Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi Hikmət Hacıyevin Azərbaycan və Rusiyanın Qarabağda sülhməramlıların mandatı ilə bağlı əlavə hüquqi mexanizmləri müzakirə etdiyini bəyan etməsi ətrafında maraqlı diskussiyaların başlaması müşahidə edilməkdədir. Belə görünür ki, bu açıqlama Ermənistanda da ciddi ajiotaj yaradıb.
Erməni deputat Tiqran Abramyan qeyd edir ki, Rusiya və Azərbaycan Qarabağda rus sülhməramlılarının mandatı ilə əlaqəli əlavə hüquqi mexanizmləri həqiqətən müzakirə edirlərsə, bu o deməkdir ki, Ermənistan mərhələli olaraq Qarabağla bağlı proseslərdən çıxarılacaq: “Azərbaycanın hədəfi odur ki, Ermənistan Qarabağla bağlı məsələlərdə oyundan çıxsın və proses Rusiya-Azərbaycan ikitərəfli formatında davam etsin”. Azərbaycan üçün əsas məqam isə rus sülhməramlılarının 4 ildən sonra ölkə ərazisini tərk etməsidir. Eyni zamanda, bu prosesin daha tez həyata keçməsi də mümkündür. Əslində, Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin mandatının indiyə kimi təsdiqlənməməsi də elə bundan qaynaqlanır. Hesab olunur, Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin mandatının təsdiqlənməsi o halda mümkün ola bilər ki, Laçın dəhlizində Azərbaycan postu qurulsun və erməni silahlı birləşmələri əldə olunan razılığa əsasən Qarabağdan çıxarılsın. Təbii ki, belə bir razılıq olmasa, Rusiya sülhməramlı qüvvələri separtizmə dəstək verəcək. Bu halda Azərbaycan həmin qüvvələrin ərazisindən çıxarılması prosesini də tezləşdirəcək. Elə mandat məsələsi də buna görə təsdiqlənmir.
Hadisələrin bu səpkidə inkişafını Rusiyada da təşvişlə qarşılayanlar var. Rusiyalı politoloq Aleksandr Skakov qeyd edir ki, sülhməramlıların yerləşdirilməsi hər zaman parlament tərəfindən təsdiqlənmə ilə rəsmiləşir: "Bu cür nümunələr çoxdur. Serbiya parlamenti Kosovoda sülhməramlıların yerləşdirilməsini təsdiqlədi? Xeyr. Bosniya və Herseqovinaya, Xorvatiyaya kontingent göndərilməsi ilə bağlı parlamentin qərarı varmı? Yoxdur. Bütün bunlar yaxşı bir vəziyyət yaratmaq üçün edilən cəhdlərdir". Onun sözlərinə görə, Azərbaycan Qarabağda Rusiya kontingentinin olması ilə hesablaşmalı olacaq. Amma Türkiyənin Ankara Vəkillər Kollegiyasının üzvü, “Hüquqi tərəfləri ilə Türkiyə və Azərbaycanın ortaq erməni problemi: Yuxarı Qarabağ və 10 noyabr bəyannaməsi” kitabının müəllifi, vəkil Fərhad Aznevi “axar” portalına açıqlamasında məsələyə tamam fərqli müstəvidən yanaşır. O hesab edir ki, Rusiya 4 il sonra Azərbaycan ərazisində müvəqqəti olaraq yerləşdirilən sülhməramlı qüvvələrini çıxaracaq: “Qarabağda müvəqqəti yerləşdirilən rus sülhməramlı qüvvələrinin xüsusiyyəti fərqlidir. Çünki burada BMT TŞ tərəfindən verilən bir missiya yoxdur. Bu missiya 10 noyabr üçtərəfli bəyanatı əsasında rus sülhməramlılarına həvalə olunub. Bəzən bəyanatda tərəf kimi Rusiyanın yerini həddindən artıq böyüdürlər. Ancaq Rusiya burada Azərbaycan və Ermənistanın razılığı əsasında sülhməramlı missiyanı həyata keçirir. Əgər tərəflərdən biri beş il sonra rus sülhməramlı qüvvələrinin bölgədə qalmasına lüzum görməsə, o zaman bu qüvvələr, beynəlxalq hüquqa görə, bölgəni mütləq şəkildə tərk etməlidir. Bundan başqa, rus sülhməramlılarının müvəqqəti xidmət etdiyi yerlər Azərbaycanın beynəlxalq aləm tərəfindən tanınmış əraziləridir. Həm BMT-nin nizamnaməsinə görə, həm də digər beynəlxalq hüquqi normativ aktlara əsasən, Azərbaycan öz ərazisində fəaliyyət göstərən hərbi birləşmələri istədiyi vaxt ölkədən çıxara bilər”.
Hərbçi ekspert Üzeyir Cəfərov da məsələyə olduqca vacib prizmadan yanaşır: “Qarabağda Rüstəm Muradovun rəhbərliyi altında həyata keçirilən sülhməramlı fəaliyyət faktiki olaraq Rusiyanın ən rüsvayçı, biabırçı missiyası kimi yaddaşlarda qalacaq. Rusiya tarixində belə uğursuz sülhyaratma missiyası hələ olmamışdı”. Ekspertin fikrincə, Rüstəm Muradov əslində qovulub: “O, 6 ay müddətinə sülhməramlı kontingentin komandanı olaraq gətirilmişdi. Sonra ermənilərin xahişilə xidmət müddəti bir ilə qədər artırıldı. Lakin son hadisələr, rus sülhməramlıların erməni qadınları ilə rüsvayçı hərəkətləri Moskvanı Muradovu vəzifəsindən uzaqlaşdırmağa məcbur etdi. Rüstəm Muradovun adı həm də rüşvət məsələsilə əlaqədar olaraq hallanır. Erməni diversantların dəyişdirilməsi zamanı Muradova bağlı olan bəzi şəxslər müəyyən ailələrdən qanunsuz vəsait toplayıblar. Hansı ki, həmin vəsaitin müəyyən hissəsi də Muradova çatdırılıb. Bu istiqamətdə ciddi araşdırmalar gedir. Nəticədə Muradov təcili olaraq oradan uzaqlaşdırıldı. Yaxın aylarda Rusiya Cənub Hərbi Dairəsinin Hərbi Prokurorluğu tərəfindən Rüstəm Muradova və tabeliyindəki bir neçə nəfərə cinayət işi qaldırılacaq. Sülhməramlıları Azərbaycan dəvət edib. Belə olan halda necə olur ki, Rüstəm Muradov Ermənistanın cinayətkar müdafiə nazirilə görüşür? Onlar da ona bahalı hədiyyə verib. Rusiya tərəfi bu kimi şəxslərdən tamam başqa məqsədlər üçün istifadə edib. Bu hal da onun qanuna müvafiq hərəkət etmədiyinin göstəricisidir”. Xatırladaq ki, Rüstəm Muradov Azərbaycan, Rusiya prezidentləri və Ermənistanın baş naziri arasında ötən ilin 10 noyabrında imzalanmış bəyanata əsasən Rusiyanın Qarabağdakı sülhməramlı kontingentinin komandanı təyin edilib. Hələ mayda bildirilirdi ki, Rüstəm Muradov rotasiya prinsipi üzrə Cənub Hərbi Dairəsinin komandan müavini Aleksey Avdeyevlə əvəzlənə bilər. Ancaq həmin vaxt Ermənistanın Azərbaycanla sərhəddə törətdiyi təxribatlarla əlaqədar yaranmış gərgin vəziyyət səbəbindən R.Muradov vəzifəsində qalıb. Indi isə, yayılan məlumatlara əsasən, Qarabağdakı Rusiya sülhməramlı kontingentinin komandanı vəzifəsinə mümkün namizəd general-mayor Mixail Kosobokovdur. Bundan əvvəl Kosobokov 58-ci Birləşmiş Silahlı Qüvvələrin komandir müavini vəzifəsində çalışıb. Abxaziyadakı rus hərbi bazasına komandanlıq edib.
Samirə SƏFƏROVA
