44 gün davam edən Vətən müharibəsi zamanı Azərbaycan Ordusunun istifadə etdiyi döyüş taktikası dünyanın bir çox ölkələrinin xüsusi diqqət mərkəzində qalmaqda davam edir. Hazırda ordumuzun döyüş təcrübəsi bir çox ölkələr tərəfindən diqqətlə öyrənilir. Bura dünyanın ən güclü ordularına malik ölkələr də daxildir.
Hətta fikirlər səslənir ki, Azərbaycan bir çox Qərb ölkələrinin hərbi üstünlüyünə meydan oxuyacaq gücdədir. İsveçrənin tanınmış “Le Temps” internet portalında yenidən bu məsələyə nəzər salınaraq, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin döyüş məharətindən, Vətən müharibəsində Azərbaycanın qələbəsinin yaratdığı yeni geosiyasi reallıqlardan və Azərbaycan ordusunun gücündən ətraflı bəhs edilir. Burada son illərdə Qərbin hərbi üstünlüyünə meydan oxuya biləcək yeni güc dövlətlərinin ortaya çıxması və buna cavab olaraq, Fransa ordusu tərəfindən yeni doktrina toplusunun yaradıldığı vurğulanır. Azərbaycan və Ermənistan arasında müdafiə büdcələrində olan fərqin həlledici olması və Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin döyüş imkanları spektrinin geniş və daha çevik olması diqqətə çatdırılır.
Bundan əlavə qeyd edilir ki, Azərbaycanın uğurları, əsasən, inteqrasiya edilmiş hava hücumundan müdafiə, radioelektron müharibə, batareya əleyhinə mübarizə sistemlərini və hava-kosmos kəşfiyyat və müşahidə sistemlərini birləşdirən müasir, şəbəkə əsaslı komanda və idarəetmə strukturu sayəsində əldə edilib. Vurğulanır ki, bu, öz növbəsində, müxtəlif növ əməliyyatlarda (kəşfiyyat və müşahidə, taktiki bombardman, quru qoşunlarına dəstək, batareya əleyhinə mübarizə və sair) iştirak edə bilən müxtəlif tip (taktiki, strateji, gəzən sursat və sair) pilotsuz uçuş aparatlarından səmərəli və rasional istifadəni mümkün edib. Yazıda qeyd edilir ki, havadan zərbələr müharibə zamanı həlledici olub və bu tip zərbələrdə PUA-lar döyüş təyyarələrinə nisbətən daha vacib rol oynayıb. Eləcə də, müharibənin ilk günlərindən düşmənin hava hücumundan müdafiə sistemlərinin susdurulmasının Azərbaycan Silahlı Qüvvələri üçün prioritet tapşırıq olduğu vurğulanaraq, Ermənistan tərəfinin hava hücumundan müdafiə sistemlərinin zəif qorunduğunun ortaya çıxması və erməni birləşmələrinin çox tezliklə havadan hücumlara və xüsusən gəzən sursatlara qarşı müdafiəsiz qaldığı qeyd edilir: “Ermənistan tərəfinin komanda-idarəetmə qabiliyyətinin effektiv olmaması qərar qəbul edilməsi prosesində olan qüsurları ortaya çıxarıb. Erməni qüvvələrinin itkiləri çox böyük olub, onlar bir neçə yüz top, nəqliyyat vasitələri və tanklar itirib”. Məqalədə Qərb dövlətlərinin artıq yüksək texnologiyalı silahların yeganə istifadəçisi olmadığı və Azərbaycanın bir çox Avropa İttifaqı ölkələrindən daha geniş bir əməliyyat spektrinə cavab verə biləcək hərbi vasitələrə malik olduğu bildirilir. Azərbaycanın, Fransa və Böyük Britaniya istisna olmaqla, nəzəri qarşıdurmada Avropa ölkələrinin çoxunun silahlı qüvvələrinə qalib gələ biləcək bir orduya malik olduğu vurğulanır.
Qeyd edək ki, bu günlərdə Rusiyada fəaliyyət göstərən Strategiyaların və Texnologiyaların Analizi Mərkəzi bu müharibə barədə sensasion sayıla biləcək araşdırmasını dərc edib. Araşdırmada Ermənistan ordusunun müharibənin ilk günlərindəcə necə darmadağın edildiyinə dair bir sıra məqamlar yer alır. Kitab şəklində dərc edilən “Qafqazda fırtına” adlı araşdırma mərkəzin direktoru və hərbi analitik Ruslan Puxovun redaktəsi ilə hazırlanıb. Kitabda müharibədən əvvəlki vəziyyət, geniş beynəlxalq kontekst və nəhayət sentyabr ayında başlayan irimiqyaslı müharibənin gedişi təhlil olunur.
Araşdırmada qeyd olunur ki, Azərbaycan ordusu sürətlə havada hökmranlığı ələ aldı və zərbə pilotsuz aparatlarından, o cümlədən məşhur “Bayraktar TB2”-lərdən geniş istifadə etməyə başladı. Mərkəzin analitikləri qeyd edirlər ki, Azərbaycanın havada hökmranlığı sürətlə ələ keçirməsi Ermənistanın Qarabağda qurduğu hava hücumundan müdafiə sisteminin böyük hissəsinin elə müharibənin birinci günündə sıradan çıxarılması sayəsində mümkün olmuşdu. Mərkəzin analitikləri qeyd edirlər ki, müharibənin yekunu olaraq Azərbaycan düşmən üzərində öz hərbi üstünlüyünü radikal olaraq artırmış oldu. Ölkə strateji ümumqoşun hücum əməliyyatlarının aparılmasına dair misilsiz təcrübə qazandı. Ermənistan minlərlə vahid texnika itirdi və bu itkilərin yerini doldurmağa qadir deyil. O da bildirilir ki, bu müharibə bir çox ölkələrin öz döyüş planları və taktikasını yeniləməsinə səbəb olub.
Bir müddət əvvəl Fransanın “Le Monde” qəzeti də yazmışdı ki, Dağlıq Qarabağda müharibə Qərb üçün ciddi dərsdir: “Digər münaqişələrdən fərqli olaraq, Dağlıq Qarabağda müharibə pilotsuz uçan aparatların “yer-yer” tipli raketlər və artilleriya sistemləri ilə birlikdə kütləvi tətbiqi ilə müşaiyət olundu. O cümlədən, “kamikadze-dronlar” geniş tətbiq edildi. Bu, “üçüncü eşelon” ölkələrin orduları üçün dövlətlərarası münaqişə kontekstində misli görünməmiş hal idi. Azərbaycanlılar müharibənin gedişində bu yeni müharibə metodlarını, o cümlədən hərbi kompüter şəbəkələrindən istifadə etməklə şəbəkə əməliyyatlarını mənimsədiklərini sübut etdilər. İindiyədək bunlar Qərbin üstünlüyü sayılırdı. Amma artıq vəziyyət dəyişib”.
Nahid SALAYEV
