Sentyabrın 2-də Qarabağda ermənilər qalan ərazidə baş verənlər bir daha bu yerlərin sahibinin Azərbaycan olduğunu bütün dünyaya nümayiş etdirdi. O da bəlli oldu ki, həmin ərazidə məhz Azərbaycanın diqtəsi həyata keçir. Artıq bunu ermənilər özləri də etiraf edir.
Qeyd edək ki, sentyabrın 2-də qondarma “Qarabağ rejimi”nin yaradılmasının 30 illiyi ilə bağlı Xankəndi şəhərində bayram tərdbirləri keçirilməli idi. Hətta “Telegram” kanalının erməni seqmentində İrəvandan 20 nəfərdən ibarət “ali nümayəndə heyətinin” gəlişi haqda anons verilmişdi. Lakin sonradan bəlli oldu ki, Xankəndidə heç bir bayram tədbiri olmayacaq. Onu da qeyd edək ki, Qarabağda rus sülhməramlılarının arxasında gizlənərək keçirilən təxribat xarakterli “mərasimə” Ermənistan hakimiyyətindən rəsmi şəkildə heç kəs qatılmayıb. Yalnız parlamentdə təmsil olunan fraksiyaların bir neçə deputatı gəlib. Hər il təmtəraqlı mərasimlər, rəsmi nümayəndələrin səfərləri, çıxışları ilə keçən qondarma “Artsax”ın “müstəqillik” günü bu il sadəcə bəyanatlarla “qeyd olundu”. Üstəlik, bədnam “bayram”ı qeyd etmək üçün hər il İrəvandan Xankəniyə gələn Ermənistan rəhbərliyi və siyasətçilər bu il eyni addımı atmağa cürət etmədilər. Gücləri yalnız quru bəyanatlara çatdı. Səbəb isə aydındır. Azərbaycan buna icazə vermədi. Erməni siyasi ekspert Tevan Poqosyan da bunu təsdiq edir: “İlk dəfə olaraq Ermənistan rəhbərliyi “müstəqillik günü” münasibətilə Qarabağa getmədi. Bunun səbəbini Ermənistan rəhbərliyinin qorxu və narahatlığında axtarmaq lazımdır. Necə deyərlər, iki qorxu – bir ölüm. Bəlkə də vəzifələrini itirməkdən, bəlkə də Azərbaycan və İlham Əliyevin reaksiyasından qorxurlar”. Ermənistan parlamentinin deputatı, “Ermənistan” frkasiyasının üzvü Areqnaz Manukyan da ölkə hakimiyyətini tənqid edib. Deputat qondarma rejimin yaradılmasının 30 illiyi ilə bağlı tədbirlərdə prezident Armen Sarkisyan, baş nazir Nikol Paşinyan və spiker Alen Simonyanın iştirak etməməsinin səbəbini izah edib: “Qarabağdakı “müstəqillik” tədbirinə Ermənistanın 3 ən yüksək vəzifəli şəxsi qatılmayıb. Bu, misli görünəmiş hadisədir. Müharibədən sonra yalnız xarici işlər naziri Ara Ayvazyan Qarabağa getmişdi. Bundan sonra Əliyev bu hallar təkrar olunacağı halda reaksiya verəcəklərini bildirdi. Bu sözlərdən sonra Qarabağa səfərlər dayandırıldı”. Jurnalistlər də Ermənistanın yüksək səviyyəli dövlət nümayəndələrinin niyə qondarma “Artsax”ın yaradılmasının 30-cu ildönümü münasibətilə oranı ziyarət etmədiklərini, Paşinyanın isə belə bir vaxtda məzuniyyətə getdiyini soruşublar. Ermənistanın Ərazi İdarəetmə və İnfrastruktur naziri Vaaqn Xaçatryan məsələni belə izah edib: “Deməli belə lazımdır. Bunun üçün siyasi qərar qəbul edilib. Bu cür addım atmaq zəruridir. Başqa heç nə axtarmayın, hər şey yaxşıdır”. Xaçatryan bundan böyük bir problem düzəltməyə gərək olmadığını vurğulayıb: “Ermənistan hakimiyyəti bu günlə əlaqədar tədbirləri belə keçirmək qərarına gəldi. Heç bir problem yoxdur. Bundan böyük problem yaratmayın”. "Şərəf duyuram" fraksiyasının üzvü Tiqran Abramyanın fikrincə, Qarabağda Ermənistanın yüksək vəzifəli rəsmilərinin olmaması hakimiyyətin Azərbaycanın diqtə etdiyi oyun qaydalarını qəbul etməsi deməkdir. Erməni politoloq Emil Orduxanyan isə bildirir: “Ermənistan və Qarabağ arasında əlaqə zəifləyir, bu, Bakıdan diqtə edilən prosesdir”. Onun sözlərinə görə, sentyabrın 2-də Ermənistandan rəsmilərin Qarabağa gəlməməsi bunun sübutudur: “Ermənistan Rusiya-Türkiyə-Azərbaycan üçbucağına düşüb və çıxa bilmir. Üçbucağın təsəvvür etdiyi “sülh formulu” Ermənistanın təsəvvür etdiyi ilə sadəcə ziddiyət təşkil edir”.
Onu da bildirək ki, Qarabağda təxribat xarakterli “mərasimə” qatılan Ermənistan parlamentində təmsil olunan fraksiyaların üzvlərinə də burada xoş münasibət sərgilənməyib. “Qraparak” qəzeti yazır ki, həmin deputatlar Xankəndidə hücuma məruz qalıb. Belə ki, Xankəndi şəhərinə gələn deputatlar yerli sakinləri qəzəbləndirib. Ermənistanın hakim partiyasının deputatlarının gəlməsindən xəbər tutan Qarabağda məskunlaşdırılan bəzi ermənilər daş-kəsəklə “silahlanaraq” “Ermənistan” otelinin qarşısına yığılıblar və deputatlara daş atıb, təhqirlər yağdırıblar. Aydın olub ki, ora toplaşanlar övladları İkinci Qarabağ savaşında ölən əsgərlərin valideynləridir və onlar övladlarının ölümündə Ermənistan hakim partiyasını günahlandırırlar. Onlar deputatların Qarabağa gəlməyə haqqı olmadığını da bildiriblər. O da məlum olub ki, erməni əhali deputatların ölən əsgərlərin basdırıldığı qəbiristanlığı ziyarət etməsinə imkan verməyib. Onların deputatların qaldığı “Ermənistan” otelinə girməsinə isə polis imkan verməyib. Deputatlar ölən əsgərlərin doğmalarının aksiyasından xəbər tutaraq, qəbiristanlığı ziyarət etməkdən imtina ediblər. Yalnız bir müddətdən sonra xüsusi mühafizəçilərlə tez-tələsik qəbiristanlığa dəyib şəkil çəkdirməyi və ziyarət etdikləri görüntüsünü yaratmağı bacarıblar.
Politoloq Qabil Hüseynli qeyd edir ki, Nikol Paşinyanı nə Qarabağ, nə də Qarabağdakı qondarma “müstəqillik günü” maraqlandırır: “Belə olmasaydı, o, avqustun 31-dən sentyabrın 3-nə kimi məzuniyyətə çıxıb istirahət etməzdi. Gec də olsa, erməni siyasi dairələri başa düşür ki, özgə torpağından vətən olmaz”. Q.Hüseynlinin sözlərinə görə, Ermənistan rəhbərliyi anlayır ki, indki halda Qarabağdakı qondarma “müstəqillik günü” tədbirlərinə qatılmaq rəsmi Bakıya aşkar meydan oxumaqdır: “Ermənistan artıq bir dəfə bu səhvi edib: baş nazir Nikol Paşinyanın Qarabağa səfər etməsi, Cıdır düzündə sərxoş halda yallı getməsi, qanunsuz inauqurasiya mərasimi təşkil etməsi və sair kimi davranışları məhz 44 günlük müharibənin başlamasında əsas səbəb oldu. Digər tərəfdən, Ermənistan rəhbərliyi də anlayır ki, ölkələri yeni bir müharibəyə girəcək gücə sahib deyil. Mövcud erməni iqtisadiyyatı, müharibənin qapanmayan yaraları, narazı valideynlər, daxildəki siyasi xaos, darmadağın olmuş ordu Ermənistanın düşünməli olduğu başlıca problemlərdir. Yəni bu problemlər ola-ola Ermənistan rəhbərliyindən kiminsə Qarabağdakı qondarma “müstəqillik günü”nə qatılması ağılsız bir davranış olardı. Bu, Azərbaycana müharibə səbəbi vermək deməkdir.
Digər tərəfdən, Azərbaycan tərəfi də belə bir şeyin baş verməsinə, çətin ki, razı olsun. Ordumuz da, xalqımız da istənilən erməni təxribatına layiqli cavab verəcək gücdədir”. Politoloq bildirib ki, Qarabağda yaşayan ermənilər, xüsusən də onların ziyalıları reallıqla barışmalıdır: “Qarabağda qondarma “müstəqillik günü” keçirənlər erməni xalqının əsas düşmənləridir. Bu şəxslər boş bir xülya ilə yaşayan, işğalı davam etdirməyə və fəlakətlərə can atan insanlardır. Hər kəsdən öncə erməni ziyalıları bu və bu kimi şəxslərə qarşı mübarizə aparmalıdır. Qarabağda ikinci bir müstəqil erməni dövləti olmayacaq. Bu artıq reallıqdır. Qarabağ erməniləri nə qədər tez bu reallıqla barışıb Azərbaycan vətəndaşlığını qəbul etsələr, bu onların özü üçün yaxşı olacaq. Təbii ki, heç kəsə "Azərbaycan vətəndaşı ol" deyə bilmərik. Bu reallığı qəbul edə bilməyənlər dünyanın istənilən ölkəsinə gedə bilər”.
Samirə SƏFƏROVA
