İranın Azərbaycana münasibətdə heç də həmişə birmənalı mövqedən çıxış etmədiyi heç kimə sirr deyil. Bunun daha bir real təsdiqi İrandan hələ də Qarabağ ermənilərinə davam edən yardımlardır. Halbuki, Azərbaycan buna qarşı olduğunu rəsmən Tehranın diqqətinə çatdırıb.
Xatırladaq ki, Azərbaycan tərəfi hələ bu ilin avqustunda çoxlu sayda İran yük maşınlarının Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin müvəqqəti məsuliyyət zonasına rəsmi Bakının icazəsi olmadan qanunsuz keçdiyi barədə məlumat əldə edib. İyulun 11-dən avqustun 8-dək İrana məxsus 35 maşın (4 yük maşını və 31 yanacaq tankeri) Laçın dəhlizindən 70 dəfə girib və çıxıb. Bundan sonra, bu il avqustun 11-də İranın ölkəmizdəki səfiri Seyid Abbas Musəvi Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinə dəvət edilib. Səfirə nota verilib və İran tərəfinin Azərbaycanla bağlı atdığı qanunsuz addımlardan ciddi narahatlıq ifadə edilib. Rəsmi Bakı həmin vaxt bəyan etdi ki, İranın yeni administrasiyası tərəfindən bu kimi qanunsuz hallara son qoyulması istiqamətində əməli addımların atılacağını gözləyir. Lakin görünən budur ki, İran tərəfi bu kimi hadisələrin qarşısını almaq üçün təsirli tədbirlər görməyib. Belə ki, 11 avqust-10 sentyabr tarixlərində İrana məxsus daha 58 yük maşınının qanunsuz olaraq Qarabağa daxil olduğu, onlardan 55-nin geri qayıtdığı, 3 yük maşınının isə hələ də Xankəndidə olduğu haqda məlumat yayılıb. Məlumatı təsdiqləyən foto və videolardan da görünür ki, İran yük maşınları pərdələnmək üçün erməni nömrələrindən istifadəyə çalışır.
Bu yük maşınlarının Xankəndiyə nə daşıdığı və nə üçün bu qanunsuzluğun edildiyi bəlli olmasa da, Müdafiə Nazirliyi artıq məsələ ilə bağlı narazılığı açıqlayıb. Belə ki, digər ölkələrə aid nəqliyyat vasitələrinin Rusiya sülhməramlılarının müvəqqəti yerləşdirildiyi Azərbaycan ərazilərinə qanunsuz keçməsi ilə bağlı Müdafiə Nazirliyi tərəfindən Rusiya Müdafiə Nazirliyi və sülhməramlı qüvvələrin komandanlığına məktublar ünvanlanıb. Müdafiə Nazirliyindən bu xüsusda bildirilib: "Məktublarda qeyd olunub ki, bu kimi hallar Azərbaycan Respublikası və Rusiya Federasiyası prezidentlərinin və Ermənistan baş nazirinin 10 noyabr 2020-ci ildə imzaladığı üçtərəfli bəyanata ziddir və onların qarşısının alınması xahiş olunmuşdur. Azərbaycan Respublikasının razılığı olmadan digər ölkələrin hüquqi və fiziki şəxsləri və onlara aid nəqliyyat vasitələri Azərbaycan ərazisinə daxil ola bilməz və bu kimi hallar ölkəmizin qanunlarının pozulmasıdır". Artıq yaranmış vəziyyətdə Azərbaycan müvafiq addımlar atmaqdadır. Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidməti bildirir ki, Azərbaycan polisinin Gorus-Qafan yolunun Azərbaycandan keçən hissəsində qurulan postunda İrana məxsus yük maşınlarının yoxlanılmasına başlanıb. Bildirilir ki, Azərbaycan polisi sentyabrın 12-i saat 12:00-dan başlayaraq, İrandan gələn yük maşınlarını yoxlayır. O da qeyd edilir ki, buna səbəb İrandan gələn yük maşınlarının sonradan erməni nömrəsi taxaraq, Laçın dəhlizindən keçməklə Xankəndiyə getməsidir. Xatırladaq ki, Gorus-Qafan yolunun Azərbaycan ərazisindən keçən hissəsində polis postu bir müddət öncə qurulmuşdu. Onun Eyvazlı yaxınlığında olduğu da məlumdur.
Onu da qeyd edək ki, İran indiyə qədər Ermənistana yardım edən əsas ölkələrdən biri olub. İşğal zamanı torpaqlarımızda evlərin dağıdılması, tikinti materiallarının daşınmasından tutmuş, İran şirkətlərinin burada qanunsuz fəaliyyətinə qədər, hər vəchlə İran erməni işğalının ömrünü uzatmağa çalışdı. Bununla yanaşı, Dağlıq Qarabağa sərmayə qoyan 80 İran şirkətinin adları da açıqlanmışdı. Həmin şirkətlər və şəxslər barədə tədbir görüldüyünə dair rəsmi Tehran indiyədək heç bir açıqlama verməyib. 44 günlük müharibədə İrandan Ermənistana silah daşındığı da sirr deyil. O dövrdə Rusiyadan Ermənistana uçan təyyarələrdəki yük rəsmən elan edilmədiyi və şübhəli olduğu üçün Gürcüstan özünün hava məkanını bu tip laynerlərə bağladı, o zman Rusiyadan qanunsuz silah-sursatlar İran üzərindən Ermənistana daşınırdı. Əlavə olaraq isə İrandan Ermənistana daşınan onlarla zirehli və hərbi maşınların videosu həmin vaxt internet resurslarında yayıldı. İranın Ermənistanla münasibətləri həm də geosiyasi mahiyyətə malikdir. Ermənistan coğrafi olaraq Türkiyə və Azərbaycan arasında yerləşir və hər iki ölkə arasında birbaşa tranzitin həyata keçirilməsinə əngəl törədir. İran isə Cənubi Qafqazda öz ideoloji xəttinə əsas rəqib kimi məhz Türkiyəni görür. Bu baxımdan Ermənistan İran üçün “türk birliyini” parçalamağa xidmət edən önəmli geosiyası bölgədir. Təbii ki, Tehran rəsmiləri erməni tərəfinə, o cümlədən Qarabağ separatçılarına etdikləri yardımları ya təkzib edir, ya da pərdələməyə çalışırlar. Lakin faktlar faktlığında qalır. Beləliklə, görünən budur ki, Azərbaycanla İran arasındakı ortaq dini xüsusiyyətlərə baxmayaraq, İran Cənubi Qafqazda Azərbaycanı yox, məhz Ermənistanı özünə müttəfiq hesab edir.
Tahir TAĞIYEV
