“Müharibə dövründə Azərbaycan hərbçiləri həm peşəkarlıq, həm rəşadət, cəsarət, qəhrəmanlıq, eyni zamanda, fədakarlıq göstərmişlər, sözün əsl mənasında, ölümə gedirdilər. Şəhidlərimizin əziz xatirəsi hər birimiz üçün müqəddəsdir. Biz əməliyyatları planlaşdıranda, ilk növbədə, mümkün olan itkilər haqqında düşünürdük və müqayisə apardıqda Azərbaycan məhz buna görə az itki verib. Hər bir şəhidin həyatı təkrarolunmazdır, hər bir şəhidin həlak olması onun yaxınları, qohumları üçün faciədir, böyük bir dərddir”. Bu fikri Prezident İlham Əliyev şəhid ailələri və Qarabağ qaziləri ilə görüşündə söyləyib.
Dövlət başçısı digər bir sıra mühüm məqamlara da diqqət çəkib: “Ancaq eyni zamanda onu da bildirmək istəyirəm ki, şəhidlərin sayı daha çox ola bilərdi. Əgər biz əməliyyatları planlaşdıranda bu amili nəzərə almasaydıq. Ona görə Ermənistan ordusu ilə müqayisədə bizdə itkilər kifayət qədər azdır. Düzdür, Ermənistan öz itkilərini gizlədir. Ancaq bizdə olan dəqiq məlumata görə, ən azı 7-8 min itki vermişdir. Təkcə azad edilmiş torpaqlarda bugünə qədər davam edən axtarış əməliyyatları nəticəsində 1600-dən çox erməni işğalçının cəsədi tapılmışdır. Burada da Azərbaycan humanistlik göstərir. Birinci Qarabağ müharibəsindən sonra bizim təxminən 4 minə yaxın itkin düşmüş insanımız olmuşdur. Ermənilər onların nəşini bizə qaytarmadılar. Ancaq biz yenə də humanizmin ən ülvi əlamətlərini, prinsiplərini rəhbər tutaraq bu işi də görürük. Biz bütün əməliyyatları planlaşdıranda əməliyyatların gedişatını izləyirdik, canlı rejimdə izləyirdik. Biz bilirik ki, düşmən ən azı 7-8 min itki verib. Azərbaycan isə 3 minədək şəhid verib. Nəzərə alsaq ki, biz əks hücum əməliyyatı keçirirdik. Nəzərə alsaq ki, 5-6 müdafiə xətti var, böyük mühəndis istehkamları var idi, təbii relyef bizim üçün əlverişsiz idi, anlamaq olar ki, biz insanların sağlamlığını, həyatda qalmasını nə qədər düşünürdük və buna nail olduq”.
Qeyd edək ki, Prezidentin açıqladığı bu məlumat Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyanın bu günlərdə parlamentdə çıxışı zamanı səsləndirdiyi yalanları da ifşa edir. Həmin çıxışında Paşinyan ölkəsinin 44 günlük müharibədə itkiləri ilə bağlı yeni rəqəmi açıqlayıb. Belə ki, Paşinyan Qarabağ müharibəsində 3 773 nəfərin öldüyünü bildirib. Bundan başqa, Paşinyan 44 günlük müharibə sırasında 243 hərbçinin itkin düşdüyünü söyləyib. Lakin Prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikirlərdən belə məlum olur ki, erməni tərəfinin itkisi bundan ən azı 2 dəfə çoxdur. Bunu Ermənistan parlamentində “Ermənistan” fraksiyasının deputatı Elinar Vardanyanın açıqlamaları da təsdiq edir. O, hakimiyyətə müraciətində qeyd edir ki, hökumətin təqdim etdiyi proqrama inanmaq mümkün deyil, çünki bu hakimiyyət hər şeyi saxtalaşdırır: “Siz hər şeyi saxtalaşdırmısınız. Siz müharibəni saxtalaşdırmısınız, siz cəmiyyəti aldatmısınız. Siz hətta qurbanların, itkin düşənlərin və əsirlərin saylarını demirsiniz”. Elinar Vardanyanın sözlərinə görə, Nikol Paşinyan parlament tribunasından deputatlara qarşı tətbiq edilən zorakılığı təşviq edib: “Yerablurda hələ də çuxurlar qazırlar, siz isə “Daşnaksütyun”un 1918-ci ildəki ərazi güzəştlərini müzakirə edirsiniz”.
Erməni ictimai xadim Areq Berseğyan isə məsələnin başqa tərəfinə diqqət çəkir: “Yerabluru betonlayırlar. Oğlanların məzarlarını beton örtüyün altında gizlədirlər. Sizdə sual yaranmayıb ki, niyə? Niyəsini mən sizə deyim. İtkin düşənlərin valideynləri ilə şəxsən ünsiyyət quraraq bilirəm ki, bu insanları 30 faiz DNT üst-üstə düşməsi ilə cəsədi öz uşaqları kimi tanımağa və dəfn etməyə aparmağa necə inandırırlar. Elə hallar var ki, dəfndən bir müddət sonra məlum olub ki, yanlış adla, başqa insanın məlumatları ilə əsgər dəfn olunub”. Hərbi analitik Ayk Xaçikyan da qeyd edir ki, erməni tərəfinin itkiləri açıqlanan rəsmi rəqəmlərdən yüksək olub: “İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Ermənistan tərəfindən həlak olanların sayına dair son məlumatlar inandırıcı görünmür, hesablama metodologiyası anlaşılmazdır. Baş nazirin müharibə zamanı həlak olanların sayına dair bəyanatı o vaxt doğru olardı ki, hərbi itkilərin hesablanması metodologiyası təqdim olunardı. Dağlıq Qarabağdan olan hərbi qulluqçuların, müharibədə həlak olanların və Dağlıq Qarabağda dəfn olunanların nəzərə alınıb-alınmadığı məlum deyil. Mənim müşahidələrimə görə, Ermənistan tərəfinin itkiləri altı mindən az olmamalıdır". Xaçikyan, həmçinin, pilotsuz aviasiyadan istifadənin rəqibə itkilərinin sayını azaltmağa imkan verdiyini də vurğulayıb. "Azərbaycan tərəfi əsas itkiləri müharibənin əvvəlində müdafiə xəttini yarmağa çalışarkən verib. Bundan sonra pilotsuz zərbə təyyarələrini daha çox ərazidə, o cümlədən artilleriyanın məhv edilməsi üçün tətbiq etmək imkanı əldə etdi və bu da rəqibin itkilərinin sayına ciddi təsir göstərdi. Pilotsuz uçan aparatların və texnologiyaların tətbiqinin prioritet vəzifəsi məhz öz itkilərinin azaldılmasıdır". Ermənistanın Hərbi Sığorta Fondunun Qəyyumlar Şurasının üzvü, iqtisadçı Mesrop Manukyan İkinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində ermənilərin yaralı sayının da çox olduğunu bildirib. İqtisadçı bildirib ki, müharibədə 11 minə yaxın erməni hərbçi yaralanıb. Onun sözlərinə görə, yaralanan 5 min hərbçiyə 1-ci qrup əlil, 6 minə yaxınına isə 2-ci qrup əlil statusu verilib. Bundan başqa, Manukyan deyib ki, fiziki baxımdan sağlam olan, ancaq müharibədə ağır psixoloji sarsıntı keçirən erməni hərbçilərinin sayı 2 min nəfərdir və cəmiyyət onları sağlam insan kimi qəbul etmir. Ümumiyyətlə, Ermənistan ordusu həm canlı qüvvə, həm də silah və texnika baxımından müharibədə xeyli itki verib. Bu itkilərin miqyasının böyük olmasını göstərən yeni rəqəmlər isə erməni cəmiyyətində panika və ciddi narahatlığa səbəb olub.
Nahid SALAYEV
