Məlumdur ki, Azərbaycan Ermənistana İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra sülh müqaviləsi imzalamaq təklifi ilə müraciət edib. Eyni zamanda Türkiyə də Ermənistanla münasibətlər qurmağa hazır olduğunu bildirib. Elə bu günlərdə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan da qeyd edib ki, bölgədə yeni, konstruktiv yanaşmalara ehtiyac var: “Düşüncə və gözləntilərdə fikir ayrılıqları olsa da, bir-birinin ərazi bütövlüyünə və suverenliyinə hörmət də daxil olmaqla, etimad əsasında yaxşı qonşuluq münasibətlərinin inkişafı üçün səmimi səy göstərmək lazımdır. Ermənistan hökuməti ilə münasibətlərimizi tədricən normallaşdırmaq üçün çalışa bilərik. İndi sülhü və sabitliyi davamlı etməli, iqtisadi inkişaf və regional əməkdaşlıq üçün şərait yaratmalıyıq. Azərbaycan da oxşar anlayışla Ermənistanla hərtərəfli sülh sazişi üçün danışıqlara başlamağı təklif edir”. Bu fonda Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan bildirib ki, Ermənistan Türkiyə tərəfindən verilən müsbət siqnalları qiymətləndirəcək, bu siqnallara müsbət siqnalla cavab verəcək.
Bütün bunları şərh edən Rusiyanın “gazeta.ru” nəşri yazır ki, Ermənistan türk pəncərəsi ilə Rusiyanın orbitindən Avropaya doğru uzaqlaşmağa çalışır. Nəşrə müsahibə verən mütəxəssislər İrəvanın Qərb dünyasına mümkün inteqrasiya naminə Türkiyə ilə yaxşı münasibətlər qurmağa çalışdığını bildiriblər. Politoloq Benyamin Matevosyan qeyd edib: “Bu bir paradoksdur, amma Paşinyan və komandası Türkiyəyə Avropaya açılan bir pəncərə kimi baxır. Məhz bu səbəbdən Paşinyanın komandasının əsas simaları müharibədən dərhal sonra Türkiyə ilə əməkdaşlıq qurulması və qalib gələn tərəflə, yəni Azərbaycanla dialoq zərurəti haqqında bildiriblər”. Onun sözlərinə görə, sabiq prezident Levon Ter-Petrosyan və onun, Paşinyan da daxil olmaqla, komanda üzvləri Türkiyə və Azərbaycanla bağlı problemlərin son həlli olmadan Ermənistan dövlətçiliyinin həyat qabilyyətli olmayacağı fikrinin tərəfdarlarıdırlar. Rus türkşünas Viktor Nadein-Rayevski bildirib ki, Ermənistanın Türkiyə ilə əlaqələr quracağı təqdirdə əldə edə biləcəyi tək şey sərhədlərin açılmasıdır və nəticə olaraq gəlirlərin artması, yeni investisiyalar da mümkündür: “Amma eyni zamanda, bunun qaçılmaz bədəli ölkə ərazilərinin itirilməsi olacaq, bu isə, hətta Paşinyan tərəfdarları üçün də çox yüksək qiymətdir. Eyni zamanda, Rusiya baxımından Ermənistanla Türkiyə arasında normal münasibətlərin qurulması iqtisadi cəhətdən sərfəli ola bilər”. Digər rus ekspert Aleksey Fenenko qeyd edib ki, Ermənistan ilk növbədə Azərbaycanla münasibətlər qurmaq yolunda irəliləməyə hazır olduğunu sübut etməlidir. Məhz bundan sonra Ankara ilə İrəvan arasında gələcək münasibətlər məsələsi müzakirə oluna bilər: “ Bunsuz Türkiyə Ermənistanla dialoqa getməyəcək. Bu, “iki vur iki” kimi bəsit bir məsələdir. Paşinyan hiss etməlidir ki, onun başqa yolu yoxdur. Paşinyan hər zaman oynamağa çalışır. O, iki od arasında qalıb. Ona görə də, bir tərəfdən xırda təxribatlar taktikasını davam etdirməyə, digər tərəfdən isə hansısa sülh təşəbbüslərini irəli aparmağa çalışır. Sərhəddə atışma bunun bariz nümunəsidir. Bu onun iki stulda oturmaq istəyi ilə bağlıdır". Erməni siyasi şərhçi Tevos Arşakyan bildirir ki, əslində, İrəvan Bakı və Ankara ilə razılığa getməyə məcburdur. Çünki ölkənin hansısa real müttəfiqi yoxdur: “2016-cı ilin aprel müharibəsi zamanı Serj Sarkisyan və onun komandası Ermənistan ictimaiyyətinə 800 hektar ərazi üzərində nəzarətin itirilməsini və 78 hərbçimizin həlak olmasını qələbə kimi təqdim etməyə çalışırdı. İndiki hakimiyyətin dövründə də belədir. Məsələn, son müharibə zamanı Azərbaycan Şuşanı öz nəzarətinə götürəndə hakimiyyətimiz "taktiki geri çəkilmə" haqqında nağıl danışırdı. Guya bir azdan biz "düşməni məhv edəcəyik". Bütün bunlar nə ilə qurtardı, hamımız yaxşı xatırlayırıq. Hətta indi Ermənistan cəmiyyətinin, demək olar ki, öz hökumətinə inamı və hörməti qalmadığı bir vaxtda da İrəvan bizi axmaq saymağa davam edir, öz uğursuzluqlarını nailiyyət və qələbə kimi qələmə verir. Ermənistan hakimiyyəti müttəfiqlərlə yaxşı münasibətlərdən danışır. Bu gülüncdür. Hansı müttəfiqlər? Bütün bu ölkələr müharibədən sonra qazanılmış qələbə münasibətilə Azərbaycanı təbrik etdilər. İrəvan bunu "Ermənistanın maraqlarının irəliləməsi" və ya "nailiyyət" hesab edir? İrəvanın müttəfiqi yoxdur. Çünki hamı hər şeyi görür və başa düşür. Ona görə də Bakı və Ankaranın şərtlərini qəbul etməli olacağıq". Erməni politoloq Stepan Danielyana görə, İrəvan Moskvadan imtina edib, həqiqətən də Türkiyə və Azərbaycanla normal münasibətlər qurmalıdır: “Azərbaycanın indi bir neçə hədəfi var. İlk növbədə Azərbaycan anklavlar və yollar məsələsini həll etməyə çalışır. İkincisi, ərazi bütövlüyünün tanınması tələbini irəli sürür. Türkiyə isə tarixi problemlərin münasibətlər kontekstində müzakirə edilməməsinin tərəfdarıdır. Burada söhbət “erməni soyqırımı”nın tanınmasından gedir. Azərbaycan və Türkiyə hər şeyi əldə etmək istəyir. Rusiya vasitəçilik funksiyasına malik olduğundan, açıq şəkildə Ermənistanla Azərbaycan arasında debata girmək istəmir. Daxili müzakirələrdə isə Rusiyanın öz marağı var. Çünki Ermənistan Qarabağı Azərbaycanın bir hissəsi kimi tanısa, o zaman “ruslar orada nə etməlidir” sualı yaranacaq. Əlbəttə ki, belə halda ruslar getməlidirlər, çünki Azərbaycan sülhməramlıların statusunu tanımayıb. Bütün bunların fonunda Rusiya Cənubi Qafqazda nə edir? Türkiyənin Orta Asiyada türkdilli ölkələrin konfederasiyası məsələsini təbliğ edəcəyini nəzərə alsaq, Rusiya nə etməlidir? Lakin suallar açıq qalır. Anladığım qədərilə Rusiya indi Azərbaycanla konfliktə girməməyə çalışır. Bu və ya digər formada vaxt qazanmaq istəyir. Bu səbəbdən Ermənistan cəsarətli davranıb, Türkiyə və Azərvbaycanla münasibətlərini yoluna qoymalıdır”.
Nahid SALAYEV
