Gorus–Qafan yolunun Azərbaycandan keçən hissəsi ilə bağlı son günlərdə baş verən proseslər olduqca maraqlı nüansları üzə çıxardı. Bu haqda danışmazdan öncə xatırladaq ki, avqustun 25-də iki erməni hərbçi Dövlət Sərhəd Xidmətinin Sərhəd Qoşunlarının əsgəri Ruslan Şirəliyevə süngü bıçağı ilə hücum edib. Hadisə “Qubadlı” əlahiddə sərhəd diviziyasının Gorus-Qafan yolunun Aşağı Cibikli kəndi yaxınlığında yerləşən məntəqəsinin ərazisində baş verib. Sərhəd qulluqçularının köməyə gəldiyini görən erməni hərbçilər qaçıb. Hazırda yaralı əsrgərin həyatı üçün heç bir təhlükə yoxdur.
Bu hadisədən sonra Azərbaycan hərbçiləri tərəfindən Gorus–Qafan yolunun Azərbaycandan keçən hissəsi bağlandı. Məsələyə münasibət bildirən Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan əvvəlcə belə bir hücumun baş vermədiyini bəyan edərək Azərbaycandan sübut tələb edib. Daha sonra o bildirib ki, Ermənistan iddia olunan hadisə ilə bağlı Azərbaycanla birgə araşdırma aparmağa hazırdır. Bütün bunların ardınca erməni mediasında məlumatlar yayılıb ki, Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin (MTX) Sərhəd Xidməti azərbaycanlı sərhədçiyə hücum etmiş erməni hərbçilərin şəxsiyyətinin müəyyən edilməsi ilə bağlı operativ axtarış tədbirlərinə başlayıb. Ermənistan MTX-nin Mətbuat Xidmətinin məlumatında deyilir: “Hazırda Ermənistan Respublikası MTX-nin Sərhəd Qoşunları Azərbaycan tərəfinin təqdim etdiyi məlumat əsasında operativ araşdırma və axtarış tədbirləri həyata keçirir”. Beləliklə, Azərbaycan yol olayında əsas istəklərindən birinə nail olub. Amma məsələnin mahiyyəti təkcə bununla bitmir.
Erməni politoloq Stepan Danielyan digər maraqlı nüanslara da nəzərə salır: “Azərbaycanın yolu niyə bağladığı və sonra açdığı indi artıq aydındır: Azərbaycan tələb edib ki, Ermənistan Gorus-Qafan yolunun 21 kilometrini, eləcə də iki kəndi Azərbaycan ərazisi kimi tanıdığını rəsmi olaraq elan etsin. Bakı istəyinə çatdı. Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin bu hissəsinin demarkasiya və delimitasiya əməliyyatının baş tutduğunu az adam başa düşdü”. Danielyan onu da bildirib ki, Zəngəzurun yolu bağlanmaqla erməni cəmiyyətinin güzəştlilik potensialı test edilir. Erməni politoloq vurğulayıb ki, Zəngəzurun yolunun bağlanması teatrdır, planlaşdırılmış aksiyadır, böyük ehtimalla, bunu anklavlarla bağlı hansısa razılaşma və ya keçid sənədi izləyəcək. Bu fonda xatırladaq ki, Nikol Paşinyanın hökumətin iclasındakı çıxışı erməniləri sözün əsl mənasında şoka salıb. Belə ki, o, Zəngəzurdakı əzəli Azərbaycan kəndləri olan Eyvazlı və Çayzəminin adlarını ermənilərin indiyədək söylədikləri, yazdıqları təki "Karmrakar" və "Şurnux" kimi deməyib: "Əminəm ki, Gorus-Qafan yolunun Eyvazlı və Çayzəmi kəndlərinin arasındakı hissənin açılması regional stabilliyə doğru addımların əla simvolu olacaq". Paşinyanın Azərbaycan toponimlərindən istifadə etməsi həqiqətən də Ermənistan ərazisində qalan anklav kəndlərin tezliklə ölkəmizə təhvil veriləcəyini deməyə əsas verir.
Ermənistanın “armdaily” informasiya nəşri isə Azərbaycan tərəfinin yolu həmin hissələr boyunca ziqzaq şəklində beton bloklar düzmək şərti ilə açmağa razı olduğunu bildirib. Bu, mümkün təhlükələrdən qorunmaq məqsədilə izah edilir. Beləliklə, son hadisə onu göstərdi ki, Gorus-Qafan yolunun nəzarətimizdə olması Ermənistan hakimiyyətinə və erməni cəmiyyətinə təzyiq etmək üçün güclü alətdir. Məhz bunun nəticəsində Paşinyan Zəngəzurda yaranmış son durum haqqında danışarkən erməni toponim adlarına deyil, Azərbaycan toponim adlarına istinad edib.
Yaranmış vəziyyətdə Ermənistanda fikirlər səslənir ki, İrəvan Bakı ilə sülh müqaviləsi imzalamayana qədər bu və digər problemlərlə üzləşəcək. Sülh müqaviləsi imzalamaqdan yayınmaqla Ermənistan özünə yeni problemlər yaradır və bunun fəsadları ilə daha çox sadə erməni əhalisi üzləşir. Azərbaycanla sərhədlərin müəyyən edilməsi, sülh müqaviləsinin imzalanması, normal münasibətlərin qurulması Ermənistanın gələcəkdə də bir dövlət kimi mövcudluğunu şərtləndirən əsas məqamlar sırasında yer alır. Əks təqdirdə Ermənistanın müstəqilliyi formal xarakter daşımaqda davam edəcək və perspektivdə istisna edilmir ki, ondan əsər-əlamət qalmayacaq. Bununla, indiki siyasətində dəyişiklik etməyəcəyi halda, Ermənistanın bundan sonra da müstəqil ölkə kimi mövcudluğu sual altında olacaq. Bu səbəbdən Ermənistan mütləq mənada xarici, xüsusən də Azərbaycan və Türkiyə ilə bağlı siyasətində ciddi korrektələr etməlidir. Əks halda bundan sonra da ciddi problemlər yaşamalı olacaq və Qafan-Gorus avtomagistralında baş verənlər bunlardan sadəcə biridir. Elə erməni ekspert Vahe Davtyan da bu fikirdədir: “Dövlətlərarası yolun rəqibin nəzarəti altına keçməsi enerji təhlükəsizliyimiz üçün də çox ciddi problemlər yaradır. Beləliklə, İran, Ermənistan, Gürcüstan və Rusiya arasında qarşılıqlı axını təmin etmək üçün hazırlanan Şimal-Cənub beynəlxalq elektrik enerjisi dəhlizi artıq sual altına düşür. 2018-ci ildə hakimiyyət dəyişikliyindən sonra İran-Ermənistan elektrik xəttinin 3-cü hava xəttinin çox yavaş templərlə çəkilməsinin, Ermənistan-Gürcüstan xəttinin inşa edilməsi layihəsinin isə ümumiyyətlə dondurulmasının səbəbi bəlkə də budur. Ermənistan öz enerji sisteminin şaxələndirilməsi imkanından məhrum olur, şaxələndirmə olmadan isə təhlükəsizlik yoxdur”.
Samirə SƏFƏROVA
