Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına (KTMT) üzv ölkələrin Ermənistan-Azərbaycan sərhədində baş verənlərə münasibəti hələ də İrəvanda şok effekti yaratmaqda davam edir. Ermənistanın bütün cəhdlərinə rəğmən, KTMT Azərbaycan əleyhinə hansısa mövqe sərgiləmədi. Əksinə, yenidən bəlli oldu ki, Azərbaycanın təşkilatda nüfuz və mövqeyi Ermənistanla müqayisədə daha yüksəkdir, güclüdür.
Elə Prezident İlham Əliyev də iyulun 15-də Nazirlər Kabinetinin 2020-ci ilin birinci yarısının sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına və qarşıda duran vəzifələrə həsr olunan iclasında söylədiyi nitqində diqqətə çatdırdı ki, KTMT-nin Ermənistandan başqa bütün üzvləri Azərbaycanın dostlarıdır. Bu səbəbdən sərhəddə məlum hadisələrdən sonra Ermənistan təşkilata kömək üçün müraciət etsə də, rədd cavabı aldı. Məsələnin bu tərəfinə nəzər salan Prezident İlham Əliyev qeyd edir:"Azərbaycan ictimaiyyətinin diqqətini bir məsələyə də çəkmək istərdim. O da ondan ibarətdir ki, bildiyiniz kimi, bu çirkin əməlləri törədəndən və Azərbaycan Ordusu tərəfindən layiqli cavab alandan sonra Ermənistan dərhal Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına müraciət etdi, dərhal onlardan yardım istədi, dərhal hay-haray qaldırdı ki, qoymayın, bizi burada indi boğacaqlar, məhv edəcəklər. KTMT-nin buna nə dəxli var? Birincisi, Azərbaycan, bir daha demək istəyirəm ki, Ermənistanın dövlət sərhədini pozmayıb, təxribat törətməyib, Ermənistan ərazisinə keçməyib. Belə olan halda KTMT-nin bu işə nə dəxli ola bilər? Bu bir. İkincisi, bu addım onların acizliyini, qorxaqlığını göstərir. Onu göstərir ki, Azərbaycan qarşısında təkbaşına duruş gətirə bilməyəcəklər və onu bilirlər. Biz də bunu bilirik. KTMT-yə müraciət etmək onların qorxaqlığının növbəti təzahürüdür. Onlar öz qorxaqlığını, rəhbərliyin qorxaqlığını bir daha göstərdilər. Yaxşı, qələt eləmisən, təxribat törətmisən, cinayət törətmisən, - cavab ver buna. Cavab ver və veribdir artıqlaması ilə... Yaxşı, təxribat törətmisən, başından da zərbə almısan, indi nə olub qaçıb KTMT-dən yardım istəyirsən? KTMT-nin Ermənistandan başqa bütün üzvləri bizim dostlarımızdır".
Baş verən hadisələr fonunda Ermənistanda da etiraf edirlər ki, KTMT məsələsində Azərbaycan tamamilə haqlıdır. Ermənistan Beynəlxalq Münasibətlər və Təhlükəsizlik İnstitutunun mütəxəssisi Armen Vardanyan da bildirir ki, Ermənistanın bu qurumdan kömək gözləməsi doğru deyil. O bildirib ki, Azərbaycanın KTMT-də müttəfiqləri daha çoxdur və bu yeni xəbər deyil:“Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenko bundan əvvəl açıq şəkildə bildirmişdi ki, Ermənistanla Azərbaycan arasında müharibə baş verərsə, Ermənistanı müdafiə etmək üçün qoşun göndərməyəcək. Qazaxıstan, qurumun digər üzvləri kimi, dəfələrlə KTMT və Avrasiya İqtisadi Birliyində Azərbaycanın maraqlarını müdafiə edib. Rusiya Azərbaycana silah satır, Qırğızıstan və Tacikistanın Ermənistanla müqayisədə Azərbaycanla daha çox tərəfdaşlığı var”. Vardanyan qeyd edir ki, sərhəddəki olaylardan sonra əvvəlcə Ermənistanın tələbi ilə KTMT xüsusi iclas çağırmağa çalışıb, lakin sonradan Azərbaycanın KTMT-dəki müttəfiqləri sayəsində tərəflər arasında bərabərlik nişanı qoyan konsensus qərarı verilib. Erməni politoloq daha sonra deyib:"Müdafiəmizə gəldikdə, KTMT-dən heç vaxt ciddi gözləntilərimiz olmamalıdır. Yeganə müsbət fakt budur ki, KTMT üzvü kimi Ermənistan Rusiyadan silahları daxili qiymətlərlə ala bilər, amma təhlükəsizlik və müdafiə baxımından KTMT yararlı deyil. Ümumiyyətlə, bu qurum Ermənistanın və ya digər üzv dövlətlərin yox, Rusiyanın geosiyasi maraqlarına xidmət etmək üçün yaradılıb. Buna görə bizdə bu məsələdə illüziyalar olmamalıdır".
Bütün bunlar İrəvanın KTMT planlarının tam boşa çıxdığını göstərir. Halbuki, Ermənistan sərhəd təxribatına getməklə elə ilk gündən KTMT-ni prosesə cəlb etməyə çalışırdı. Azərbaycanın Rusiyadakı səfiri Polad Bülbüloğlu “Exo Moskvı” radiostansiyasına müsahibəsində də bu məqamı xüsusi olaraq qabartdı. Nəyə görə toqquşmanın Dağlıq Qarabağda təmas xəttində deyil, sərhəddə baş verməsinin səbəbləri haqda səfir deyib:“Bu ondan ötrü edilir ki, KTMT, ilk növbədə, Rusiya bu münaqişəyə cəlb edilsin, Rusiyanın sərhədində Rusiya Federasiyasını narahat edən daha bir münaqişə ocağı yaransın. Aydındır ki, KTMT-nin bütün üzvləri ilə Azərbaycanın tərəfdaşlıq münasibətləri var və qırğız və ya qazax əsgər, yəqin ki, Azərbaycan əsgərinə atəş açmayacaq. Azərbaycan bütün lazımi sənədləri KTMT-yə təqdim edəcək. Biz heç nəyi gizlətməyə çalışmırıq. Qarabağda doğulmuş, əcdadları o torpaqda dəfn edilmiş bir adam kimi demək istəyirəm ki, işğala son qoyulmayınca hadisələrin hər cür inkişafı mümkündür. Bizim torpağımız işğal altında qaldıqca, nə Azərbaycan xalqı, nə də Azərbaycan prezidenti bu vəziyyətlə razılaşmayacaq”. Bu açıqlamadan bir daha görünür ki, İrəvan əvvəlcədən KTMT ilə bağlı məkrli planlar qurub və təşkilatı münaqişəyə cəlb etməyə çalışıb. Amma onun planları son nəticədə Azərbaycanın nüfuzu sayəsində fiaskoya uğrayıb.
Beynəlxalq məsələlər üzrə rusiyalı ekspert Aleksey Fenenko məsələ ilə bağlı bildirir:“İndi Ermənistan bir daha KTMT-ni onu “qorumağa” çağırır və bu məsələdə Rusiyaya təzyiq göstərməyə çalışır, Rusiya və KTMT isə o qədər də həvəsli görünmür. Eskalasiyanın baş verdiyi yerə diqqət yetirmək çox vacibdir. Bu yer Ermənistan tərəfindən xüsusilə seçilib. Eskalasiya Qarabağ münaqişəsi zonasında deyil, birbaşa Ermənistan-Azərbaycan sərhədində baş verir. Gəlin, KTMT-nin 2016-cı il İrəvan Sammitinin nəticələrini xatırlayaq. Burada təhlükəsizlik zəmanətlərinin Qarabağa yox, Ermənistana şamil olunduğu açıq şəkildə ifadə olunmuşdu. İndi Paşinyan sanki Rusiya və KTMT-nin öz öhdəliklərini yerinə yetirmədiyi təsəvvürünü yaratmağa çalışır. Bu yaxınlarda Ermənistanda yeni bir təhlükəsizlik strategiyası qəbul edildi ki, NATO ilə münasibətlərə xələl gətirməyərək Rusiya ilə əməkdaşlıq davam etdirilsin. İndi Ermənistan hakimiyyətinin məntiqinə görə, Rusiyanın Ermənistana hərbi yardım göstərməkdən imtina etməsi onun NATO ilə əməkdaşlığının intensivləşməsini qanuniləşdirə bilər. Ermənistanın antirusiya və qərbyönümlü vektoru böyüyür”.
Fenenko deyib ki, Rusiyanın vəziyyətə reaksiyası son dərəcə təmkinli oldu:“O heç bir tərəfi dəstəkləmədi. “Rusiya Ermənistanı satdı” fəryadları ənənəvi strategiyadır. Ancaq İrəvanın növbəti addımı, çox güman ki, artıq Rusiya bazasını Ermənistandan çıxarmaq çağırışı olacaq. Artıq belə ifadələr səslənir. Ancaq başa düşmürlər ki, bundan sonra Azərbaycan və Türkiyə ilə üz-üzə qalacaqlar”.
Nahid SALAYEV
