Aparılan hesablamalar göstərir ki, bu ilin yanvar-iyul aylarında Ermənistanda əhalinin təbii artımı cəmi 1252 nəfər təşkil edib. Ermənistan Milli Statistika Xidmətinin məlumatında bildirilir ki, bu rəqəm ötən ilin analoji dövrü ilə müqayisədə 1.8 dəfə, 2019-cu illə müqayisədə isə 2.9 dəfə azdır. Müqayisələr göstərir ki, ölkədə təbii artım dinamikasındakı tendensiyalar pisləşməyə doğru gedir. Bunda Ermənistanda koronavirusdan ölənlərin sayının kəskin artması da rol oynayıb. Belə ki, yanvar-iyul aylarında koronavirusdan 2.3 mindən çox ölüm hadisəsi baş verib. Bu rəqəm ötən ilin analoji dövründə 800 nəfər idi.
Bundan başqa, təbii artımın azalmasına ermənilərin kütləvi şəkildə ölkəni tərk etməsi də ciddi təsir göstərir. 2018-2020-ci illərdə və bu ilin yanvar-iyun aylarında 103.6 min erməni Rusiya vətəndaşlığını qəbul edib. Onlardan 21.9 mini bu ilin yanvar-iyun aylarının payına düşür. Ötən il Rusiya vətəndaşlığına 30.5 min erməni qəbul edilib. Göstərilən rəqəmlərdən də aydın olur ki, proses artım xarakteri daşıyır. Miqrasiya prosesi təkcə Rusiya ilə məhdudlaşmır. Əsasən reproduktiv yaşda olan kişilər və qadınlar da daxil olmaqla, daha çox gənc ailələr ölkəni tərk edir. Bu da qısa müddətdə ölkənin demoqrafiyasında mənfi nəticələrə gətirib çıxarır. “News.am” portalı bu xüsusda yazır: “Miqrasiya sahəsində ötənilki rekordun bu il artacağı tamamilə mümkündür. Emiqrasiya prosesinin yalnız Rusiya ilə məhdudlaşmadığı məlumdur. Həm də aydındır ki, reproduktiv yaşda kişilər və qadınlar da daxil olmaqla, əsasən gənc ailələr mühacirət edir. Bu, artıq qısa müddətdə ölkənin demoqrafiyasını aradan qaldırıla bilməyən mənfi nəticələrlə təhdid edir”. Ölkədə ötən illərə nisbətən xeyli pisləşən sosial-iqtisadi vəziyyət, yaxın perspektivdə həlli görünməyən siyasi böhran əhalinin gələcəklə bağlı bütün ümidlərini məhv edib. Elə bu səbəbdən həyatını Ermənistandan kənarda davam etdirmək istəyənlərin sayı artır. Rəsmi rəqəmlərə əsasən, Ermənistanda əhalinin sayı 2,9 milyon nəfərdir. Lakin ermənilərin özləri etiraf edir ki, reallıqda bu göstərici xeyli azdır. Çünki rəsmi qeydiyyatda olan əhalinin tərkibinə xaricdə yaşayan, ancaq Ermənistan vətəndaşlığından çıxarılmayan şəxslər də daxildir. Ermənistan hökumətinin demoqrafiya probleminin həlli üçün həyata keçirdiyi siyasət, o cümlədən əhali artımını stimullaşdırmaq üçün elan etdiyi proqramlar, faktiki olaraq, iflasa uğrayıb. Bu səbəbdəndir ki, ölkəni tərk edənlərin sayı hər il artır. Erməni ekspert Qaqik Yeqanyan bildirir ki, ölkəni tərk edənlərin 1,1-1,2 milyonu Rusiyaya, 150 mini ABŞ-a, 120-150 mini Avropaya, digərləri MDB-nin müxtəlif ölkələrinə və digər dövlətlərə köçüb: “Kütləvi mühacirət 1992-1994-cü illərdə qeydə alınıb. Son 3 il ərzində təxminən 600 min vətəndaş və ya o dövrdə əhalinin 16% -i Ermənistanı geri dönməmək şərti ilə tərk edib. 1995-2001-ci illər ərzində Ermənistandan təqribən 250 min nəfər, ildə orta hesabla 40-45 min insan mühacirət edib”. Onun sözlərinə görə, 2002-2007-ci illərdə ölkəni tərk edənlərin sayı ildə 25-27 min nəfər təşkil etsə də, 2016-18-ci illərdə bu rəqəm 35-40 min nəfər olub: “Maraqlıdır ki, 1 yanvar 1991-ci il tarixinə qədər Ermənistanda əhalinin sayı 3 milyon 574 min 500 nəfər idi. Buradan 30 ildə mühacirət edən 1,6-1,7 milyonu çıxsaq, Ermənistanın əhalisi 1,8-1,9 milyon nəfər olmalı idi. Bu arada, rəsmi statistikaya görə, 1 yanvar 2020-ci il tarixinə (bu son rəsmi məlumatdır) Ermənistan əhalisi 2 milyon 961 min 900 nəfərdir. Amma reallıq rəsmi statistikanın yalan olduğunu göstərir. Əgər 1980-ci illərdə Ermənistanda hər il 90 min uşaq dünyaya gəlirdisə, son illərdə 10-12 min uşaq dünyaya gəlir. Bunların da sayı azalmağa doğru gedir”. O bildirir ki, indiki sosial-iqtisadi vəziyyətdə gənclər ailə qura bilmir: “Ailə qurduqdan sonra cütlüklər dünyaya çoxlu uşaq gətirmək istəmirlər ki, bu da sosial problemlərlə bağlıdır. Bu, həm də miqrasiyanın hesabına baş verir, çünki Ermənistandan gedənlər arasında reproduktiv və əmək qabiliyyətli adamlar üstünlük təşkil edir. Bunun hesabına yaşlı əhalinin xüsusi çəkisi artmaqda davam edir". Ermənistan həm də daha çox yaşlı əhaliyə malik olan ölkədir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının məlumatına əsasən, ölkələrdə mövcud olan yaşlanmanın nisbəti 65 yaş və ondan yuxarı, ümumi əhalinin 7%-ni təşkil etdikdə həmin ölkə yaşlı əhaliyə malik ölkə hesab olunur. Ermənistanda bu göstərici 11%-ə çatıb. BMT-nin məlumatına görə, 2050-ci ildə Ermənistanda əhalinin 40%-dən çoxunu yaşlı insanlar təşkil edəcək. Demoqrafik vəziyyətdə təhlükənin əsas göstəricilərindən biri məktəblərdə və universitetlərdə tələbələrin sayının ildən-ilə azalmasıdır. Ölkəni tərk edənlərin təxminən 30%-i universitet məzunu, 49%-i orta məktəb məzunudur.
Dünya Bankının məlumatına görə, Ermənistanda bəzi sahələrdə qadınların aktivliyi kişilərlə müqayisədə daha yüksəkdir. Məsələn, ötən il kənd təsərrüfatında çalışanların 32.8 faizini qadınlar, 26.9 faizini isə kişilər təşkil edib. Xidmət sahələrində çalışanların 58.2 faizini qadınlar, 48.9 faizini isə kişilər təşkil edib.
Bu ölkədə qadınların sayı kişilərlə müqayisədə daha yüksəkdir. Demoqrafik disbalans da 10 faiz fərqlə qadınların xeyrinədir. İndi Cənubi Qafqaz ölkələri içərisində Ermənistan ən az əhaliyə malik ölkədir. Bu sahədə problemlərin davam etməsi isə qaçılmaz hesab edilir.
Nahid SALAYEV
