşəbbüskar ölkə kimi çıxış edir: “Təlimləri mütləq mənada şərtləndirən əsaslar var. Xəzərdə Azərbaycanın apardığı təlimlər paralel aparılır. Yəni həmin hövzədə yalnız biz təlim keçmirik. Rusiya da Qazaxıstan və İranla təlimlər keçir. Hətta bundan az əvvəl İran-Rusiya-Qazaxıstan-Azərbaycanın birgə təlimlər keçməsi planlaşdırılırdı. İki illik passivlikdən sonra ölkələrin Xəzərdə aktivliyə başlaması sual doğurur: nə baş verir? Gözümüzün önündə ABŞ Əfqanıstanı qoyub qaçdı və nəticədə “Taliban” hakimiyyəti ələ keçirdi. Xəzər dənizi Mərkəzi Asiyanın enerji daşıyıcılarının Avropaya diversifikasiyasında əsas qapı sayılır. Eyni zamanda, Avropadan Asiyaya göndərilən yüklərin tranzitində strateji bənd sayılır. Son vaxtlar baş verən dəyişikliklərdə hamı öz mövqeyini möhkəmlətməyə çalışır. Buna görə də Azərbaycanın öz tərəfdaşları ilə regionda möhkəmlənməsi vacib şərtdi. Bu həm də qlobal təhlükəsizlik üçün önəmli addımlardı. İran və Rusiya Türkiyəyə sahilyanı ölkə olmadığı üçün etiraz edir. Rusiyanın bildirdiyi rəsmi mövqe İranınkından tam fərqlidir. Bir qədər yumşaq formada olsa da, narazılığını ifadə edib. Konvensiyanı əsas tutub bizə belə bir irad bildirməyin heç bir əsası yoxdur. Nə Rusiya, nə də İran Konsensiyanı ratifikasiya etməyib. Bu o deməkdir ki, həmin ölkələr üçün Xəzərlə bağlı Konvensiya heç hüquqi qüvvəyə minməyib. Əgər bu narahatlığı Rusiya heç bir Konensiyaya əsaslanmadan edirsə, onda məntiq yoxdur. Belə çıxır ki, Rusiyaya olar, Azərbaycana yox? Türkiyənin iştirakı regionaldan daha çox qlobal təhlükəsizliklə bağlıdır. Avropa Birliyi, ABŞ-dan və dünyanın digər siyasi təhlükəsizlik mərkəzlərinin heç birindən bu təlimlərlə bağlı narahatlıq ifadə olunmayıb. Bunun əsası var. Həmin dairələr öz itkilərini Türkiyənin köməyi ilə kompensasiya etməyə çalışırlar. Türkiyə-Azərbaycan - Pakistan üçbucağı isə İran və Rusiyanı daha çox narahat edir. Zaxarova başa düşür ki, bu yöndə iradın heç bir hüquqi əsası yoxdur, ona görə də çılpaqlığı ilə danışmayıb. Yalnız deyib ki, fikirlərini bizə çatdırıblar. Biz də bir çox amillərdən narahatıq. Bununla hər şey həll edilirmi? Yox! Qoy bir az da onlar narahat olsunlar”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
