Artıq heç kimə sirr deyil ki, Qarabağda Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarət zonasında qalan ermənilər böyük problemlərlə üzləşib. Elə bu səbəbdən Qarabağı tərk edən ermənilərin sayının daha çox olacağı gözlənilir. Xankəndidəki separatçı-terrorçu rejimin qondarma “XİN rəhbəri” David Babayan da faktı təsdiq edir.
O qeyd edir ki, indiki halda ya çoxsaylı insan tələfatı ilə nəticələnəcək müharibə olacaq, ya da ermənilər Qarabağı tərk edəcək. Onun sözlərinə görə, hadisələr iki ssenari üzrə inkişaf edə bilər. Birinci ssenarinin perspektivi zəifdir, kiçikçaplı əməliyyatlar ola bilər. Proseslər daha çox ikinci ssenari üzrə gedir, yəni ermənilər bölgəni tərk edirlər. Bunu erməni deputat Metaks Akopyanın açıqlamaları da təsdiq edir: “Ermənilər Xankəndidə insan kimi normal yaşaya bilmirlərsə, nədən söhbət gedə bilər? Oradakı insanların yaşamaq üçün normal şəraiti yoxdur. Hazırda, demək olar ki, bir Xankəndi əlimizdə qalıb, lakin biz orada da infrastrukturu normal qaydaya sala bilmirik. İndi aydındır ki, nə üçün bütün Qarabağ belə dəhşətli vəziyyətdə idi. Ermənistandan “Artsax”a daxıl olan pulların kiçik bir qismi bəzi binaların xarici görünüşünün bərpasına sərf olunub. Bu “görülən” işlər yalnız görüntü effekti yaratmaq üçün edilib. Heç bir problem həll olunmayıb. Ən əsas sosial problemlərdən biri isə işsizliyin yüksək səviyyəsidir. Orada insanlar ümidsizdir. Bizdə olan məlumata əsasən, hazırda Xankəndidə yaşayan Şuşa sakini öz uşaqları ilə oraya qayıtmaq istəyir. Onlar normal yaşamaq üçün Azərbaycanın nəzarəti altında olan şəhərə getmək istəyirlər. Bu cür ümidsiz insanlar getdikcə daha çox olacaq”.
Xatırladaq ki, bu günlərdə Azərbaycan torpaqları erməni işğalında olduğu zaman Şuşada qanunsuz məskunlaşan erməni qadınlarından biri, 32 yaşlı İzaura Balasanyan yenidən 4 uşağı ilə şəhərə qayıtmaq və Azərbaycan vətəndaşlığını almaq istədiyini açıqlayıb. İzaura Balasanyan bu barədə özü qeyd edib: “Evim olmadığı üçün Şuşaya qayıtmaq qərarına gəldim. Sərhəd keçid məntəqəsinə (Rusiya sülhməramlı kontingentinin postu) gəldim, lakin şəhərə girə bilmədim. Sonra ruslar komandirlərini çağırdılar və nazirliyə (separatçı rejimin “milli təhlükəsizlik xidməti”) məlumat verdilər”. Müharibədən sonra İzaura Balasanyan Xankəndidəki yataqxanalardan birində məskunlaşıb. Lakin kirayə haqqı qaldırıldığından, erməni qadın oradan ayrılmaq qərarına gəlib. Müxtəlif qurumlara edilən çoxsaylı müraciətlərə baxmayaraq, qadına yaşamaq üçün başqa mənzil verilməyib. Balasanyan isə Şuşaya qayıtmaq istəyinin uğursuzluqla nəticələnməsindən sonra Əsgəranın kəndlərindən birindəki uçuq evdə yaşamağa başlayıb. Amma o, hələ də Azərbaycanın nəzarəti altında olan Şuşaya qayıtmaq istəyir. Belə ermənilərin sayı getdikcə artır. Rusiyalı hərbi ekspert İqor Korotçenko bütün bunları təsadüf hesab etmir: “Bakı Ermənistanın dişlərini qırıb. Bu səbəbdən Ermənistan hərbi nöqteyi-nəzərdən Azərbaycana bata bilməz, siyasi oyunlardan istifadə etmək cəhdləri isə İrəvan üçün uğursuz yekunlaşacaq. Artıq biz yeni geosiyasi reallıqda yaşayırıq. Odur ki, bu gün bütün bu erməni çoxgedişli oyunları heç kimi təsirləndirmir və bu cəhdlər heç bir nəticə verməyəcək. Ermənistan beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində yaşamağa məcbur olacaq. Bu gün bu onun üçün yeganə alternativdir. Bitdi artıq başqalarının torpaqlarına göz dikmək! Qarabağ Azərbaycandır! Qarabağ bölgəsində yaşayan ermənilər Azərbaycan dilini öyrənməyə başlamalı, özlərini Azərbaycan pasportlarının alınmasına hazırlamalıdırlar. Onların Azərbaycan Respublikası rəhbərinin vəd etdiyi mədəni muxtariyyəti olacaq, lakin status heç vaxt olmayacaq”.
Belə bir vaxtda o da bəlli olub ki, Ermənistan hökuməti müharibə vaxtı Qarabağdan İrəvana gedən ermənilərə verdiyi aylıq 68 min dram müavinəti kəsib. Hökumət bildirir ki, bu proqram cəmi 4 ay üçün nəzərdə tutulmuşdu. Proqramda əsas prinsip Xankəndiyə qayıdan ermənilərə üstünlük verilməsi idi. Erməni mənbələr yazır ki, əksər ermənilər Xankəndiyə gəlir, “müvəqqəti yaşayış” yerində, yaxud qohumlarının evində qeydiyyata düşür, sosial müavinəti aldıqdan sonra geriyə - Ermənistana qayıdır. Proqramın dayanmasının səbəblərindən biri də budur. İrəvanda “qarabağlılar” kimi qəbul edilən ermənilərin əksəriyyəti Ermənistanın müxtəlif yerlərində müvəqqəti yerləşdirilib. Ermənistana gedən ermənilər geri qayıtmaq istəmirlər. Misal üçün, vaxtilə keçmiş Ağdərə rayonunda yaşamış erməni Karen Şirinyan deyir: “Qarabağda heç bir iş və yaşamaq yeri yoxdur. Bizə işlə təmin edilmək üçün proqramların yaradılacağını desələr də, aylardır heç nə edilmədi. Orada yaşaya bilmirik, Ermənistanda da bizə baxmırlar”. Xankəndidə yaşayan Marina Zakaryan isə getmək istədiklərini bildirir. Hazırda “qarabağlı” kimi qəbul edilən ermənilər iki hissəyə bölünüb: birincilər Rusiya sülhməramlılarının müvəqqəti yerləşdiyi Azərbaycan ərazisində yaşayanlardır. İkincilər Ermənistana gedənlərdir ki, onların sayı daha çoxdur, çünki əksəriyyəti işğal dövründə Qarabağətrafı rayonlara qanunsuz yerləşdirilmişdi, həmçinin, böyük qismi Qarabağa aylıq pulu almaq üçün gəlir və geri qayıdırlar. Ermənistan hökuməti artıq onları yük olaraq görür və aylıq müavinət əvəzinə “iş yerləri” vədini verməkdə davam edir. Bununla yanaşı, Xankəndidə ciddi su problemi var. Qarşıdan isə qış gəlir. Bu, elektrik enerjisi, təbii qaz problemlərini də özü ilə gətirəcək. Bu səbəbdən Qarabağdan ermənilərin əksəriyyəti gedəcək, gedə bilməyənlər isə vətəndaşlığı qəbul etmək qarşılığında Azərbaycan qanunlarına tabe olacaqlar.
Nahid SALAYEV
