Prezident İlham Əliyev avqustun 10-da Heydər Əliyev adına Bakı Dərin Özüllər Zavodunda "Qarabağ" yatağının dayaq blokunun dənizə yola salınması mərasimindən sonra verdiyi müsahibədə bildirib ki, Azərbaycan xarici tərəfdaşlarla bir çox yataqlar üzrə kontraktlar imzalasa da, onların hamısı səmərə verməyib:
“Artıq bir çoxlarının icrası dayandırılıb, onların icrasına xitam verilib, qazılmış quyular ümidlərimizi doğrultmayıb. “Qarabağ” yatağının işlənməsinə gəldikdə, mən bir daha demək istəyirəm, hər zaman əminlik var idi ki, burada böyük potensial, böyük neft və qaz ehtiyatları vardır. Ancaq bayaq qeyd etdiyim kimi, 1990-cı illərdə üç quyu qazılmışdı, xarici tərəfdaş artıq bəyan etmişdi ki, bu gələcək investisiya səmərəsiz olacaq və beləliklə, “Qarabağ” yatağı tərk edilmişdi. Biz əslində heç nə itirmədik. Çünki Azərbaycan o kəşfiyyat dövründə öz üzərinə heç bir maliyyə öhdəliyi götürməmişdi. Əksinə, hətta uğursuz nəticə də nəticədir, bizə əlavə geoloji məlumat veribdir. Bu gün Azərbaycan vaxtilə - 1990-cı illərdə tərk edilmiş “Qarabağ” yatağına qayıdır və bu nəhəng dayaq bloku bunun əyani sübutudur”.
Prezident qeyd edib ki, “Qarabağ” yatağının neft potensialı 60 milyon ton səviyyəsində qiymətləndirilir: “Ancaq mən tam əminəm ki, işlənmə dövründə bu rəqəm artacaq. Bunu deməyə əsas verən odur ki, “Qarabağ” yatağı “Azəri”, “Çıraq, və “Günəşli” yataqlarının yanında yerləşir, məsafə o qədər də böyük deyil. Xatırlayıram, “Azəri”, “Çıraq”, “Günəşli” yataqları üzrə kontrakt 1994-cü ildə hazırlanarkən o vaxt xarici tərəfdaşlar bu yataqların potensialını 511 milyon ton neft həcmində dəyərləndirmişdilər. Ancaq həyat onu göstərdi və bu gün bu təsdiq olunub ki, “Azəri, “Çıraq, “Günəşli” yataqlarının potensialı 1 milyard ton neftdən çoxdur. Ona görə bu və digər geoloji amillər deməyə əsas verir ki, “Qarabağ” neft yatağında daha böyük həcmdə təbii ehtiyatlar var. Hasilata gəldikdə isə, bu yataqdan ildə ən azı 1,5 milyon ton neft və 1,5-1,8 milyard kubmetr qaz hasil ediləcək. Əlbəttə ki, Azərbaycanda neft hasilatının sabit qalması və qaz hasilatının artırılması üçün bunun böyük faydası olacaqdır”.
Göründüyü kimi, Prezident ötən əsrin 90-cı illər tariximizin neftlə bağlı olan çox ilginc faktına aydınlıq gətirdi. Bu məsələdə “Qarabağ” yatağına qarşı məqsədli təxribat ehtimallarının olduğunu iddia etmək olarmı?
Beynəlxalq qiymətləndirmə üzrə ekspert Asif İbrahimov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, bu ilin mart ayında Azərbaycanda yeni neft yatağının aşkarlanmasına dair məlumat açıqlanıb: “Məlum oldu ki, SOCAR və Norveçin “Equinor” şirkəti Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda, Bakıdan 120 kilometr şərqdə, açıq dənizdə yerləşən “Qarabağ” yatağının kəşf olunduğunu təsdiq ediblər. SOCAR-ın bu barədə yaydığı məlumatda bildirilib ki, "Qarabağ” yatağında ilk qiymətləndirmə quyusunun qazılmasına 2019-cu il dekabrın 23-də başlanıb. SOCAR-ın CDC (Caspian Drilling Company) qazma şirkəti bu quyunu suyun 180 metr dərinliyində “Dədə Qorqud” üzən qazma qurğusu ilə qazıb. Yatağın məhsuldar layları 3,4 kilometr dərinlikdə yerləşir. İlkin qənaətə görə, yataqda kəşf edilmiş neft və qaz həcmləri onun iqtisadi cəhətdən səmərəli işlənməsi üçün yetərlidir.
Yatağın ilkin qiymətləndirilmiş geoloji ehtiyatları 60 milyon ton neftdən artıqdır.
Onu da qeyd edək ki, “Qarabağ” perspektivli dəniz strukturu kimi 1959-cu ildə seysmik kəşfiyyat işləri nəticəsində aşkar edilib, 1984-cü ildə dəqiqləşdirilib və 1997-1998-ci illərdə kəşfiyyat qazması nəticəsində neft-qazlılığı təsdiqlənib.
"Caspian International Petroleum Company" (CIPCO) tərəfindən idarə edilən konsorsium 1995-ci ildə imzalanmış “Qarabağ hasilatın pay bölgüsü sazişi”nə əsasən 3 kəşfiyyat quyusu qazıb. Quyuların ikisi strukturun cənub-şərq hissəsində layların qazla doyumlu olduğunu təsdiqləyib, bir quyu isə strukturun qərb hissəsində layların neft və qazla doyumlu olduğunu aşkar edib. Saziş 1999-cu ildə iqtisadi baxımdan səmərəli olmayan layihə kimi ləğv edilib. Prezident çıxışında bildirdi ki, xarici şirkətlər bunu perspektivsiz sayıblar. Burada məqsədli təxribat amillərini mümkün sayıram. Çünki müstəqilliyin ilk illərində imzalanan kontraktlarda xarici şirkətlər böyük fayda götürüblər. Ölkəmiz möhkəmləndikcə, bu şərtləri bir qədər sərtləşdirdi. Bu da, doğru olaraq, dövlət maraqlarına uyğun olaraq edilib. Ola bilər ki, pay bölgüsü həmin şirkətləri qane etmədiyi üçün belə addım atıblar. Fakt budur ki, həmin yataqda böyük potensial var. Ola bilməzdi ki, bu iş üzrə ixtisaslaşan nüfuzlu şirkətlər bunu müəyyən edə bilməsin. Onu deyə bilərəm ki, “Qarabağ” yatağının Azərbaycanın yataqlar balansına və işlənmə fonduna daxil edilməsi Azərbaycanın neft hasilatı üçün ən böyük töhfədir”.
İstənilən halda, bu işdə qazanan Azərbaycan oldu. Çünki bu sərvət bizim ərazimizdədirsə, ordan gələn qazanc dövlətin və xalqın rifahı üçün yönəldiləcək.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
