Əfqanıstanda baş verən son olaylar fonunda dünya üçün narahatlıq yaradan əsas məqamlardan biri də terror təhlükəsi ilə bağlıdır. Bu ölkədə mövcud vəziyyət terrorçu qrupların yenidən Əfqanıstandan baza kimi istifadə etməsinə münbit şərait yaradır. Artıq İŞİD-in, “İslam Dövləti-Xorasan” qruplaşmasının Əfqanıstanda yenidən fəallaşması da qeyd edilənlərin təsdiqidir. Elə bu da dünya, o cümlədən MDB miqyasında ciddi narahatlığa yol açır.
MDB Antiterror mərkəzinin rəhbəri Andrey Novikov da bildirib ki, terror fəaliyyətinin, xüsusilə də Mərkəzi Asiyada yerləşən MDB ölkələrinin ərazisinə keçmək risqi var. O qeyd edib ki, Əfqanıstanda “Taliban”dan savayı digər terror qruplaşmaları da fəaliyyət göstərir və onlar nə talibançılara, nə də beynəlxalq strukturların qətnamələrinə tabe olmaq niyyətindədir: “Əfqanıstanda yerləşən bu terror təşkilatlarının öz siyasi hədəflərini həmsərhəd ölkələrin, o cümlədən MDB ölkələrinin ərazisində həyata keçirməyi planlaşdırma ehtimalı var”. Novikov bildirib ki, Əfqanıstanda “Taliban” hakimiyyətə gəldikdən sonra MDB ölkələrinin əks-kəşfiyyat bölmələri yüksək hazırlıq vəziyyətinə gətirilib: “Bunun Misir, Liviya, Suriyada necə baş verdiyini yaxşı xatırlayırıq. İndiyədək yatmış olan bütün təşkilatlar, şübhəsiz ki, silahlanmağa çalışır. Bunun baş verməməsi üçün sərhədlərin mühafizəsi, qaçaqmalçılıqla mübarizə gücləndirilir, xüsusi xidmət orqanları ölkə ərazisinə silah keçirilməsinin qarşısını almaq üçün operativ fəaliyyət göstərirlər”. Rusiyanın Xarici işlər naziri Sergey Lavrov da Əfqanıstandakı vəziyyətlə əlaqədar olaraq cənub sərhədlərinin təhlükəsizliyini təmin etməyin Rusiya üçün çox vacib olduğunu bildirib: "Əfqanıstandakı vəziyyətlə əlaqədar olaraq özünün cənub sərhədlərinin, Mərkəzi Asiyada tərəfdaşların təhlükəsizliyini təmin etmək Rusiya üçün çox vacibdir". İndi məsələnin təhlükəli tərəfi MDB ölkələrinə ayaq aça biləcək terrorçuların yenidən Şimali Qafqaza da gələ biləcəyidir. Əvvəllər Suriyada olan terrorçuların Şimali Qafqazla sıx əlaqəsi olub. İndi eyni taktikadan Əfqanıstanda olan terrorçuların da istifadə edə biləcəyi istisna olunmur. Bu da Azərbaycanın şimal sərhədlərində təhdidlər yaranması deməkdir. Xatırladaq ki, Rusiyanın cənub hissəsində yerləşən Şimali Qafqaz zəngin təbiətə məxsus olması ilə yanaşı, qarışıq etnik tərkibə də malikdir. Bölgə Adıgey, İnquşetiya, Çeçenistan, Dağıstan, Kabardin-Balkar, Qaraçay-Çərkəz, Şimali Osetiya kimi 7 respublika, Krasnodar və Stavropol diyarlarından ibarətdir. Çeçenistan və Dağıstan respublikalarında vaxtaşırı qeydə alınan terror hadisələri, münaqişələr, etnik qruplar arasındakı konfliktlər bölgədə gərginliyin yüksəlməsinə gətirib çıxarır. Burada bəzi qüvvələrin terrorçularla işbirliyində maraqlı olması Suriya, Əfqanıstandan olan analoji qruplaşmalrın daim bu yerlərə xüsusi diqqət göstərməsi ilə müşayiət edilir. İndilikdə isə əsas təhlükələrdən biri odur ki, Əfqanıstanı tərk edənlərin arasına terrorçular da daxil ola bilər.
Hazırda Əfqanıstandan qaçanlar daha çox Orta Asiyaya sığınır. Son məlumatlara görə, artıq 20 minə yaxın əfqan qaçqın Tacikistana sığınıb. Ağır sosial-iqtisadi böhran içərisində olan Tacikistan isə bu qədər qaçqını təmin etmək gücündə deyil. Eyni zamanda, Tacikistan ordusunun da yaranmış vəziyyətdə ölkənin təhlükəsizliyini təmin etmək gücü yoxdur. Bütün bunlara görə Rusiya Əfqanıstandan və Orta Asiayadan böyük köçün başlayacağından ehtiyatlanır. Ona görə də Rusiya rəhbərliyi terrorçu təşkilat hesab etdiyi “Taliban” hərəkatının təmsilçiləri ilə rəsmi danışıqlar aparmaqdan çəkinmir. Rusiya Federasiya Şurasının üzvü Vladimir Cabarov Moskvanın Rusiyada qadağan edilən “Taliban”la gələcəkdə əlaqələrini inkişaf etdirə biləcəyini istisna etməyib. Diplomatik əlaqələrin artmasına baxmayaraq, Rusiya eyni zamanda, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının (KTMT) üzvü olan Tacikistana hərbi yardım edəcəyini də bir neçə dəfə açıqlayıb. Rusiya ilə yanaşı, Türkiyə də Orta Asiya respublikalarına “Taliban” təhlükəsi qarşısında hərbi dəstək vəd edib. İstisna deyil ki, Rusiya bu dəfə Taliban təhlükəsinə qarşı Türkiyə ilə birlikdə hərəkət edəcək. Suriya və Cənubi Qafqazda bu iki ölkə arasında əməkdaşlığın olmasını da nəzərə alanda, Rusiya ilə Türkiyənin “Taliban” təhlükəsinə qarşı Orta Asiyada faydalı əməkdaşlığı istisna edilmir. Belə bir əməkdaşlıq mümkün olacaqsa, Azərbaycan da bu prosesə öz töhfəsini verə bilər. Ümumiyyətlə, Azərbaycan üçün də Əfqanıstanda hadisələrin inkişaf axarı maraqlıdır. İlk növbədə o baxımdan ki, Əfqanıstanda etnik azərbaycanlıların da xüsusi çəkisi var. Əfqanıstanın bir çox yerinə səpələnmiş, əsasən Herat, Kabul, Qəznə, Məzari-Şərif, Beğlan, Bədəxşan və digər ərazilərdə yaşayan soydaşlarımızı Mərvi, Bayat, Qızılbaş, Şahsevən, Türkman, Əfşar, Qacar adı ilə tanıyırlar. Əfqanıstanda 3 milyona yaxın soydaşımızın böyük əksəriyyəti öz türk kimliyini qoruyub saxlayıb. Əfqanıstanda, qeyri-rəsmi olsa da, Azərbaycan türklərinin icmaları fəaliyyət göstərməkdədir. Bu mənada, sözügedən ölkədə baş verənlər Azərbaycan tərəfindən də diqqətlə izlənilir.
Nahid SALAYEV
