Qarabağda qalan ermənilərlə bağlı vəziyyət getdikcə daha dramatik xarakter almaqdadır. Burada təhlükəsizlikləri sarıdan ciddi narahatlıq keçirən ermənilər üçün daha bir problem yaşayışla bağlı çətinliklərdir. İnsanlar gündəlik tələbatlarını ödəməkdə belə böyük problemlər yaşayır.
Şuşada və dörd bir yanda oturan Azərbaycan əsgəri ayağının altında qalan Xankəndini ovcunun içi kimi görə bilir. Bölgədə Ermənistana aid radio və televiziya tezlikləri bloklanib, yalnız Azərbaycan kanalları işləyir. Xankəndi sakinləri hələ də içməli su qıtlığından əziyyət çəkirlər. Rus qoşunlarının komandanlığı isə şəhərdəki su təchizatı problemini həll etməkdə acizdir. Bundan başqa, Qarabağdakı ermənilər bilir ki, Ermənistan üçün onlar daha maraqlı deyillər. “Qraparak” nəşri yazır ki, məhz bu səbəbdən qondarma “DQR-in müstəqilliyi”nin 30-cu ildönümü heç nə ilə yadda qalmadı: “Xankəndidə 2 sentyabr digər günlərdən heç bir şeylə fərqlənmirdi”. Nəşr qeyd edir ki, heç bir “tədbir”, heç bir “bayram” proqramı olmayıb: “İlham Əliyev Nikol Paşinyana və Ermənistanın hakim elitasına Qarabağa ayaq basmağı qadağan etmişdisə, buna görə də Vətəndaş Müqaviləsi Partiyasının üzvü olan “çiyin çantaları” Paşinyanın Qarabağa gəlməməsini absurd əsaslandırmalarla izah etməyə çalışırdılarsa, Arayik Arutyunyanın passivliyi ən azından qəribə idi. Tədricən Qarabağda dövlətə sahib olmamaq fikri ilə barışdırırlar”. Ermənistan Respublikaçılar partiyasının mətbuat katibi Eduard Şarmazanov “Facebook” səhifəsində yazıb ki, Qarabağ bu gün 2 sentyabr ilə 10 noyabr arasındadır: “Daxili düşmənçilik, qürurlu təkəbbür və daxili siyasi maraqlar milli xəyaldan daha vacib olduqda 2 sentyabrı 10 noyabr izləyir”. Ermənistanın keçmiş müdafiə nazirinin müavini Artak Zakaryan yazıb ki, Nikol Paşinyanın rəhbərliyi və komandasının səyləri ilə ermənilər 29 illik ümumilli tərcümeyi-hallarını itiriblər. Erməni jurnalist Voskan Sarkisyan bildirib ki, Nikol Paşinyan sentyabrın 2-də dörd günlük məzuniyyətə gedib, çünki Qarabağa gedə bilməzdi - İlham Əliyev icazə verməzdi: “Nikol Paşinyan Qarabağla bağlı danışıqları öz şəxsi nöqtəsindən başladı və Ermənistanı biabırçı məğlubiyyətə apardı, kapitulyasiya sənədi imzaladı”. Erməni fəal Areqnaz Manukyan “Facebook” səhifəsində yazıb: “Ermənistanın ilk üç rəsmisi - Ermənistan prezidenti, Ermənistanın baş naziri, Ermənistan parlamentinin sədri kürsüsünü tutan şəxslər Xankəndidə deyil. Bu, misilsizlik aşiqi olan səlahiyyətlilərin dövründə misilsiz bir şeydir”. Erməni ictimai xadim Metaksya Şalunts yazıb ki, bu gün ermənilər yas içindədir, məğlub olmuş, onurğası qırılmış vəziyyətdədir. Erməni politoloq Qaqik Hambaryanın sözlərinə görə, Nikol Paşinyan Qarabağa getməkdən və yenidən “Qarabağ Ermənistandır, vəssalam” deyə qışqırmaqdan qorxur: “Cəmi 2 il əvvəl Xankəndidə torpaqsız Nikol “Qarabağ Ermənistandır, vəssalam” deyə qışqırırdı, indi isə Qarabağa getməkdən qorxur”. Qarabağ ermənilərindən Gaqik Poqosyan bildirib ki, burada ermənilər həqiqətən çətin durumdadır: “Xankəndinin 25-30 faizi susuz qalıb. Maşınlarla gecəyə qədər su daşıyırlar”. O, su ehtiyatlarının olmamasını iki faktorla əlaqələndirib. Guya su istifadəçilərinin sayının artması və yağıntıların olmaması əsəs səbəblərdir. Poqosyanın sözlərinə görə, Xankəndini qidalandıran çaylardan biri tamamilə quruyub, digər ikisi indi saniyədə 10 litr su verir. Əvvəllər 95-100 litr verən digər çaydan indi 30 litr su götürmək olur: “Su olmayan yerlərdə, çoxmənzilli binaların və fərdi evlərin yaxınlığında 26 polietilen çən yerləşdirdik. Bu çənləri 24 saat doldururuq ki, əhali oradan su götürə bilsin”. Onun sözlərinə görə, su təchizatı yalnız yağışlar başlayanda bərpa olunacaq. Poqosyanın fikrincə, son 30 il ərzində bu qədər uzun, 53 gün davam edən yağış yağmayan bir dövr olmayıb. Ancaq İrəvan Dövlət Universitetinin Coğrafiya və Geologiya fakültəsinin dekanı Marat Qriqoryan başqa fikirdədir. Onun sözlərinə görə, son illərdə Qarabağda su problemi olmayıb. Yalnız Qarabağ həqiqi sahiblərinin, yəni Azərbaycanın nəzarətinə keçdikdən sonra ciddi su problemi yaranıb. Əsasən həm suvarma, həm də içmək üçün istifadə olunan çayların hamısı indi Azərbaycanın nəzarətindədir. Qriqoryan əlavə edib ki, suyun olmaması ciddi iqtisadi problemlər yaradıb: “Azərbaycan tərəfi əsas çay mənbələrini nəzarətdə saxlayır. Bu problemin yeganə həll yolu Qarabağı geri qaytarmaqdır”.
Bu arada erməni mətbuatı Şuşada aparılan aktiv bərpa işləri, yeni elektrik stansiyasının tikintisi və azad edilmiş Azərbaycan şəhərinin fasiləsiz su təchizatı haqqında yazır. Xankəndinin bəzi erməni sakinləri sosial şəbəkələrdə özlərinə sual verir: bəlkə də Azərbaycan hakimiyyətinin nəzarəti altına geri dönməliyik? Qarabağın görünməmiş dirçəlişi fonunda bütün Xankəndinin erməni əhalisi gec-tez başa düşəcək ki, Azərbaycan cəmiyyətinə erkən reinteqrasiyanın alternativi yoxdur. Daha bir sosial şəbəkə istifadəçisi yazır: “Nə iş var, nə pul var, nə perspektiv, nə də elektrik və su. Azərbaycanlılar özləri üçün bir yol qoydular, hər gün yüzlərlə maşın Xankəndidən keçir, tikir, qurur, yaradır, inkişaf edir, real məskunlaşmağa hazırlaşır”. Xankəndidəki xoşagəlməz hallar barədə yazılan şərhlərin birində isə deyilir: “Bizim qızlarımız necə evlənəcəklərini bilmirlər. Qızlarımızı rus sülhməramlıları korlayır, onlardan nə qədər qız hamilə qalıb. Sülhməramlıların pulu var, pulluların qarşısında ermənilər acizdir”. Bütün bunlar Xankəndidə ermənilərin real durumunu dəqiq təsvir etməyə imkan verir.
Nahid SALAYEV
