Məlum olduğu kimi, 2020-ci il 10 noyabr tarixində Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya arasında imzalanmış üçtərəfli Bəyanat əsasında Qarabağda və Laçın dəhlizində Rusiya Federasiyasının sülhməramlı kontingenti yerləşdirilib. Bəyanatda yalnız sülhməramlı hərbi qulluqçuların və onların sərəncamındakı hərbi texnikanın sayı, eləcə də missiyanın müddəti göstərilib.
Sülhməramlıların fəaliyyətini, səlahiyyət çərçivəsini müəyyən edən və tənzimləyən müddəalar bu sənəddə yoxdur. Yəni hazırda sülhməramlıların hüquqi statusu, mandatı ilə bağlı qeyri-müəyyənlik var. Rusiyanın bundan əvvəl həyata keçirdiyi bütün sülhməramlı əməliyyatlar zamanı sülhməramlı qüvvələrin fəaliyyəti müəyyən hüquqi təmələ söykənib. Söhbət Dnestryanıda, Abxaziya və Cənubi Osetiyada fəaliyyət göstərən sülhməraçlılardan gedir. Qarabağdakı sülhyaratma əməliyyatı isə 10 noyabr 2020-ci il Bəyanatı ilə başlasa da, hələlik sülhməramlı qüvvələrin səlahiyyət çərçivəsini müəyyən edən sənəd razılaşdırılmayıb. Bunu Azərbaycan rəsmiləri də etiraf edir. Qeyd edirlər ki, bir sıra məsələlərlə bağlı danışıqlar gedir.
Bütün hallarda, Qarabağda sülhməramlıların ötən 8-9 aydakı fəaliyyətinə hansı mexanizm əsasında qiymət vermək olar ki, necə işləyiblər?
“Yoxsa onların statusu olmadığı halda başqa alternativ mexanizm təsəvvür etmək çətindir”
Məsələyə münasibət bildirən AMİP funksioneri Əli Orucovun fikrincə, Azərbaycan ayrıca olaraq sülhməramlıların fəaliyyəti ilə bağlı hesabat hazırlamalıdır: “Bunu sülhməramlıların statusu ilə bağlı yanaşmalardan çıxış edərək dəyərləndirmək çətindir. Niyə? Ona görə ki, ötən 10 ay müddətində sülhməramlıların statusu müəyyən olunmayıb. Görünən odur ki, bununla bağlı Rusiyanın şərtləri Azərbaycanın mənafeyinə uyğun deyil. Yeri gəlmişkən, Qarabağdakı sülhməramlıların hüquqi durumunu tənzimləyən sənədin mətni hələ məlum olmasa da, çox güman ki, onun hazırlanmasında Rusiya dövləti bu sahədə əvvəlki təcrübələrini əsas götürüb. Dnestr, Cənubi Osetiya və Abxaziyada sülhməramlılar təhlükəsizlik, asayiş, inzibati və humanitar sahədə çox geniş hüquq malik olub. Orada hətta sülhməramlılara hərbi əməliyyatlar keçirmək hüququ da verilib. Təbii ki, belə bir səlahiyyətin Qarabağdakı Rusiya sülhməramlılarına verilməsi bizim mənafeyimizə uyğun deyil. Azərbaycan məsələyə kompleks yanaşır. Yəni sülh sazişi imzalamaqla bərabər, sülhməramlıların statusu da müəyyən olunsun. Rusiya isə sülh sazişinə tələsmir. Sülhdən əvvəl status istəyir. Hesab edirəm ki, belə vəziyyətdə 10 noyabr razılaşmasının bəndlərindən çıxış edərək sülhməramlıların işinə qiymət verilməlidir. Yoxsa onların statusu olmadığı halda başqa alternativ mexanizm təsəvvür etmək çətindir”.
Partiya funksioneri hesab edir ki, biz daima bu məsələni diqqət mərkəzində saxlamalıyıq.
Vidadi ORDAHALLI
