Gorus-Qafan avtomobil yolu ilə bağlı son proseslər Ermənistanın hələ uzun müddət bu məsələdə Azərbaycandan asılı vəziyyətdə qalacağını göstərir. İndi Ermənistanda getdikcə belə yanaşma hakim mövqeyə yüksəlir ki, Azərbaycan Gorus-Qafan avtomobil yolunda qanunauyğun addımlar atır. Bunu, hətta baş nazir Nikol Paşinyan da xüsusi olaraq qeyd edir.
Paşinyan bildirib ki, Gorus-Qafan avtomobil yolu iki yerdə Ermənistan Respublikası və ya sovet Ermənistanı ərazisindən çıxır: “Məhz buna görə də məlum rayonlarda Azərbaycan tərəindən hamının gördüyü lövhələr quraşdırılıb və dayaq məntəqəsi yaradılıb. 2020-ci ilin dekabrında bu yoldan nəqliyyat vasitələrinin tranzit kimi istifadə etməsinə dair razılıq əldə olunub. Lakin həmin sənəddə xarici ölkələrə məxsus yüklərin daşınması nəzərdə tutulmayıb. Buna görə də, hesab edirəm ki, bu şəraitdə Azərbaycan tərəfi həmin məqamdan düzgün istifadə edir”. Yol məsələsində Azərbaycandan olan asılılığı aradan qaldırmaq üçün Ermənistan polisi və Milli Təhlükəsizlik Xidməti Tatev yolundan istifadə etməyi təklif edib. Sürücülər isə Ermənistan polisi və Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin Tatev yolundan istifadə etməyi təklif etdiyini, amma təklifi qəbul etmədiklərini qeyd ediblər. Çünki buradakı yol bərbad və dar olduğundan, böyük yük maşınlarının hərəkəti mümkünsüzdür. Tək-tük təklifi qəbul edib yoldan istifadə edən yük avtomobilləri isə qəzaya düşüblər. Erməni mediası yazır ki, Gorus-Qafan yolunun Azərbaycan ərazisindən keçən hissəsindən istifadə etməmək üçün torpaq yola baş vuran iranlı sürücülər də ciddi problemlərlə üzləşiblər. Alternativ torpaq yolunun dar və sərt döngələri irihəcmli sistern və TIR-ların hərəkətini mümkünsüz edir. Belə ki, bu yük maşınlarından biri sərt döngələrdən birindəcə ilişib və bütün yolu bağlayıb. Bunun nəticəsində “alternativ yoldan” istifadə etməyə çalışan yük maşınlarının hamısı tıxaca düşüb. Yalnız uzun müddət çalışandan, traktorun yardımı ilə sözügedən ərazidə nisbi genişləndirmə aparıldıqdan və çoxsaylı sakin və polisin dəstəyindən sonra maşını ordan çıxarmaq mümkün olub. Bu səbəbdən İrandan gələn sürücülər yenə əsas diqqəti Gorus-Qafan yolunun Azərbaycan ərazisindən keçən hissəsinə yönəldib. Xatırladaq ki, İran yük maşınlarının Qarabağ iqtisadi rayonunun rus sülhməramlılarının müvəqqəti yerləşdiyi hissəsində məskunlaşan ermənilərə qanunsuz yük daşıması üzə çıxdıqdan sonra Azərbaycan gömrükçüləri və polisi bu maşınları yoxlamağa başlayıb. Onlardan həm tranzit rüsumu alınır, həm də sənədlərinə nəzarət edilir. Bu günlərdə isə “Ermənistanın Xankəndi şəhərinə” yazılmış qaimə ilə yük aparan 2 iranlı sürücü saxlanıb. Onlar Azərbaycan şəhərini Ermənistan şəhəri saymaqla bərabər, Azərbaycan ərazisinə qanunsuz daşıma həyata keçirməkdə ittiham edilir. Belə hallardan sonra Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidməti iranlı sürücülər üçün Gorus-Qafan yolunu bağladığını elan edib. Onlar alternativ yollardan istifadəyə dəvət edilib. Lakin yuxarıda qeyd olunduğu kimi, alternativ yol yararsızdır.
Gorus şəhər başçısının müavini Karo Köçəryan isə bildirir ki, Milli Təhlükəsizlik Xidmətini iranlı sürücülər üçün Gorus-Qafan yolunu bağladığını elan etməsinə dair məlumat reallığa uyğun gəlmir. O vurğulayıb ki, İran yük maşınları sadəcə Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin keçid məntəqəsinin yanında toplaşıb və sırf azərbaycanlı polislərə ödəniş etməyə pulları olmadığı üçün Qafana doğru hərəkət etmir. Köçəryan qeyd edib ki, Gorusda, Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin keçid məntəqəsi yaxınlığında İran yük maşınlarının 2-3 kilometrlik tıxacı var. Ermənistanın “Sputnik Armenia” nəşri yazıb ki, Gorus şəhərinin girişində onlarla yük maşını toplanıb, onlara Qafan tərəfə keçməyə icazə vermirlər. Belə vəziyyətdə, şübhəsizdir ki, artıq İranın Ermənistana və Qarabağa yük daşıması əvvəlki qədər asan olmayacaq və bu, Xankəndidəki ermənilərin təminatında da problemlər yaradacaq.
Bu arada belə məlumatlar da yayılıb ki, Ermənistan cənubundakı Zəngəzur bölgəsində Gorus-Qafan avtomobil yoluna alternativ magistral tikir. Qeyd olunur ki, bu addım "Azərbaycan polisinin hərəkətləri nəticəsində yaranan çətinliklər nəzərə alınmaqla" həyata keçirilir. Amma məsələ burasındadır ki, yol tikintisi üçün Ermənistanın kifayət qədər vəsaiti yoxdur. Ermənistanın iqtisadiyyat naziri Vaan Kerobyan bildirir ki, hökumət Şimal-Cənub layihəsi çərçivəsində Zəngəzur vilayətindəki Qacaran-Qarakilsə trasının tikintisinə 1 milyard dollar investisiya qoymaq niyyətindədir. Onun sözlərinə görə, yeni yol Gorus-Qafan şossesindən yan keçəcək. O, Azərbaycan-Ermənistan sərhədində yaranmış situasiyanın ölkənin iqtisadiyyatı, ticarəti və turizminə ciddi zərər vurduğunu bildirib. Amma Ermənistan bu 1 milyard dollar investisiyanı İrandan almaq istəyir. İranın isə həmin yola sərmayə qoymaq imkanları və istəyi yoxdur. Bu səbəbdən hesab edilir ki, Ermənistan yenə Gorus-Qafan avtomobil yolundan və onun Azərbaycan ərazisindən keçən hissəsindən istifadəyə məhkumdur. Erməni iranşünas Gohar İskəndəryan bu fonda bildirib: “Ermənistan və İran arasında ticarətin bundan sonra necə aparılacağı böyük sual altındadır. Əslində iki seçimimiz var: biri Gürcüstan, digəri İrandır. Cənubdakı ən etibarlı sərhədimiz bu gün ən təhlükəli hala gəlib. Bu, Ermənistan hakimiyyətinin həll etməli olduğu çox ciddi bir problemdir. İranın bu məsələni həll edəcəyini gözləməməliyik, çünki Gorus-Qafan yolu Ermənistan Respublikasının ərazisidir. Digər tərəfdən, azərbaycanlılar İranın yük daşıyıcılarından gömrük rüsumu alırsa, Ermənistanda kifayət qədər əlverişli olan İran mallarının əhəmiyyətli dərəcədə bahalaşması təbii haldır. Hökumət bunu anlamalı və müvafiq tədbirlər görməlidir".
Nahid SALAYEV
