Ermənistanda hadisələrin inkişaf axarı və Rusiyanın burada tutduğu mövqe artıq yeni bir mənzərə formalaşdırmaqdadır. Belə görünür ki, Ermənistanda mövcud hakimiyyətin taleyi yaranmış vəziyyətdə daha çox Azərbaycan və Türkiyədən asılı duruma düşür. İndi Nikol Paşinyan iqtidarı, Bakı və Ankara ilə razılığa gəlməyəcəyi təqdirdə, kənar qüvvələrin təsir və təzyiqi ilə hər an devrilə bilər. Bunu Rusiyanın hələ də Ermənistanın keçmiş prezidenti Robert Köçəryan üzərindən qurduğu oyunlar da təsdiq edir.
Bu fonda qeyd edək ki, Robert Köçəryan hakim Vahid Rusiya Partiyasının dəvətilə Moskvaya gedəcək. Köçəryanın Moskvada hakim partiya rəhbərliyi ilə görüşündə “Ermənistan” bloku ilə “Vahid Rusiya” fraksiyasının əməkdaşlığının genişlənməsi müzakirə ediləcək. Səfərin bu həftənin sonu həyata keçirilməsi gözlənilir. Qeyd edək ki, Köçəryanın rəhbərlik etdiyi “Ermənistan” bloku parlamentdə 29 deputatla təmsil olunur. Rusiyanın hakim qüvvəsinin Robert Köçəryanla münasibətləri dərinləşdirməsi Moskvanın Ermənistanda kimə stavka etdiyini bir daha nümayiş etdirir. Məhz bu vəziyyətdə Paşinyanın xilası Ermənistanı sosial-iqtisadi inkişaf yoluna çıxarmaqla yenidən erməni cəmiyyətinin dəstəyini əldə etməkdən keçir. Amma bunun üçün Paşinyan Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətləri normal hala gətirməlidir. Əslində, onun özü də bunun fərqindədir. Məhz bundan irəli gəlir ki, Nikol Paşinyan bu günlərdə hökumətin iclasında bildirib ki, Ermənistan regionda kommunikasiyaların açılması məsələsində qətiyyətlidir. Paşinyan vurğulayıb ki, qonşu ölkələrlə münasibətlərin nizamlanması və dərinləşdirilməsi Ermənistan hökumətinin əsas iş istiqamətlərindən biridir.
Onun sözlərinə görə, Ermənistan üçün Rusiya və İranla dəmiryolu əlaqəsinin qurulması olduqca önəmlidir. Bu məsələnin həlli üçün üçtərəfli formatda (Ermənistan, Rusiya, Azərbaycan) müzakirələr aparılır: "Bakının Naxçıvanla da əlaqə qurmaq istədiyini anlayaraq, konkret nəticələr əldə etmək üçün səy göstərməyə qərarlıyıq və hazırıq". Paşinyan qeyd edib ki, Azərbaycanla sərhədin delimitasiya və demarkasiyası məsələsi də olduqca önəmlidir: "Bunun üçün lazımi şəraitin yaradılmasına çalışmağa davam edirik". Nikol Paşinyan qonşularla düşmənçiliyin aradan qaldırılmasının Ermənistan hökumətin 5 illik proqramında da qeyd olunduğunu deyib: "Qonşu ölkələrlə münasibətləri dərinləşdirmək və ya normallaşdırmaq hökumətin xarici siyasətinin vacib istiqamətlərindən birinə çevriləcək. Artan düşmənçilik bölgənin sabitliyi və təhlükəsizliyi üçün təhdid yaradır. Düşmənçiliyə qalib gəlmək regional xarici siyasətin əsasını təşkil edə bilər". Artıq Türkiyə ilə bağlı müəyyən proseslər cərəyan edir. Məsələn, Türkiyə təyyarələri Bakıya Ermənistan üzərindən uçmağa başlayıb. Təhlilçilərə görə, bu, artıq iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşmasına doğru müsbət əlamət sayıla bilər. Nikol Paşinyan həm də Türkiyə ilə heç bir şərt olmadan barışığa hazır olduğunu bildirib. Elə Türkiyə prezidenti Rəcəp Tayyip Ərdoğan da bildirib ki, İrəvan bu addımı atmağa hazırdırsa, Ankara Ermənistan hökuməti ilə münasibətləri tədricən normallaşdırmaq üçün işə başlaya bilər.
Türkiyə Tətbiqi Araşdırmalar Mərkəzinin eksperti Darya İsaçenko məsələ ilə bağlı bildirir: "1990-cı illərin əvvəllərində münasibətlərə ən böyük maneələrdən biri Dağlıq Qarabağ münaqişəsi və Azərbaycanın Ankara ilə İrəvan arasında hər hansı yaxınlaşmaya sərt müqavimət idi. Ermənistanın məğlubiyyətindən sonra status-kvo dəyişib, Azərbaycan artıq etiraz etmir ". Digər təhlilçilər də qeyd edir ki, Azərbaycan İkinci Qarabağ müharibəsində qalib gəldiyi və torpaqlarının əhəmiyyətli hissəsini geri qaytardığı üçün Ermənistan və Türkiyə arasında münasibətlərin istiləşməsinə soyuq baxmır. Hələ bu ilin fevral ayında məsələyə münasibət bildirən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev də bəyan edib ki, Türkiyə özü sərhədlərin nə zaman açılacağını müəyyən edə bilər və Azərbaycan tərəfindən buna hər hansısa mənfi rəy verilməyəcək: "Ermənistan-Azərbaycan sərhədi açılırsa, Türkiyə-Ermənistan sərhədinin bağlı qalmasına ehtiyac qalmır. Əgər biz Zəngəzur koridorunu gerçəkləşdirmək istəyiriksə, təbii ki, Türkiyə-Ermənistan sərhədi də açılacaq. Ancaq bu, Türkiyənin öz qərarıdır. Azərbaycan tərəfindən bu məsələ ilə bağlı hər hansısa xüsusi fikri yoxdur. Bir də ki, Türkiyənin xeyrinə nə olacaqsa, bu bizim də xeyrimizədir". Belə fikirlər də səslənir ki, Ermənistanın Türkiyə ilə yaxınlaşmaq cəhdi İrəvanın Ankara üzərindən Qərbə çıxış tapmaq istəyi ilə bağlıdır. Erməni politoloq Binyamin Matevosyan bu xüsusda qeyd edir: "Paradoksdur, amma Paşinyan və onun komandası Türkiyəni Avropaya açılan pəncərə kimi görür. Məhz buna görə, müharibədən dərhal sonra Paşinyanın komandasının aparıcı simaları Türkiyə ilə əməkdaşlığın qurulmasının və qalib tərəf olan Azərbaycanla dialoqun zərurəti barədə danışırdılar. Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətlər nizamlanarsa, Rusiya ordusunun Qarabağda və Ermənistanda olması üçün heç bir rəsmi əsas qalmayacaq. Nəticə olaraq, nə 102-ci baza, nə də sülhməramlılar lazımdır”. Məhz bu fonda Moskva üçün Paşinyan yenə arzuedilməz fiqurdur. Bu səbəbdən Kreml Köçəryanla işbirliyini genişləndirir. Ermənistanın “Past” qəzeti öz mənbələrinə istinadən bildirir ki, Kreml Azərbaycan və Türkiyə məsələsində diplomatik korpusu da Paşinyana qarşı qoymağa çalışır: “Nikol Paşinyanla Ermənistanın diplomatik korpusu arasında münasibətlər gərgin olaraq qalır. Məlumata görə, Ararat Mirzoyanın təyin olunmasına baxmayaraq, diplomatik korpusda səssiz narazılıq və fikir ayrılığı davam edir. Diplomatların Paşinyanın siyasətindən narazı olduğu və onun xarici siyasətini məntiqsiz saydıqları vurğulanıb.
Fikir ayrılığının, xüsusilə Ermənistan-Türkiyə münasibətləri ətrafındakı proses fonunda dərinləşdiyi qeyd edilir”. Beləliklə, real vəziyyət bir daha təsdiq edir ki, Azərbaycan və Türkiyə ilə normal münasibətlər, xüsusən də kommunikasiyaların, Zəngəzur dəhlizinin açılması Paşinyan üçün müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. Bu halda o, Ermənistanı inkişaf yoluna çıxarıb cəmiyyətdən dəstək ala bilər. Əks təqdirdə, daxili və xarici təzyiqlər erməni baş nazir üçün onun sonunu gətirə bilən ciddi problem olacaq.
Samirə SƏFƏROVA
