Azərbaycanda “kölgə iqtisadiyyatı” ilə sistemli mübarizənin davam etdirilməsi və ədalətli rəqabət mühitinin dəstəklənməsi təmin ediləcək. Bu məqamlar Maliyyə Nazirliyinin 2022-2025-ci illər üçün makrofiskal çərçivə və 2022-ci il üçün icmal və dövlət büdcələrinin ilkin göstəricilərinə dair açıqlamasında qeyd olunub.
O da qeyd edilib ki, ortamüddətli dövrdə bu istiqamətdə ümumi bəyannamə sisteminə keçidin hüquqi əsaslarının yaradılması, kapital və əmlakın amnistiyası kimi tədbirlərin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur ki, bu da “kölgə iqtisadiyyatı” ilə mübarizənin davam etdirilməsində və ədalətli rəqabət mühitinin dəstəklənməsində mühüm rol oynayacaq. Bununla yanaşı bildirilib ki, investisiya qoyuluşunu təşviq edən əlavə xüsusi vergi imtiyazlarının yaradılması nəzərdə tutulur. Belə ki, işğaldan azad edilən ərazilərin inkişafının təşviqi üçün xüsusi vergi rejiminin tətbiq olunması, yeni istehsal sahələrinin qurulmasına görə kapital qoyuluşlarına uyğun güzəştlərin nəzərdən keçirilməsi, turizmin inkişafı üçün vergi təşviqlərinin verilməsi, strateji məhsulların istehsalı üzrə kapital qoyuluşunda ƏDV-nin sürətli bərpası və ya idxal əməliyyatları zamanı yaranan ƏDV borcları ilə əvəzləşdirilməsi tədbirlərinin ortamüddətli dövrdə həyata keçirilməsi planlaşdırılır. Beləliklə, səslənən fikirlər gələn il üçün ölkə iqtisadiyyatında ciddi yeniliklərin olacağını göstərir. Bu, amnistiyaların verilməsin fonunda özünü göstərəcək. Amnistiya elə bir normativ-hüquqi aktıdır ki, o, hüquq pozuntuları törətmiş şəxslərə fərdi qaydada deyil, hamılıqla şamil edilir və həmin şəxslər onlara qarşı tətbiq olunmuş və ya oluna biləcək cəzalardan ya tam, ya da qismən azad olunur. Beləliklə, maliyyə amnistiyası və ya kapital amnistiyası dedikdə, ayrı-ayrı vətəndaşların qanunsuz yolla əldə etdiyi kapitalın leqallaşdırılması və bu kapitalı qanunsuz yolla əldə etmiş tərəflərin əfv edilməsi başa düşülür.
Ekspertlər bildirir ki, əmlak amnistiyası və ya kapital amnistiyası daha çox investisiyaların qoyulması formasında təzahür edə bilər. Bu isə istehsal resursu kimi yeni iş yerlərinin yaradılmasında və işsizliyin aradan qaldırılmasında daxil olmuş maliyyə vəsaitləri hesabına mühüm rol oynaya bilər. Yəni istənilən halda, ölkəyə qayıtmış maliyyə resursları iqtisadi inkişafda mühüm rol oynayır. Bütün bunlar Azərbaycan iqtisadiyyatında şəffaflığın artırılması baxımından da mühüm hal hesab olunur. İqtisadi artımın və investisiyaların maliyyə mənbələrinin genişləndirilməsi baxımından kapital və əmlakın amnistiyasından dünya praktikasında da geniş istifadə edilir. Dünya təcrübəsinə əsasən, əmlak amnistiyasinin verilməsi zamanı şərt qoyulur ki, kimin nə qədər daşınar və danışmaz əmlakı varsa, onu bəyan etsin. Bəyan edəndə onun müəyyən bir hissəsi vergi üçün tutulur. Qalanını isə dövlət həmin vətəndaşın əmlakı kimi tanıyır, sənədləşdirir. Bundan sonra artıq heç vaxt həmin şəxs ona məxsus olan əmlakı necə əldə etməsi barədə sorğu-sual edilmir. Eyni hal maliyyə vəsaitlərinə də aiddir. Bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, əmlak və kapitalın amnistiyası həm dövlətə, həm də vətəndaşlara faydalıdır. Əmlak amnistiyasının verilməsi ilə insanların mülkiyyət hüququ tanına və vərəsəliklə bağlı qayğıları aradan qalxa bilər. Reallıqda isə bu gün əmlakı, maliyyə vəsaiti olan bir sıra şəxslər hətta onları başqasının adına rəsmiləşdirməyə də qorxur. Çünki gələcəkdə həmin əmlakların öz ailəsinə verilməməsindən ehtiyat edir. Dövlət əmlak amnistiyası verməklə bu məsələni həll edir. Vətəndaşın həm gələcək üçün təminatı yaranır, həm də əlində olan pulları xaricdə, yaxud ölkə daxilində yatırım edə bilir. O da məlumdur ki, hər bir cəmiyyətdə inkişafın, iqtisadi artımın əsas qüvvəsi mülkiyyətçilərdir. Ona görə də amnistiya olmalıdır ki, nəhayət, Azərbaycanda sabit mülkiyyətçilər zümrəsi əmələ gəlsin. Ekspertlər hesab edir ki, əmlak amnistiyası sənədsiz evlərin qeydiyyati ilə bağlı problemlərin də aradan qalxmasına təkan olacaq. Bu, əmlak bazarının canlanmasına, sosial həyatın təmin olunmasına daha müsbət təsir göstərəcək. İndilikdə isə bəzən insanlar sənədsiz evləri hətta onu tikmək üçün çəkdikləri xərclərdən aşağı məbləğə satmaq məcburiyyətində qalırlar. Digər tərəfdən, vətəndaşlar belə evləri almaq istəmirlər. Çünki sənədsiz evin sabahki taleyini dəqiq bilmirlər. Bu da evlərin alqı-satqısı ilə bağlı proseslərə mənfi təsir göstərir. Bundan başqa, sənədsiz evlər girov kimi qəbul olunmur. Onlar faktiki olaraq aktiv kimi qəbul edilsə də, girov qoyula bilmədiyindən, iqtisadi proseslərdən, bazardan kənarda qalıb. Sənədsiz evlərin əmlak vergisinə cəlb olunması da mümkün deyil. Nəticədə dövlət büdcəsi hər il milyonlarla vəsait itirir. Həmin evlər əmlak vergisinə cəlb olunarsa, birbaşa dövlət büdcəsinə daxilolmaları artırar. Əmlak amnistiyası bütün bu məqamların effektiv həllinə imkan verir. Evlər sənədləşdirildikdən sonra daşınmaz əmlakın icbari sığortasının həyata keçirilməsi isə sığorta sektoruna müsbət təsir göstərəcək.
Samirə SƏFƏROVA
