Məlumdur ki, Azərbaycan ərazisində müvəqqəti yerləşdirilmiş Rusiya sülhməramlı qüvvələrini fəaliyyəti rəsmi Bakını o qədər də qane etmir. Bu vaxta qədər həmin sülhməramlı qüvvələrin statusu da müəyyən edilməyib. Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi, Prezident Administrasiyasının xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev BBC-yə müsahibəsində qeyd edilən xüsusda maraqlı açıqlamlar verib: “Bütün Qarabağ Azərbaycanın suveren ərazisidir, beynəlxalq ictimaiyyət Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tanıyır və 10 noyabr bəyanatına uyğun olaraq sülhməramlı qüvvələr Azərbaycanın Qarabağ bölgəsinin müəyyən bir hissəsində müvəqqəti olaraq yerləşdiriliblər".
O, həmçinin bildirib ki, Qarabağda Rusiya sülhməramlılarının mandatı ilə bağlı əlavə hüquqi mexanizmlər məsələsi barədə müəyyən müzakirələr hələ davam edir: “ Qarabağda Rusiya sülhməramlılarının fəaliyyəti və əməliyyatları Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan liderlərinin imzaladıqları 10 noyabr tarixli üçtərəfli bəyanatına əsasən həyata keçirilir”. Hazırda sülhməramlı qüvvələrin fəaliyyəri heç də onların mandatına uyğun deyil. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi son zamanlarda vaxtaşırı olaraq Qarabağda Rusiya sülhməramlılarının məsuliyyət zonasından, Şuşa ətrafı da daxil olmaqla, Azərbaycan mövqelərinin atəşə tutulduğunu bildirir. Rusiya Müdafiə Nazirliyi isə Şuşa ətrafında atışmalara dair verdiyi açıqlamalarda atəşin hər iki tərəfdən açıldığını qeyd edərək, Rusiya sülhməramlılarının məsuliyyət zonasında qalan silahlı erməniləri "Dağlıq Qarabağın hərbi birləşmələri" adlandırır. Bir müddət əvvəl Azərbaycan Rusiyadan sülhməramlıların olduğu ərazilərdə Ermənistan silahlı qüvvələrinin yerləşdirilməsi hallarına son qoymasını tələb edib. Eləcə də Prezident İlham Əliyev bu yaxınlarda “CNN Türk” kanalına müsahibəsində Bakının Moskavadan Ermənistanı sılahlandırmayacağını gözlədiyini deyib. Amma Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarova Ermənistana silah satışının Rusiyanın suveren hüququ olduğunu bildirib. Rusiyanın “gov.ru” hökümət domenində isə Qarabağdakı Rusiya kontingenti üçün ediləcək bir tədarüklə bağlı tenderin keçiriləcəyi məlumatında "Dağlıq Qarabağ Respublikası" ifadəsi işlədilib. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi Rusiya hökümət saytında bu ifadədənin işlədilməsi ilə bağlı rəsmi Moskvaya etirazını bildirib.
Bakı ilə Moskva arasında üçtərəfli bəyanatın yerinə yetirilməsində gərginliyi artıra bilən daha bir sahə nəqliyyat kommunikasiyalarının işləməsi məsələsi hesab edilir. 10 noyabr tarixli üçtərəfli bəyanat açıqlandıqdan dərhal sonra Azərbaycan Ermənistanla Xankəndi arasında nəqliyyat əlaqəsini təmin edən Laçın dəhlizinin işə düşməsinə şərait yaratdı. Buna rəğmən, Azərbaycanın qərb rayonları ilə Naxçıvan arasında quru ilə nəqliyyat əlaqəsi hələ də yoxdur. Rəsmi Bakı Laçın dəhlizinə bənzər Naxçıvanla nəqliyyat əlaqəsi yaratamaq üçün Zənqəzur dəhlizini açmaq istədiyi barədə bəyanatlar versə də, İrəvan öz ərazisində Azərbaycana aid olacaq bu cür dəhlizə razılıq verməyəcəyini bildirir. Rusiya da məsələnin həlli üçün heç bir addım atmır. Əvəzində Ermənistana yeni silahlar verilir. Məhz belə vəziyyətdə Ermənistanda revanşist mövqedən çıxış edən qüvvələr artır. Ekspertlər qeyd edir ki, bu hal Azərbaycan və Ermənistan arasında yeni savaşa gətirib çıxara bilər. Qonşu ölkədə revanşizmin baş qaldırması və onun reallıqla əlaqəsini “oxu.az” portalına şərh edərkən rusiyalı hərbi ekspert Aleksey Xlopotov olduqca maraqlı məqamlara toxunub. O bildirib ki, Rusiyanın yardımı ilə Ermənistanda növbəti 10 il ərzində modern ordunun yaradılması və Azərbaycan torpaqlarının yenidən işğalı ilə bağlı deyilənlər cəfəngiyatdır: “Ermənistanda iqtisadiyyatın yenidən qurulması lazımdır. Dövlətin gücü iqtisadiyyata əsaslanmalıdır. Ermənistanda isə bu, sadəcə yoxdur. Bu ölkənin resursları azdır. Ona görə də beynəlxalq əməkdaşlığa, ticarətə, tranzitə razılıq vermək daha yaxşı olar. Amma İrəvan sülh sazişləri imzalamır, ölkənin iqtisadi inkişafına kömək edəcək yeni infrastruktur yaratmağa hazır deyil. Ermənilərin öz dövlətlərini və iqtisadiyyatlarını necə quracaqları böyük bir sual doğurur. Bəli, Rusiya nəyisə pulsuz, kreditlə verəcək. Bəs sonra? Azərbaycan iqtisadiyyatı Ermənistan iqtisadiyyatından bir neçə dəfə güclüdür. Fikrimcə, yaxın illərdə Rusiya sülhməramlılarının mandatı qüvvədə olduğu halda, Ermənistan tərəfi öz ordusunun potensialını və döyüş effektivliyini bəzi məqbul meyarlara qaytarmağa çalışacaq. Amma yenə də Azərbaycan ordusunu heç vaxt üstələməyəcək, Azərbaycan silahlı qüvvələrinə müqavimət göstərə bilməyəcək”.
Xlopotov Ermənistanda qisasçılıq fikirlərinin ölkə üçün fəlakətlə bitəcəyini də proqnozlaşdırıb: “Bərpa edilmiş ordu kimi bir alət əldə edən Ermənistan özünü qurban qismində təqdim etmək üçün hərbi təxribatlara əl ata bilər. Mənə elə gəlir ki, erməni tərəfi üçün bu, faciə ilə bitəcək. Azərbaycan, əlbəttə ki, Qarabağın bütün ərazisinə nəzarəti bərpa edəcək. Yəni rus sülhməramlılarının məsuliyyət zonasında olan hissəyə də Azərbaycan nəzarət edəcək. Qarşıdurmalara birdəfəlik son qoymaq lazımdırsa, Bakı İrəvanı almalı olacaq. Və sonra, artıq qalib mövqedən, Ermənistanda bir növ sadiq hökumət qura və ya Ermənistanı süni formalaşdırılmış ərazi vahidi kimi Gürcüstanla öz arasında bölə bilər. Bir sözlə, Ermənistandakı revanşist bəyanatlar, təxribatlar, beynəlxalq strukturlara təzyiqlər yalnız Ermənistan dövlətçiliyinin məhvinə gətirib çıxaracaq. Mənim proqnozum belədir. Bu nə vaxt baş verə bilər? Ən yaxın müddət beş ildir. Düzdür, şərtlər dəyişə bilər. Çox şey dünyada cərəyan edən proseslərdən asılı olacaq”.
Tahir TAĞIYEV
