“Qarabağ” hoteli əsaslı təmirdən sonra yenidən qonaqların üzünə öz qapılarını açdı. İşğal dövründə “Qarabağ” oteli nə gündə idi, onu biz işğaldan sonra görmüşdük. Cəmi iki mərtəbəsi işləyirdi, nə su var idi, nə işıq var idi. Bərbad vəziyyətdə idi, dağılmış vəziyyətdə idi. O kadrlar var. O da bərpa edildi və hesab edirəm ki, bu tədbirlərin içində ən önəmlisi yeni yaşayış kompleksinin təməl daşının qoyulmasıdır. Yeni otel beşulduzlu otel olacaq. Orada 150 otaq olacaq, hazırda Şuşada “Qarabağ” və “Xarıbülbül” otellərində 150 otaq mövcuddur, 300 otaq olacaqdır, böyük konfrans zalı və tədbirlər üçün yerlər, beşulduzlu otel onun da yeri seçildi mənim tərəfimdən, həmin yerdə mənfur düşmən dırnaqarası “Dağlıq Qarabağ respublikası”nın qondarma parlamenti üçün bina inşa edirdi. O da bizə sataşmaq idi. “Dağlıq Qarabağ respublikası” anlayışı yoxdur. Artıq o binanın bünövrəsi qoyulmuşdur və daş işləri artıq tamamlanmışdı. Mənim göstərişimlə bu şeytan yuvası darmadağın edildi".
Bu fikirləri Prezident İlham Əliyev avqustun 30-da Şuşa işğaldan azad edildikdən sonra Heydər Əliyev Fondu tərəfindən ilk dəfə şairin doğma şəhərində yenidən təşkil olunan Vaqif Poeziya Günlərinin rəsmi açılışında çıxışı zamanı səsləndirib. Ekspertlər qeyd edir ki, Şuşanın bərpası, burada yeni otellərin inşası mühüm əhəmiyyətə malikdir. Artıq fəaliyyət göstərən “Qarabağ” və “Xarıbülbül” otelləri ilə yanaşı, dövlət başçısı tərəfindən yeni beşulduzlu otelin təməlinin qoyulması bu mənada təsadüfi xarakter daşımır. Çünki Şuşa yaxın tezlikdə Azərbaycanın əsas turizm məkanlarından birinə çevriləcək. Bura ölkə daxili ilə yanaşı, xaricdən də böyük axının olması gözlənilir. Qafqazın konservatoriyası adlanan Şuşada musiqi məktəbləri, konservatoriya, musiqi alətləri sənayesinin yenidən dirçəldilməsi gözlənilir. “Xarıbülbül” festivalı da daxil olmaqla, müxtəlif musiqi tədbirləri şəhərin şöhrətini özünə qaytaracaq. Şuşada bu fonda, həmçinin, turizmin inkişaf potensialı var. Şəhərdə Pənahəli xanın sarayı, Yuxarı Gövhər ağa məscidi, Aşağı Gövhər ağa məscidi, Xurşidbanu Natəvanın evi, Molla Pənah Vaqifin məqbərəsi, Şuşa mağara düşərgəsi, Şuşa qalası kimi tarixi abidələr və muzeylər turistlər üçün xüsusi maraq doğurur. Şuşa tarixi, sağlamlıq və mədəni turizm üçün də böyük imkanlara malikdir. Turşsu yaylaqları, Səkili bulağı, İsa bulağı, Şəmilin bulağı, Cıdır düzü və digərləri turizm üçün geniş perspektivlər vəd edir. Turşsu şəfalı və müalicəvi suyu isə sağlamlıq turizminin inkişafına gətirib çıxaracaq. Şuşa həm də Qarabağ xalçaçılıq sənətinin mərkəzlərindən biri kimi inkişaf imkanlarına malikdir.
Xatırladaq ki, sovet dönəmində Şuşada hələ ötən əsrin 30-cu illərindən başlayaraq turizm potensialı inkişaf etdirilirdi. Şuşa şəhərində ilk istirahət evi 1936-ci ildə istifadəyə verilmişdi. Burada 1316 yerlik Şuşa Sanatoriya Kurort Birliyi, 130 yerlik “Şəfa” turist bazası fəaliyyət göstərirdi. Şuşa Sanatoriya Kurort Birliyinin balansına 2 və 3 mərtəbəli 17 bina daxil idi. O da qeyd edilməlidir ki, 1980-ci illərdə Şuşada daha 200 nəfərlik sanatoriya binasının inşası münaqişə başlandığından istifadəyə verilməmiş qaldı. Bunlarla yanaşı, şəhərdə məktəblilər üçün nəzərdə tutulmuş istirahət düşərgələri də fəaliyyətdə idi. Onun ikisi 500 və 300 yerlik respublika səviyyəsində, digəri isə vilayət məktəblilərinə xidmət göstərirdi. Ümumiyyətlə, Şuşada respublika və keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinə tabeli 17 pioner düşərgəsi, respublika üzrə 1 ixtisaslaşmış uşaq sanatoriyası yerləşirdi. Ən böyük şəhərlərdə belə bu sayda məktəb düşərgələri olmayıb. Şuşanın təkrarsız təbiəti, təmiz havası düşərgə layihələrinin buraya salınmasında əhəmiyyətli rol oynayıb. İndi bütün bunların yaxın tezlikdə yenidən bərpası gözlənilir. Təbii ki, belə vəziyyət Şuşanın turizm potensialnı daha da gücləndirəcək. XXI əsrdə “ev turizmi” anlayışı Azərbaycanın bölgələrində yeni-yeni təşəkkül tapsa da, Şuşada “ev turizmi” hələ ötən əsrin ortalarından mövcud olub. Şuşa şəhəri, eləcə də rayonun Xəlfəli və Turşsu kəndlərində təxminən 2 min ailədən artıq rayon sakini mənzillərini turistlərə kirayəyə verirdi. Şuşanın quru və saf havası ağ ciyər, astma, nəfəs yolları xəstəliklərindən əziyyət çəkənlər üçün əvəzsiz idi. Qarabağda mənzərəli yerlər çox olsa da, Şuşa öz qədimliyi və təmiz havası ilə bütün SRRİ-nin əsas turizm mərkəzlərindən biri hesab olunurdu. 1990-cı illərin əvvəllərində ermənilərin Azərbaycana qarşı mənfur niyyəti və işğalçılıq siyasəti nəticəsində bütün bu imkanlar məhv edildi. 30 ilə yaxın işğal dövründə, Şuşa başda olmaqla, Dağlıq Qarabağ və ətraf rayonlar talan edildi. Tarixi, mədəni abidələr, eləcə də təbii resurslar tamamilə yağmalandı. Lakin artıq ölkəmizin ərazi bütövlüyü təmin olunub. Şuşa başda olmaqla, işğaldan azad olunan şəhər, rayon və kəndlərimizdə çox sürətlə tikinti-bərpa işləri aparılır. Bu mənada, Şuşanın yenidən Azərbaycanın əsas turizm məkanlarından biri olması tamamilə gözlənilən proses hesab edilir.
Samirə SƏFƏROVA
