Demokratik inkişaf yolu seçən istənilən ölkə üçün vətəndaş cəmiyyətinin formalaşdırılması və inkişaf etdirilməsi daim qarşıda duran ən ümdə vəzifələr sırasında yer alır. Bu fonda Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyətinin yaradılması, dinamik inkişafına xidmət edən dövlət siyasətinin yürüdülməsi tamamilə təbii xarakter daşıyır.
Sözügedən məsələ ilə bağlı onu da xüsusi vurğulamaq lazım gəlir ki, bütün demokratik ölkələrdə olduğu kimi, Azərbaycanda da vətəndaş cəmiyyəti qloballaşmanın təsiri altında cəmiyyətdə baş verən sosial-iqtisadi və siyasi dəyişikliklərlə ayrılmaz şəkildə bağlıdır. Ölkəmizdə cəmiyyətin sosial-iqtisadi və texnoloji modernləşməsi vətəndaş cəmiyyətinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərib. Rasional və hüquq bərabərliyi fonunda vətəndaş cəmiyyətinin ideal modelinin formalaşması istiqamətində Azərbaycan artıq mühüm nailiyyətlərə imza atmağı bacarıb. İlk növbədə o baxımdan ki, ölkəmizdə qanunun aliliyi, vətəndaşların davranış müstəqilliyi, mənafelərini sərbəst təyin etmələri demokratik bir sistemin mövcudluğunun təzahürü olmaqla yanaşı, vətəndaş cəmiyyətinin inkişaf prosesinə də öz təsirini göstərir. Ölkəmizdə açıqlıq, dünyəvilik və fikir plüralizmi vətəndaş cəmiyyətinin ayrılmaz xüsusiyyətləridir. Azərbaycanda şəxslərarası, sosial-iqtisadi, mədəni, dini münasibətlər vətəndaş cəmiyyəti çərçivəsində, dövlətin birbaşa müdaxiləsi olmadan inkişaf edir. Vətəndaş cəmiyyətinin mövcudluğu halında ölkəmizdə hakimiyyət anlayışı, onun sosial-psixoloji mənası dəyişib. Subyektlərin rifahı üçün hakimiyyət ilk növbədə onların müstəqilliyini təmin edir, qanunun aliliyini ön plana çıxarır. Bu istiqamətdə dövlət siyasəti artıq davamlı xarakterə malikdir. Məhz bundan irəli gəlir ki, Azərbaycan dövləti ölkədə fəaliyyət göstərən vətəndaş cəmiyyəti institutlarının, o cümlədən qeyri-hökumət təşkilatlarının formalaşmasına və inkişafına xüsusi önəm verir. Bunlara paralel olaraq, ölkədə ictimai təşkilatların fəaliyyətini tənzimləyən əlverişli hüquqi baza mövcuddur və bu baza daim təkmilləşir. Təkcə bir məqamı qeyd etmək kifayətdir ki, ölkəmizdə Konstitusiya maddələrinin üçdə bir hissəsi insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarına, onların təmin olunmasına həsr edilib. Bu hüquqlar sistemi çərçivəsində vətəndaşlar könüllü birliklərdə birləşə, siyasi hüquqlarını reallaşdıra, söz və mətbuat, vicdan azadlığı və digər hüquq və azadlıqlardan istifadə edə bilər. Özü də bu hüquq və azadlıqlara dövlət təminatı verən müddəalar Konstitusiyada təsbit olunub. Konstitusiyada hüquqi dövlət quruculuğu və vətəndaş cəmiyyətinin formalaşması prosesi bir-birini tamamlayır.
Eyni zamanda, Azərbaycan dövləti vətəndaş cəmiyyəti təsisatları üçün ən böyük donor rolunda çıxış edir. Bu məqsədlə ictimai sektorun yaxından iştirakı ilə formalaşdırılmış Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyi mühüm addımlar atır. Hazırda ölkəmizdə vətəndaş cəmiyyəti ilə dövlət arasındakı münasibət aşağıdakı əsas prinsiplərə əsaslanır: Vətəndaş cəmiyyəti dəstək tələb edən təşəbbüsləri ilə dövlətə üz tutur və dövlət tərəfindən ona yüksək səviyyədə dəstək ifadə olunur. Eləcə də dövlət mülki təşəbbüsləri öyrənir, dəstəkləyir. Dövlət ictimai təşkilatlara maddi, mənəvi, informasiya dəstəyinin verilməsində də mühüm rol oynayır. Onu da qeyd edək ki, dövlət vətəndaş cəmiyyəti vasitəsilə sosial siyasətinin həyata keçirilməsində də mühüm addımlar atır. Belə ki, dövlət əhalinin müdafiəyə daha çox ehtiyacı olan qruplarına sosial xidmətlərin göstərilməsində və yaxşı idarəçiliyin inkişaf etdirilməsində vətəndaş cəmiyyətinin daim fəal rol oynamasına çalışır. Bundan başqa, dövlət Azərbaycanın dünya birliyinə inteqrasiya olunması prosesində də vətəndaş cəmiyyətinin imkanlarından səmərəli istifadə edir. Həmçinin, siyasi-hüquqi və vətəndaş mədəniyyətinin formalaşdırılması, vətəndaşların hüquqi biliklərinin inkişaf etdirilməsi, insan hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsi, söz, fikir və ifadə azadlığının genişlənməsi, regionların sosial-iqtisadi inkişafının təmin edilməsi, təhsil, elm, texnika, mədəniyyət və incəsənətin inkişaf etdirilməsi, ətraf mühitin mühafizəsi, uşaq, qadın və gənclərin sosial, fiziki və mənəvi inkişafı və əhalinin sağlamlığının qorunması kimi məsələlərdə dövlət sayəsində vətəndaş cəmiyyətinin rolu artır.
Beləliklə, müasir Azərbaycan cəmiyyətinin reallıqları elədir ki, insanların kütləvi şüuru vətəndaş cəmiyyəti nəzəriyyəsini təşkil edən əsas fikirləri artıq kifayət qədər dərk edir. Bu fikirlər həm də artıq reallıqda tətbiq olunur. Şəxslərin dövlətlə əməkdaşlığı şəraitində onlar öz maraqlarını asanlıqla ifadə edirlər. İnsanlar hər zaman dövlətin köməyinə arxalanır. Fərd dövlətə ona hüquq və azadlıqlar vermək, insanların taleyinə öz mülahizəsinə görə sərəncam vermək hüququ versə də, dövlət də daim fərdin mövqe və mənafelərini nəzərə alır, buna uyğun qərarlar verir. Daha bir vacib məqam odur ki, ölkəmizdə maddi, hüquqi, psixoloji və digər şərtlər fonunda mülki, siyasi hüquqlardan sosial hüquqlara keçid prosesi də vətəndaş cəmiyyəti quruculuğu fonunda uğurla reallaşır.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikası Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə çap olunur.
