“Əminəm ki, anklavlar məsələsi çoxdan danışıqlar masasına qoyulub və erməni tərəfi öz razılığını verib”. Belə bir açıqlama ilə beynəlxalq təhlükəsizlik məsələləri üzrə erməni ekspert Armen Manvelyan çıxış edib.
O qeyd edib ki, müxalifətin narazılığı da daxil olmaqla, müxtəlif səbəblər olduğu üçün Ermənistan hakimiyyətinin bunu indi həyata keçirə bilməməsi başqa məsələdir. Manvelyan bildirib ki, erməni tərəfi indi azərbaycanlıları geri qaytarmağa çalışmır və indiki halda şərtləri azərbaycanlıların diqtə etdiyinə dair bir vəziyyət yaranır. Bu fikri erməni polittexnoloq Armen Badalyan da dəstəkləyir. Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı danışarkən ekspert bu xüsusda bidirib: “Baş nazir Nikol Paşinyan ya Azərbaycana şifahi şəkildə hansısa razılıq verib, ya da Bakı hazırkı imkanlarından istifadə edərək güzəşt tələb edir. Ermənistan hakimiyyətinin təkzib etməsinə baxmayaraq, Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan rəhbərlərinin Zəngəzur dəhlizini müzakirə etdiyi qətiyyən istisna edilməməlidir. Ermənistan baş nazirinin dəhlizlə bağlı heç bir söz vermədiyi barədə sözlərini həqiqət kimi qəbul etmək olmaz. Hakimiyyət 44 günlük müharibə zamanı da bir söz deyib, başqa şey edirdi”. Badalyanın fikrincə, prezident İlham Əliyev və Rusiya dövlət başçısı Vladimir Putinlə görüşü zamanı Paşinyanın hansısa vədlər verməsi tam mümkündür. Politoloq deyib ki, Azərbaycan müharibədən sonra Ermənistanın indiki vəziyyətindən də istifadə edə bilər: “Azərbaycan Ermənistanı ikinci kapitulyasiyaya məcbur edir: bu dəhliz Azərbaycan və Türkiyə arasında vacib rol oynayır. Eyni zamanda, Zəngəzur dəhlizi Qərbə də lazımdır”. Politoloq, həmçinin onu da qeyd edib ki, Azərbaycan anklavlarını da tələb edir və yəqin ki, buna da nail olacaq: “Rus sərhədçilərin Dilicanda peyda olması bu ssenarinin gerçəkləşməsinə xidmət edə bilər. Ola bilsin ki, o ərazidə delimitasiya aparılsın və anklavlar geri verilsin. Yeni sərhədlər müəyyənləşəndən sonra isə sərhədə nəzarət rus sərhədçilərinə veriləcək”. Digər bir sıra erməni politoloqlar və hərbi ekspertlər hesab edirlər ki, Paşinyan sözdə Zəngəzur dəhlizi məsələsinin olmadığını desə də, əslində dəhlizin açılması, o cümlədən anklavların qaytarılması ilə bağlı öhdəlik götürüb.
Qeyd edək ki, bu məsələdə “Qarabağ klanı” Paşinyana qarşı genişmiqyaslı təbliğat aparır. Bu xüsusda "Şərəf duyuram" parlament fraksiyasının üzvü Tiqran Abramyan bildirir ki, 102-ci hərbi baza çərçivəsində Rusiya qoşunlarının yerləşdirilməsi və ya Ermənistanın müxtəlif bölgələrində istehkamların qurulması anklavların Azərbaycana qaytarılmasına hazırlıqdır: “Ermənistanın nəyə əsaslanaraq Rusiyadan Dilican bölgəsində zastava və ya dayaq məntəqələrini yerləşdirməsini xahiş etdiyinin aydınlaşdırılması vacibdir”. “Ermənistan” fraksiyasından olan deputat Geqam Nazaryan isə qeyd edir: “Parlamentdə dava, sərhəddə baş verən təxribatlar – Ermənistanda rejim öz simasını itirib. Təəccüblənmək lazım deyil. Bu rejimin qeyri-insani addımları nəticəsində günahsız insanlar həbsxanalarda ölür. Sizə nə olub ki, bu qədər günaha batmağa razı olursunuz? Niyə indiki və gələcək nəsillər tərəfindən lənətlənmək istəyirsiniz? Bütün bunlardan sonra siz nə üçün konstruktivlik, tolerantlıq haqqında danışırsınız? Sizin sərsəmliyinizə görə ölkə belə ağır vəziyyətdədir, lakin siz dayanmırsınız, eyni üsullarla fəaliyyətinizi davam etdirirsiniz. Bu halda da anklav deyilən ərazilərin tezliklə Azərbaycana veriləcəyini görəndə təəccüblənməyin". Məsələ ilə bağlı politoloq Edqar Elbakyanımn açıqlamaları da çox maraqlıdır. O hesab edir ki, Azərbaycan Ermənistanı növbəti kapitulyasiya razılaşmasını imzalamağa məcbur edir. Onun fikrincə, Dilicanda müəyyən ərazilərin Azərbaycana verilməsi həndəsi silsilə ilə çoxalan mənfi effektə gətirib çıxaracaq: “Əgər bu anklavlar Azərbaycana verilsə, Dilicanda ön cəbhə dağılacaq, azərbaycanlılar qoşunlarımızın arxa cəbhəsinə keçəcək. Ermənistan azərbaycanlılar Dilicandan Gürcüstana və Rusiyaya, ya da Zəngəzurdan İrana gedən yolu bağlayana qədər mövcud olacaq. Əgər bu baş versə, ölkə total blokadaya düşəcək”. Erməni mediası yazır ki, Dilican vilayətindən dövlətlərarası yol keçir, Ermənistanı Gürcüstan və Rusiya ilə bağlayır. Dilican anklavlarının verilməsi halında bu yolun iki kilometrindən çoxu Azərbaycanın nəzarətinə keçəcək. Eyni problemlər artıq Ermənistan və İranı birləşdirən dövlətlərarası yolda baş verib. Erməni mediası ona da diqqət çəkir ki, Azərbaycanla sərhəd zonalarda erməni əhalinin sayının azalması vəziyyəti daha da ağırlaşdırır. Bildirilir ki, Ermənistanın regionlarında yaşayan əhalisi sürətlə azalmağa davam edir. Əhalinin sayında ən çox azalma Zəngəzurda qeydə alınıb. Belə ki, Zəngəzurda əhalinin sayı cari ilin birinci yarısında təxminən 700 nəfər azalıb. Zəngəzurun inzibati mərkəzi sayılan Qafanda sözügedən rəqəm 400 nəfərə bərabər olub. Göstərilən rəqəmlər onsuz da əhalisinin ümumi sayı sürətlə azalan Ermənistan üçün olduqca təhlükəli həddədir. Ermənistanın Azərbaycanla sərhəd Dilican vilayətində də analoji vəziyyət hökm sürür. Burada cari ilin birinci yarısında əhalinin sayı 600 nəfər azalıb. Bu halda erməni mediası vilayətdə anklavların Azərbaycanın nəzarətinə daha tez keçə biləcəyini istisna etmir.
Samirə SƏFƏROVA
