Cəbhədə davam edən hərbi əməliyyatlar dünya miqyasında da xüsusi diqqətlə izlənilir. Artıq bu məsələyə Rusiyadan sonra ABŞ-dan da reaksiya gəlməsi bu mənada təsadüfi sayılmır.
Məlumdur ki, bu dəfə ABŞ Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin görüşünü təşkil etməyə hazırlaşır. Ekspertlər isə prezident seçkiləri ərəfəsində ABŞ-ın bu addımlarını təsadüfi saymır. Rusiyanın “Kommersant” qəzeti də qeyd edir ki, ABŞ prezidenti Donald Trampın administrasiyası Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasına töhfə verməyə çalışacaq: “Ermənistan və Azərbaycan liderləri Nikol Paşinyan və İlham Əliyev Moskvaya, lazım gələrsə, görüşə gəlmək barədə razılığa gəldikdən sonra İrəvan və Bakıda iki diplomatik qurum rəhbərinin Vaşinqtona gözlənilən səfərlərindən söz açılıb. Xarici işlər nazirləri Zöhrab Mnatsakanyan və Ceyhun Bayramov növbə ilə ABŞ dövlət katibi Mayk Pompeo ilə görüşəcəklər. Prezident seçkiləri ərəfəsində Ağ Ev Donald Trampı təsirli bir barışıqçı kimi təqdim edərək, “Qarabağ kartı”nı oynamağa çalışır. Ancaq buna müvəffəq olmaq çox çətin olacaq.
Azərbaycan XİN-in mətbuat katibi Leyla Abdullayeva “Kommersant”a bildirib ki, xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov oktyabrın 23-də Vaşinqtona gedəcək və ABŞ dövlət katibi Pompeo ilə görüşəcək. Xanım Abdullayevanın sözlərinə görə, nazir Bayramovun ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədr ölkələrinin nümayəndələri ilə görüşləri planlaşdırılır. Öz növbəsində, Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyinin nümayəndəsi Anna Naqdalyan “RİA Novosti”yə Zöhrab Mnatsakanyanın da oktyabrın 23-də Vaşinqtonda olacağını təsdiqləyib. O da Mayk Pompeo ilə görüşməyi planlaşdırır. Bu günlərdə “Politico” jurnalı ABŞ administrasiyasındakı mənbələrə istinadən Pompeo ilə Ermənistan və Azərbaycan xarici işlər nazirləri arasında planlaşdırılan danışıqların oktyabrın 9-10-da üçtərəfli formatda, yəni Rusiya XİN rəhbəri Sergey Lavrovun iştirakı ilə baş tutmuş Moskvadakı görüşdən fərqli olacağını bildirib. Amerika danışıqlarının ssenarisinə görə, dövlət katibi nazirlərin hər biri ilə ayrı-ayrılıqda əlaqə qurmaq niyyətindədir. Pompeo əvvəlcə Ceyhun Bayramovu qəbul edəcək, bundan sonra Zohrab Mnatsakanyanla danışacaq. İki ölkənin Vaşinqtonda akkreditə olunmuş diplomatik nümayəndəliklərinin rəhbərləri indidən gələcək danışıqları aktiv şəkildə şərh edirlər. Azərbaycanın ABŞ-dakı səfiri Elin Süleymanov Bakının iki nazir arasında əvvəlki ünsiyyətlərinin hələ heç bir praktik nəticə vermədiyini nəzərə alaraq, Vaşinqtonda görüşün baş tutacağını güman etmədiyini deyib. “Biz məzmunlu bir söhbət istəyirik”, – Elin Süleymanov bildirib. “Bu qarşıdurmanın qarşılıqlı güzəştlər əsasında sülh yolu ilə həllinə alternativ görmürük”, – deyə Ermənistanın Vaşinqtondakı səfiri Varujan Nersesyan qarşıdakı diplomatik tura öz qiymətini verib. Münaqişənin ilk günlərindən ABŞ tərəfləri hərbi əməliyyatları dayandırmağa və sülh danışıqlarını bərpa etməyə çağırıb. Eyni zamanda, bərabər yanaşmanı davam etdirən Moskvadan fərqli olaraq, Vaşinqton daha çox erməni tərəfinin maraqlarına uyğun mövqe tutub. Sergey Lavrov, Türkiyənin iştirakı ilə bağlı Moskvada ortaya çıxan suallara baxmayaraq, Ankaraya qarşı açıq, sərt hücumlar etməsə də, dövlət katibi Pompeo NATO müttəfiqini Qarabağ münaqişəsini alovlandırmaqda günahlandırıb. Vaşinqtondakı danışıqlar haqqında məlumat Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan və Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin “TASS” müxbirlərinə verdiyi müsahibədə, belə bir təklif gələrsə, Dağlıq Qarabağla bağlı danışıqlar üçün Moskvaya gəlməyə hazır olduqlarını söylədikdən sonra elan edilib.
Yeri gəlmişkən, ABŞ-dakı görüş sülh prosesinə başlamaq üçün alternativ bir cəhd olsa da, Moskva artıq ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrlərinin təşəbbüslərinin bir-biri ilə rəqabət etmədiyini, əksinə, bir-birini tamamladığını açıq şəkildə bildirib. Rusiyanın ABŞ-dakı səfiri Anatoli Antonov “Pervıy Kanal”da bunu “xoş bir sürpriz” adlandıraraq deyib: “Amerika və Rusiya mövqelərinin üst-üstə düşəcəyi bu cür tədbirimiz azdır. Tərəfləri təmkinli olmağa, ilk növbədə atəşkəsə çağırdıq, bütün söhbətin diplomatik kanala köçürülməsi çağırışı ilə. Bu doğrudur, nüanslarımız var, amma prinsipcə tərəfləri dinc bir yola gətirməli olan prosesi dəstəkləyirik”. Söz düşmüşkən, Amerika diplomatiyasının Qarabağ trekində aktivləşməsinin demokratik rəqibi Co Baydendən populyarlığı ilə nəzərəçarpacaq dərəcədə geridə qalan Donald Trampın son anda qələbə qazanacağını gözlədiyi 3 noyabr prezident seçkilərindən bir neçə gün əvvəl baş verdiyi diqqət çəkir. Ermənistan və Azərbaycan xarici işlər nazirlərinin Vaşinqtona dəvətinin təsadüfi olmadığının təsdiqi Donald Trampın Karson Siti şəhərində keçirilən seçkiöncəsi mitinqdə verdiyi açıqlamadır. Ağ Evin başçısı Karson Sitidə hakimiyyəti dövründə ilk dəfə ermənilərə olan dərin rəğbətindən danışıb və onlara kömək etməyə hazır olduğuna eyham vurub. Franklin Ruzvelt adına ABŞ Araşdırmaları Fondunun direktoru Yuri Roqulev bildirib: “Anketlər nə deyirsə-desin, hamı seçki kampaniyasının sona qədər davam edəcəyini başa düşür. Bu vəziyyətdə Donald Tramp özünü beynəlxalq münaqişələrin həllində təsirli bir sülhməramlı kimi təqdim edərək, bütün alətlərdən istifadə etməyə və bütün xəbərləri tərəzinin öz lehinə olan gözünə qoymaq üçün istifadə etməyə çalışır”.
Mütəxəssisin fikrincə, erməni diasporunun səsləri Ağ Ev uğrunda gedən mübarizənin nəticələrinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir edə bilməz, üstəlik, bunun əhəmiyyətli bir hissəsi demokratik namizədlərin ənənəvi olaraq sabit üstünlüyə sahib olduğu Kaliforniya ştatındadır: “Eyni zamanda, bir çox şou-biznes ulduzu və digər “yumşaq güc”daşıyıcılarını da əhatə edən erməni diasporunun nümayəndələri yalnız Donald Trampa deyil, ümumən respublikaçılara da kömək edə bilər. Noyabrın 3-də Amerika Senatın üçdə birini, Nümayəndələr Palatasının 435 üzvünü, 13 əyalət və ərazi qubernatorlarını yenidən seçəcək. Respublikaçıların yalnız Ağ Evi deyil, Konqresi də itirmək risqi çox yüksək olaraq qalır. Bunu nəzərə alaraq, Donald Tramp demokrat qisasının qarşısını almaq üçün seçkilərə qədər qalan müddətdə, Qarabağ da daxil olmaqla, bütün kartlarla oynamağa çalışır”.
Nahid SALAYEV
