Son illər Azərbaycanda müxtəlif səpkili teatr festivalları keçirilir. Bu sırada həm yerli, həm də beynəlxalq miqyaslı teatr festivalları diqqəti çəkir. Əslində, bu festivallar teatrların inkişafına böyük təkan verməlidir. Beynəlxalq teatr festivalları həm dünya teatrları arasında əlaqələrin gücləndirilməsində, həm də yeniliklərin paylaşılmasında, müştərək layihələrin həyata keçirilməsində mühüm rol oynamalıdır.
Çox təəssüf ki, bir neçə məqamı çıxmaq şərtilə Azərbaycanda keçirilən yerli və beynəlxalq teatr festivallarından teatrlarımız elə də faydalana bilmir. Bu festivallar nəticəsində gərək çoxdan Azərbaycan teatrları dünyada böyük nüfuz qazanaydı və bir sıra müştərək layihələrə imza ataydılar. Amma təəssüf ki, biz bunları görə bilmirik. Bəzi teatrlarda müştərək layihələr həyata keçirilsə də, sayı o qədər azdır ki, bütün bunları milli teatrın uğurları saymaq olmur. Doğrudur, bəzi rejissorlarımız keçmiş SSRİ məkanına aid olan respublikaların teatrlarında tamaşalar qoyur, bəzi aktyorlarımız həmin ölkələrin teatrlarında tamaşaya qoyulan əsərlərdə rol alırlar. Bu da çox zaman şəxsi əlaqələr müstəvisində baş verdiyi üçün elə də diqqəti cəlb etmir.
Halbuki, Azərbaycan teatrları hazırda dünyanın ən populyar teatrları ilə yan-yana durmalıydı. Çünki bizim teatr ənənələrimizin kökləri qədimdir və teatrlarımız təcrübəlidir. Azərbaycanda keçirilən beynəlxalq və yerli teatr festivalları teatrların inkişafına niyə müsbət təsir edə bilmir?
Yasin Qarayev: “Gərək təqdim edilən əsər də, burada oynayan aktyorlar da, dramaturji material da, onun rejissura həlli də yüksək səviyyədə olsun ki, nəticə də qazanılsın”
Xalq artisti Yasin Qarayev “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, yerli və beynəlxalq teatr festivallarından teatrlarımızın elə də böyük uğur əldə edə bilməməsinin səbəbi həm teatr üçün yazan müəlliflər, həm də digər amillərlə bağlıdır. Y.Qarayevin sözlərinə görə, bu gün teatr üçün yazanlar, demək olar ki, yoxdur, vaxtilə teatrlar üçün əsər yazanların əksəriyyəti isə ya yazmır, ya da onların çoxu dünyasını dəyişib. Bundan başqa, sənətkarın bildirdiyinə görə, vaxtilə Azərbaycan teatrını təmsil edən ustad, müqtədir rejissor və aktyorların həyatdan köçməsi də teatrların zəifləməsinə, bu kimi festivallardan uğurlu nəticələr əldə edə bilməməsinə səbəb olub. “Bilirsiniz, gərək təqdim edilən əsər də, burada oynayan aktyorlar da, dramaturji material da, onun rejissura həlli də yüksək səviyyədə olsun ki, nəticə də qazanılsın. Bu ondan irəli gəlir ki, bizim teatrımızda olan müqtədir sənətkarlar bir-birinin ardınca dünyalarını dəyişdilər. Onların vəfat etməsi nəticəsində teatrlarda böyük bir boşluq əmələ gəldi. Bizim teatrdan Yusif Vəliyev, Hüseynağa Sadıqov, Süleyman Ələsgərov, Sussana Məcidova, Firəngiz Şərifova, Solmaz Qurbanova kimi sənətkarlar getdi. “Azdrama”dan da, həmçinin, çox böyük sənətkarlar getdi, eləcə də digər teatrlardan. Bu da kino və teatra təsir etdi və bu sahələr laxladı. Zaman lazımdır ki, teatrlarımızda böyük sənətkarlar yetişsin. Aktyorluq elə bir sahədir ki, burada anadangəlmə istedadla yanaşı, sənətkara illərlə qazandığı təcrübə də lazımdır. Bu da illərlə toplanıb yığılır. Bu gün teatrlarda kifayət qədər istedadlı gənclər yetişir, zaman lazımdır ki, onlar yetişsinlər. Mütləq onlar yetişəcəklər. Teatrlarımızın beynəlxalq və yerli teatr festivallarından elə də böyük nəticə əldə etməməsi həm də dramaturji materialların, teatr üçün yazanların olmaması ilə bağlıdır. Vaxtilə Anar, Elçin, İsi Məlikzadə və başqaları teatrlar üçün maraqlı əsərlər yazırdılar. Amma indi yazmırlar. Anar müəllim də, Elçin müəllim də teatr üçün daha yazmır. Bəs kim yazmalıdır? Biz gözləyirik, yenə qayıdırıq Mirzə Cəlilə və digər klassiklərimizə. Mirzə Cəlilin yubiley ilidir. Onun “Dəli yığıncağı” əsərini Gənc Tamaşaçılar Teatrı hazırlayır, bizdən əvvəl “Azdrama” hazırlayıb. Bir əsər bir şəhərdə neçə teatrda oynanılmalıdır ki? Bu gün həm teatrlar üçün yazanların çox az olması, həm aktyorların çoxunun yüksək səviyyədə yetişməməsi bu kimi məsələlərə mənfi təsir göstərir” - deyə Y.Qarayev bildirdi.
Zülfiyyə Eldarqızı: “Festivalların teatrlarımıza çox az fayda verməsinin səbəbi həm dramaturji materialların zəngin olmaması, həm də bəzi rejissorların zəif tamaşalar təqdim etməsidir”
Sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, tanınmış aktrisa Zülfiyyə Eldarqızının sözlərinə görə, bizim bəzi teatrlarda sənətlə məşğul olunmadığı və onların festivallarda təqdim etdiyi tamaşaların sənətkarlıq baxımından aşağı səviyyədə olduğu üçün biz uğur qazana bilmirik. Azərbaycanda çox istedadlı aktyor və rejissorların olduğunu deyən Z.Eldarqızının bildirdiyinə görə, əsasən bizim rejissorların festivallara təqdim etdikləri tamaşalar beynəlxalq standartlara cavab vermir. “Son illər Azərbaycanda keçirilən yerli və beynəlxalq teatr festivalları, əslində, çox böyük əhəmiyyətə malikdir. Bizdə güclü teatrlar, güclü aktyor və rejissorlar da çoxdur. Hətta bizim dünya səviyyəli sənətkarlarımız var ki, onlar dünyanın istənilən ölkəsində tamaşa oynamağa qadirdirlər. Amma təəssüflər olsun ki, bəzi teatr rəhbərləri teatr festivallarına barmaqarası baxır və onlar festivallara zəif əsərlər təqdim edirlər. Hazırda bizim teatrlarda ən çox tamaşaya qoyulan əsərlər klassik irsimizdəndir. Müasir yazarların da çoxunun əsərləri yüksək səviyyədə deyil ki, onları tamaşaya qoysunlar. Hesab edirəm ki, festivalların teatrlarımıza çox az fayda verməsinin səbəbi həm dramaturji materialların zəngin olmaması, həm də bəzi rejissorların zəif tamaşalar təqdim etməsidir. Yaxşı əsər, ümumiyyətlə, gözdən qaçmır. Bir də festivallara elə də irihəcmli əsərlər təqdim etmək düzgün deyil. Deyirsiniz ki, bu qədər festival keçirilir, amma nəticəsini görmürük. Bu da dediyim amillərlə bağlıdır” - deyə Z.Eldarqızı qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
