Əfqanıstanda baş verənlər dünyanın ən güclü hərbi təşkilatı olan NATO-nun gələcəyi ilə bağlı ciddi suallar yaradıb. Buna əsas səbəb indi ABŞ və Avropa arasında Əfqanıstan hadisələrindən sonra ciddi ixtilafların meydana gəlməsidir.
Qeyd edək ki, Avropa İttifaqının xarici əlaqələr üzrə ali nümayəndəsi Cozef Borrel və birliyin hərbi komitəsinin sədri Klaudio Qraziano təşkilat daxilində azı 5 min personaldan ibarət çevik reaksiya birliyinin yaradılması təklifi ilə çıxış edib. Onlar Avropa İttifaqının azı 5 min nəfərlik belə qüvvəsinin olması fikrinə Əfqanıstandakı təxliyə əməliyyatından sonra gəliblər. NATO-nun baş katibi Yens Stoltenberq İngiltərənin “Telegraph” qəzetinə müsahibəsində bunu təhlükəli hal adlandırıb. O qeyd edir ki, NATO hərbi ittifaqının rəhbərliyi Avropa İttifaqının özünün xüsusi ordusunu yaratmağına qarşıdır: “Şimali Amerika və Avropa arasındakı bağları zəiflədən hər təşəbbüs təkcə NATO-nu yox, Avropanı da parçalayar. Paralel strukturlar qurmaq, qoşa komandanlıq iyerarxiyası yaratmaq, birgə hərəkət qabiliyyətimizi və birlikdə fəaliyyət gücümüzü zəiflədə bilər. Resurslarımızın məhdudluğu şəraitində bir-birinə zidd cəhdlərə gərək yoxdur. Avropanın müdafiə qabiliyyətini artırmağa yönəlmiş cəhdlərdən məmnunluq duyuram, amma bu, NATO-nu əvəz edə bilməz. Şimali Amerika və Avropa arasındakı bağları zəiflədən hər təşəbbüs təkcə NATO-nu yox, Avropanı da parçalayar”. Lakin Avroittifaqın ən güclü iqtisadiyyatına malik Almaniya da Avropanın öz ordusunun olmasını istəyir. Almaniya kansleri Angela Merkel bildirir ki, NATO qoşunlarının geri çəkilməsindən sonra Əfqanıstan terror ocağına çevrilə bilər, buna müqavimət göstərmək lazımdır: "Missiyanın əvvəlində 2001-ci ildə qarşıya qoyulan məqsədə çatdıq. O vaxtdan bəri Əfqanıstandan qaynaqlanan beynəlxalq terror aktları baş vermədi. Bu, ölkəmizin təhlükəsizliyinə konkret töhfə idi, bizim əsgərlərimizin xidməti idi. Ancaq müttəfiq qoşunların çıxarılması ilə Əfqanıstanın yenidən beynəlxalq terror təhlükəsinin ocağına çevrilə biləcəyinə gözümüzü yummamalıyıq. Bunun qarşısı alınmalıdır". Hesab edilir ki, bu halda Avropa İttifaqının öz ordusunu yaratması NATO-nun sonda parçalanmasına gətirib çıxaracaq. Rus ekspert Viktoriya Nikiforova da qeyd edir ki, Əfqanıstan istiqamətindəki uğursuzluq ABŞ-ın bütün hərbi ittifaqlarını sarsıdıb: “Əfqanıstandan Amerikasayağı qaçışın yaratdığı xaos ona gətirib çıxardı ki, nə almanlar, nə hollandiyalılar, nə də çexlər öz vətəndaşlarını vaxtında Kabil aeroportundan çıxara bilmədi. Heç kimlə məsləhətləşməyən amerikalılar avqustun 31-ni təxliyənin son günü elan etdilər. Bəs bizim vətəndaşlarımız necə olacaq? Amerikanın NATO üzrə müttəfiqləri indi bu sualı verir. Ancaq Vaşinqtondan cavab gəlmir. Dünyada ən güclü ordu sayılan ABŞ ordusunun dabanına tüpürüb qaçması onlarda artıq xoş olmayan şübhələr yaradıb. Amerikalılar Əfqanıstanda yalnız adamları deyil, döyüş təyyarələrini, helikopterləri, zirehli texnika və silah-sursatı da atıb gediblər. Baş verənlər ABŞ-ın NATO üzrə müttəfiqləri üçün pis sürpriz oldu”. Ekspert xatırladır ki, 2018-2020-ci illərdə ABŞ-ın Əfqanıstandakı keçmiş səfiri Zalmay Xəlilzad Donald Trampın adından “Taliban” nümayəndələri ilə gizli danışıqlar aparmışdı: “Onlar 2020-ci ilin yazında taliblərlə sövdələşməni başa çatdırdılar. Bu tamamilə Vaşinqtonun özfəaliyyətindən ibarət idi. Ağ Ev öz planlarına NATO üzrə Avropa müttəfiqlərini daxil etməmişdi. 2021-ci ildə dövlət katibi Entoni Blinken müntəzəm şəkildə Pakistan hakimiyyəti ilə telefon əlaqəsi saxlayırdı. İyun ayında isə Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin başçısı Uilyam Berns İslamabada uçdu. Cənab Bernsin Pakistan rəhbərliyi ilə nə barədə danışdığı hamıya maraqlı olsa da, danışıqların məzmunu gizli saxlanıldı. Müttəfiqləri ən çox qəzəbləndirən o oldu ki, məsləhət-məşvərət eləmədən, minimum diplomatik nəzakət belə göstərmədən Vaşinqton qoşunlarını Əfqanıstandan çıxarmaqla, sadəcə olaraq, onları fakt qarşısında qoydu. Əlbəttə ki, ictimaiyyət qarşısında blokun birlik içində olduğunu nümayiş etdirmək lazım gəlirdi. Ancaq aparıcı Avropa siyasətçilərinin qəzəbi istər-istəməz kənara sızdı. Hətta “Brexit”dən sonra tamamilə ABŞ-dan vassal asılılığına düşmüş İngiltərə belə kəskin ifadələr işlətməkdən çəkinmədi. Keçmiş baş nazir Toni Bleyer ABŞ-ın hakimiyyətdə olan prezidentini "ağıldankəm" adlandırdı. Hazırkı Baş nazir Boris Conson isə bəyan etdi ki, Trampla işlər Co ilə olduğundan daha yaxşı gedirdi. Düzdür, sonradan o bunu söylədiyini boynuna almadı, amma iş-işdən keçmiş və artıq onun sözləri ağızdan-ağıza düşmüşdü.
Britaniyalı tabloidlər hakimiyyətin ən yuxarı təbəqələrinin sözlərini tirajlayır: ingilis nazirlər belə hesab edirlər ki, Bayden Əfqanıstandan qoşunların çıxarılması əmrini verərkən tamam ağlını itirib. Toni Bleyer bildirir: "Bizim böyük müttəfiqimizin Əfqanıstanda missiyanı başa çatdırmaq barədə qərarı, demək olar ki, müttəfiqlərlə məsləhətləşmədən qəbul olunub və dərindən düşünməyə vadar edir". Angela Merkelin Almaniyanın yeni kansleri vəzifəsinə irəli sürdüyü Armin Laşet isə bildirir ki, Əfqanıstandan qoşunların çıxarılması NATO blokunun bütün tarixi boyunca ən böyük məğlubiyyətidir.
Fransa prezidenti Emmanuel Makron Baydenə zəng edərək, əfqanları ölkədən çıxarmaqdan imtina etdiyinə görə onu kəskin tənqid etdi. Fransa prezidentinin əsəbi başadüşüləndir: amerikalı tərəfdaşlar əfqan qaçqınları problemini hiyləgərliklə avropalıların üzərinə atdılar. On minlərlə qeyri-qanuni mühacir tezliklə Avropa İttifaqı və İngiltərəyə axışacaq və onların arasında nə qədər potensial terrorçunun olacağını düşünmək belə dəhşətlidir. Və əgər avropalılar sərhədləri bağlamağa çalışsalar, Vaşinqton onları açıq şəkildə vicdansızlıqda günahlandıracaq”. Məhz bu şəraitdə Avropa indi Amerikaya çox güvənmir və öz ordusunu yaratmaqda israrlıdır. Elə bu da NATO-nun parçalanma prosesinin başlanğıcı hesab edilir.
Nahid SALAYEV
