Tarixi binalarla və abidələrlə zəngin olan Şuşa erməni işğalı dövründə vandalizm aktlarına məruz qalıb. Tarixi şəhərimizdəki bütün binalar, memarlıq abidələri barbarlığa tuş gəlib.
Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin sədr müavini İlqar İsbatov bildirib ki, Şuşadakı tarixi binalar tanınmaz hala salınıb. O vurğulayıb ki, Şuşa şəhərində yerləşən tarixi binaların həm xarici, həm də daxili görünüşünə ciddi müdaxilələr olub və bir çox halda binalar tanınmaz hala salınıb: “Sözügedən binaların əksəriyyətinin 80-ci illərdə ölçü cizgiləri mütəxəssislərimiz tərəfindən götürülüb və bu binaları biz əvvəlki görünüşünə qaytaracağıq”.
Əlavə olunub ki, erməni işğalı nəticəsində Xurşidbanu Natəvanın ev muzeyinin bir hissəsi də tamamilə dağıdılıb. Sarayın divarlarındakı nəqqaşlıq nümunələri qoparılaraq çərçivəyə salınıb, sonra tarixi rəsm nümunələri kimi xaricdə satılıb.
“Bizim tarixi şəxsiyyətlərimizin evləri var ki, onlar tarixi binalardır, ermənilər onları da dağıdıblar”
Memarlar İttifaqının üzvü, tanınmış memar Rizvan Qarabağlı “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Ermənistanın işğalı nəticəsində Şuşadakı tarixi və ictimai binaların hamısına ciddi zərər dəyib. Tarixi şəxsiyyətlərimizin evləri, muzeyləri, eləcə də məscidlər, karvansaralar qanlı vandalizm aktına məruz qalıb. R.Qarabağlının sözlərinə görə, bu binaların restavrasiyasına çox həssaslıqla, diqqətlə yanaşılmalıdır ki, onlar özlərinin əvvəlki görkəminə qayıtsın: “Şuşanın tarixi binalarının erməni vandalizminə məruz qalması, erməni cinayətlərinin qurbanı olması çox dəhşətlidir. Düşmən vandalcasına tarixi-ictimai binaları, məscidləri, karvansaraları və digər yerləri tarimar edib, onların quruluşunu dəyişib, qanunsuz “restavrasiya” aparıb. Bunlar qəbuledilməzdir. Bu binaların hamısının ciddi şəkildə bərpa edilməsinə ehtiyac var. Tarixi binalarda bərpa işləri kompleks şəkildə aparılmalıdır. Erməni vandalizmi nəticəsində dağıdılan tarixi binaların funksiyası seçilməlidir, funksiyasına uyğun da bərpa edilməlidir. Bu binaları ucdantutma bərpa etmək olmaz. Orada yaşayış binaları var, onları yenidən öz bünövrələri üzərində qaldırmaq, tikmək, bərpa etmək olar. Orada məscidlər, karvansaralar kimi ictimai binalar var ki, onlar çox ciddi yanaşma tələb edir. Bu binaların natura ölçüsü götürülməli, həmin ölçü üzərində bərpa eskizi hazırlanmalıdır. Onun ardınca smeta tutulmalıdır. Yəni bu proses çox ağır prosesdir, elə-belə məsələ deyil. O binaların daşları bir-bir nömrələnib yenidən öz yerlərinə qoyulmalıdır. Bərpa belə getməlidir. Bizim tarixi şəxsiyyətlərimizin evləri var ki, onlar tarixi binalardır, ermənilər onları da dağıdıb, uçurub, bu tarixi binalar da çox həssaslıqla, diqqətlə bərpa olunmalıdır. Tarixi yaşayış binaları var ki, onlar artıq ictimailəşib. O binalar da bərpaya cəlb edilməlidir. Ümumiyyətlə, Şuşadakı binaların 90 faizi bərpa olunmalıdır. Müəyyən yerlərdə birmərtəbəli yaşayış evləri vardı, əgər onlar qalıbsa, onları təmir etmək olar, amma Şuşa binalarının 90 faizinin bərpaya ehtiyacı var”.
Şuşanın tarixi-ictimai binalarını bərpa etmək üçün mütəxəssis resurslarımızın yetərli olub-olmadığına gəlincə, R.Qarabağlı bildirdi ki, Azərbaycanın özündə də kifayət qədər bərpaçı var və onları bərpa prosesinə cəlb etmək mümkündür: “Azərbaycanda peşəkar bərpaçılar var, sadəcə, onları Şuşanın bərpa prosesinə cəlb etmək lazımdır ki, onlar bu işlə məşğul olsunlar”.
İradə SARIYEVA
