Məlum olduğu kimi, Böyük Britaniya Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən sonra Birləşmiş Millətlər Təşkilatı İnkişaf Proqramının həyata keçirilməsi üçün 500 min funt sterlinq maliyyə ayırdığını elan edir.
Sözügedən vəsait Dağlıq Qarabağ bölgəsində və ətrafında minaların təmizlənməsi, insanların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün nəzərdə tutulub. Xüsusilə bu profil üzrə mütəxəssislərin hazırlanması və təlimi üzrə tədbirlərin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur.
Böyük Britaniya postmünaqişə dövründə humanitar dəstək elan edən ilk dövlət olub, zərərçəkmiş insanlara yardım üçün Beynəlxalq Qızıl Xaça 1 milyon funt ianə edib. Böyük Britaniya digər ölkələri də partlamamış mərmilərə görə doğma yerlərinə qayıda bilməyən adamlara yardım etmək üçün Birləşmiş Millətlər Təşkilatının təşəbbüslərini dəstəkləməyə çağırır. Vəsait Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən Azərbaycanın yerli və milli minatəmizləmə təşkilatlarına texniki, strateji və idarəçilik dəstəyinin göstərilməsi üçün istifadə olunacaq.
Bundan bir qədər əvvəl ABŞ Azərbaycana 30 minaaxtaran it hədiyyə edəcəyini bəyan etdi. Adətən müharibə qurtarandan sonra minatəmizləmə işlərinə beynəlxalq təşkilatlar xüsusi dəstək verir, bununla bağlı proqramlara vəsait ayırır. Məsələn, Bosniya, İraq və digər müharibələrin timsalında bunu demək olar. Lakin 10 aydır müharibə qurtarsa da və üstəlik minalanmış ərazilər kifayət qədər böyük olsa da, buna rəğmən, beynəlxalq təşkilatlar sözügedən məsələdə Azərbaycana yardım etməkdə passivdir. Bunun səbəbi nə ilə bağlıdır?
“Minatəmizləmə işi uzunmüddətli bir prosesdir və böyük maliyyə tələb edir”
Hərbi ekspert Azad İsazadə minatəmizləmə işində beynəlxalq təşkilatların Azərbaycana münasibətdə passiv mövqedən çıxış etməsini bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Deməzdim ki, bu məsələyə heç bir diqqət göstərmirlər. Diqqət göstərilir, amma bu çox aşağı səviyyədədir. Halbuki, minatəmizləmə işi uzunmüddətli bir prosesdir. Eyni zamanda, böyük maliyyə tələb edir. Ancaq biz görürük ki, beynəlxalq təşkilatları bu o qədər də narahat etmir. Belə passiv münasibətin bir neçə səbəbi ola bilər. Səbəblərdən biri həmin təşkilatlarla əlaqələrin zəif olması ola bilər. Ancaq bunun ən başlıça səbəbi Azərbaycanın Ottava Konvensiyasına qoşulmaması ilə bağlıdır. Çünki piyadalar əleyhinə minaların istehsalı, tətbiqi, ötürülməsi və ehtiyat kimi saxlanılması Ottava Konvensiyası ilə qadağan olunur. O vaxt Azərbaycan Ottava Konvensiyasına ona görə qoşulmadı ki, müharibə şəraitində idik. Müdafiəmizi təmin etməkdən ötrü minalardan istifadə etməyə məcbur idik. Bundan başqa, piyadalar əleyhinə minalarla bağlı Brüssel bəyannaməsi, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Baş Assambleysının 51/45 S saylı qətnaməsində də belə konvensiyaya qoşulan və qoşulmayan dövlətlərə piyadalar əleyhinə minalardan istifadə etməmək çağırışları yer alır. Ona görə də sözügedən məsələlər beynəlxalq müstəvidə qaldırılmalı və bununla bağlı ciddi müzakirələr aparılmalıdır. Bəlkə də bizim bu konvensiyalara qoşulmağımızın vaxtı gəlib çatıb. Beynəlxalq statistikaya əsasən, piyadalara qarşı minalardan daha çox mülki vətəndaşlar zərər çəkir. Çünki mülki vətəndaşdan fərqli olaraq, hərbçilər bu və ya digər formada qoruna bilir. Ancaq mülki insanların belə imkanları məhduddur. 10 noyabırdan sonra Azərbaycanda 100-dən çox mülki vətəndaş minaya düşüb”.
Bir sözlə, hərbi ekspert hesab edir ki, sözügedən məsələ ilə ciddi məşğul olmaq lazımdır.
Vidadi ORDAHALLI
