Bəşər sivilizasiyası inkişaf etdikcə, insan hüquqlarının etibarlı müdafiə məsələsi daha da aktuallaşır. Elə insan hüquqlarına dair yerli və beynəlxalq səviyyədə çoxsaylı qanunvericilik aktlarının qəbulunu şərtləndirən əsas səbəblərdən biri də məhz budur. Lakin eyni zamanda, əsas məsələlərdən biri bu qanunvericilik aktlarına riayət edilməsidir.
Beynəlxalq qanunvericilik aktları əsasında qurulan uğurlu fəaliyyət...
Demokratik inkişaf yolunu seçən Azərbaycan üçün insan hüquqlarının ən yüksək səviyyədə təmin edilməsi ön planda yer alır. Bu sahədə ölkəmiz çoxsaylı beynəlxalq konvensiyalara və digər qanunvericilik sənədlərinə qoşulub. Təbii ki, həmin sənədlər sırasında BMT Baş Məclisinin qəbul etdiyi Ümumdünya İnsan Haqları Bəyannaməsini xüsusi qeyd etmək lazım gəlir.
1948 -ci ildə qəbul edilən bu sənəd əsasən milli qanunvericilikdə tətbiq olunan və sivilizasiya məkanının davamlı inkişafı üçün əsas olan insan hüquq və azadlıqlarının siyahısını özündə ehtiva edir. Bu bəyannaməsin mətni 350 -dən çox dilə tərcümə edilib və onun müddəaları dünyanın 90 -a yaxın dövlətinin konstitusiyalarının mətnlərində öz əksini tapıb. Ümumdünya İnsan Haqları Bəyannaməsinin davamı olaraq 1966-cı ildə Vətəndaş və Siyasi Hüquqlar, İqtisadi, Sosial və Mədəni Hüquqlar haqqında paktlar qəbul edilib. İndi məşhur Beynəlxalq Hüquqlar Bəyannaməsini təşkil edən bu üç əsas sənəd insan hüquq və azadlıqlarının qorunmasına yönəlmiş milli hüquq sistemlərinin qurulmasında əsas bazis rolunu oynayır. Onlar əsasında qurulan qanunvericilik aktları bilavasitə demokratik inkişafı özündə ehtiva edir. 1995-ci ildə qəbul edilən Azərbaycan Konstitusiyası da bu beynəlxalq hüquqi qaydalara əsaslanaraq, insan hüquqlarının qorunmasını yüksək səviyyədə təminedir. Bu, o deməkdir ki, ölkəmizdə siyasi rejimlərdən, hərbi qarşıdurmalardan və ictimai nizamdan asılı olmayaraq, yaşamaq, azadlıq, şəxsin təhlükəsizliyi və sosial təminatı, bir çox digər hüquqları təmin olunur. Bütün hakimiyyət qolları fəaliyyətlərində insan hüquqları anlayışının bu mahiyyətini mütləq nəzərə alır. İnsan hüquqlarını təmin edən dövlət orqanları sistemində pozuntuların qarşısını almaq üçün ölkəmizdə İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkil (Ombudsman) institutu yaradılıb. Humanitar aspektlərdə insanların elan edilmiş hüquqlarının müdafiəsinin daha da təkmilləşdirilməsi, beynəlxalq norma və standartlara uyğun təşkiliişinin davam etdirilməsində Ombudsman institutu mühüm rol oynayır. Onu da qeyd edək ki, müvəkkilin insan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində fəaliyyəti insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının qorunmasını, ona əməl edilməsini, təmini vəziyyətinin öyrənilməsini, monitorinqini və təhlilini, çatışmazlıqların və pozuntuların aşkar edilməsini, pozulmuş hüquqların bərpasını və pozulmasının qarşısının alınmasını özündə ehtiva edir. Aşkarlıq, şəffaflıq, qanunçuluq, ədalət, qərəzsizlik prinsipləri əsasında fəaliyyət göstərən ombudsman Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının, əcnəbilərin və vətəndaşlığı olmayan şəxslərin, hüquqi şəxslərin insan hüquqlarının pozulmasına dair şikayətlərinə baxır, onların həlli istiqamətində əməli addımlar atır.
Beləliklə, Azərbaycan qanunlarında əks olunan insan hüquq və azadlıqları ən əhəmiyyətli siyasi, hüquqi və sosial proselərin təminatını uğurla həyata keçirməyə imkan verir.
İkili standartlar problemi davam edir
İnsan hüquqlarının təminatının davamlı şəkildə gücləndirilməsi, beynəlxalq və dövlətlərarası inteqrasiya prosesinin inkişafı ilə bağlı ümumi müsbət proseslər fonunda bu davamlı dəyərlərə qarşı yeni çağırışların və təhdidlərin ortaya çıxması tendensiyası da müşahidə olunur. Təəssüf ki, insan hüquqlarının müdafiəsi mövzusunun tez -tez rəqiblərə qarşı siyasi, iqtisadi və humanitar təzyiq vasitəsinə çevrildiyinin şahidi oluruq. Məkrli qüvvələr bundan istifadə edərək ictimai rəyi manipulyasiya etməyə çalışırlar.
Onu da qeyd etmək lazımdır ki, son illərin xarici təcrübəsində təhlükəli ikili standartlar siyasəti ortaya çıxıb. Azərbaycan da bu ikili standartlar siyasətinə ən çox tuş gələn ölkələr sırasındadır. Ümumi yanaşma bundan ibarətdir ki, ikili standartlar rəsmən inkar edilən, lakin tətbiq olunan, müxtəlif ölkələrdən, müxtəlif irqə mənsub olan əhalinin fərqli kateqoriyalarının təmsilçilərinin davranışına, hüquq və öhdəliklərinə ayrı-seçkili yanaşma normasıdır. Burada mahiyyət etibarilə ölkələrin bəzisinin eyni məzmunlu hərəkətlərinə haqq qazandırılır və dəstəklənir, digər ölkələr isə pislənir və cəzalandırılır. Bu hal Qərb ölkələrinin davranışı fonunda daim özünü qabarıq büruzə verir. Qərb ölkələri və təsisatları bu və ya digər dövlətlərin fəaliyyətinə yalnız öz siyasi istəkləri baxımından çıxış edərək qiymət verməyə çalışır. Qərb ölkələrinin digər ölkələrdə yaratdıqları və ya maliyyələşdirdikləri QHT-lərdən, “beşinci kolon” adı almış zümrələrdən istifadə etmələri də geniş yayılmş praktikadır. Bu gün müxtəlif beynəlxalq hüquq müdafiə təşkilatları, ABŞ-ın, onun Avropadakı müttəfiqlərinin “beşinci kolon”dan istifadə etməsi geniş yayılıb. Azərbaycanda hələ də “beşinci kolon”un uzantıları ölkəmizə ən müxtəlif istiqamətlər üzrə çirkab yağdırmaq, iftira atmaqdan çəkinmir. Lakin uğurlu demokratik inkişaf fonunda bunlar iflasa uğrayır.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikası Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə çap olunur.
