İlham Şaban: “Bütün bunlar pozitiv addımlardır və neftin qiymətinin artımına dəstək verir”
Məlum olduğu kimi, OPEC-ə üzv və qeyri-üzv ölkələrin geniş tərkibli konfransı Vyanada, noyabrın 30-a baş tutacaq. Sözügedən toplantıda neft hasilatının azaldılması barədə OPEC+ sazişinin icra olunması, istehsalat kvotalarının artırılması və sazişin müddətinin uzadılması məsələləri müzakirə olunacaq. Məlumata görə, nazirlər neft hasilatının azaldılmasına dair razılaşmanın gələn il martdan sonrakı taleyini müzakirə edəcəklər. Çünki neftin istehsal həcmlərinin azaldılmasına dair razılaşma 2018-ci ilin martinda bitir.
OPEC-in bu iclasından sonra dünya bazarında neftin qiymətinin hansı istiqamətdə dəyişəcəyi maraq doğurur. Çünki son aylar neftin qiyməti əvvəlki illərlə müqayisədə xeyli artıb. Artımın bir səbəbi OPEC-in hasilatı azaltmaqla bağlı qərarı ilə əlaqələndirilirdisə, digər başlıca səbəbi Yaxın Şərqdə baş verən proseslərlə bağlıdır. Məsələ ondadır ki, İraq və Suriyada baş verən toqquşmalar, o cümlədən əsas neft hasilatçısı və ixracatçısı olan Səudiyyə Ərəbistanında baş verənlər neftin dünya bazarındakı qiymətinə ciddi təsir göstərib. Ancaq o da məlumdur ki, Suriyadakı vəziyyət sabitləşməyə doğru gedir. Bununla yanaşı, İraq mərkəzi hökuməti təşəbbüsü əla alaraq İŞİD-ə ciddi zərbələr endirib. Bu baxımdan dünya neft bazarındakı vəziyyət dəyişə də bilər. Çünki bütün bunlar bu və ya digər dərəcədə bir-birilə sıx bağlıdır. Bütün bunlarla yanaşı, OPEC-in də toplantıda hansı qərar verəcəyindən və bunun bazara necə təsir göstərəcəyindən çox şey asılı olacaq.
Yeri gəlmişkən onu da qeyd edək ki, Azərbaycan noyabrın 30-da Vyanada keçiriləcək OPEC Nazirlər Şurasının 173-cü iclasına rəsmi dəvət alıb. Azərbaycan bu dəvəti nəzərdən keçirmək və iclasda iştirakı razılaşdırmaq niyyətindədir.
Maraqlıdır, OPEC-in noyabrın 30-da keçiriləcək iclasından nə gözlənir? Toplantıdan sonra Azərbaycan neftinin qiyməti hansı həddə olacaq?
Sözügedən məsələni dəyərləndirən Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban buna bir neçə prizmadan yanaşır: “Bu tədbirdə ola bilsin ki, 2018-ci ilin martında hasilat göstəricilərinin indiki səviyyədə saxlanması və ya bir az da aşağı salınması məsələsi gündəmdə olacaq. Qeyd edilən amillər neftin qiymətinin 55-60 dəhlizindən 60-65 dəhlizinə keçməsini təmin elədi. Neftin hazırkı qiyməti hasilatçı ölkələrin ürəyincədir və bunun saxlanmasına çalışacaqlar. OPEC-in noyabrın sonunda keçiriləcək iclası, o iclasa qeyri-OPEC ölkələrinin də bir-bir dəvət alması onun nəticəsidir ki, oktyabrın 29-dan sonra neftin qiyməti 60 dolları keçdi, bu gün də 63 dollardan yüksəkdir. Bazara bir-bir müsbət siqnallar daxil olur. Bu da neftin qiymətinin yüksəlməsini təmin edir. Bazar iştirakçıları da bundan məmnundurlar. İkincisi, neftin qiymətini qızışdıran amillər hələ də bazarda kifayət qədərdir. Hesab etmək olar ki, noyabrın sonuna qədər ayın əvvəlində Səudiyyə Ərəbistanında baş verən siyasi proseslər nəticəsində neftin qiyməti kifayət qədər artdıqca, ondan sonra müəyyən korreksiyalar nəticəsində 60 dollara doğru geriləsə də, yenə də OPEC-in iclası ilə bağlı pozitiv informasiyalar qiymətin hələ ki, 60 dollardan aşağı enmə ehtimalını sıfıra endirir. Neftin qiyməti, faktiki olaraq, noyabr ayı üçün orta hesabla 60 dollar olacaq. Sentyabr ayında brent markalı neft 56 dollar olmuşdusa, oktyabr ayında 57,5 dollar olmuşdusa, noyabr ayında 60 dollar və ondan bir qədər artıq olmasına ümidlər var. 3 aydır neftin qiyməti artan xətlə inkişaf edir. Bu da OPEC-in çıxaracağı qərarla bağlıdır. Qərar ondan ibarətdir ki, gələn ilin birinci rübünün sonundan sonrakı dövr üçün də hasilatın indiki səviyyədə saxlanması və azaldılması ilə bağlı informasiyalar daha çox gündəmdədir. İkincisi, bir il bundan öncə razılaşmaya qeyri-OPEC ölkələrindən 11 ölkə qoşulmuşdusa, indi onların sayının artırılması yönündə də işlər aparılır. Bütün bunlar pozitiv addımlardır və neftin qiymətinin artımına dəstək verir. İki il öncə neftin qiyməti 45 dollar ətrafında idi və iqtisadiyyatları neftdən asılı olan ölkələr bu təşəbbüslə çıxış edəndə bildirirdilər ki, bizim məqsədimiz neftin ədalətli qiymətinə nail olmaqdır. O zaman onlar ədalətli qiymət olaraq neftin bir barreli üçün 55-60 dollar dəhlizini götürmüşdülər. İndi üstündən bir il keçdikdən sonra görürük ki, onların səyləri hədər getməyib. Həqiqətən də öz hədəflərinə çatıblar. Bundan sonra qiymətlərin nə qədər dayanıqlı olacağını isə zaman göstərəcək. Burada obyektiv səbəblər də var. Bu da ondan ibarətdir ki, son illər neft hasilatları azalmağa doğru gedib və bu da neftin qiymətinə təsir edən amillərdən biridir. Hər halda, OPEC bazarda öz sözünü deyə biləcək”.
Vidadi ORDAHALLI
