ABŞ dollarının digər valyutalarla, o cümlədən manatla müqayisədə kursunun necə olacağı indi xüsusi maraq doğuran mövzular sırasında yer almaqdadır. Çünki son vəziyyət investorların dollar yatırımının əhəmiyyətli dərəcədə azaldığını, eləcə də ABŞ-dakı proseslər üzündən bu valyutaya inamın sarsılmaqda olduğunu göstərir.
Qeyd edək ki, ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FES) ötən ayın 14-də uçot dərəcəsini daha 0,25 faiz artıraraq 1-1,25%-ə çatdırması da istənilən nəticəni verməyib.
Maliyyə mərkəzlərinin araşdırmalarından belə bəlli olur ki, ABŞ valyutasının birjalarda mövqeyi pisləşir. "Goldman Sachs"ın strateqi Maykl Kahil bu xüsusda bildirir: "Dollar artıq müsbət məlumatlara reaksiya vermir, amma mənfi xəbərlərlə zəifləməyi davam etdirir. Vəziyyətin belə davam edəcəyi müddət ərzində göstəricilər açıqlandıqca dollar mühüm valyutalar qarşısında ucuzlaşacaq". Onun sözlərinə görə, beynlxalq birjalarda dollar 2017-ci ilin ilk yarısını ucuzlaşma ilə başa vurub: "Bu, 2011-ci ildən bəri görülən ən böyük azalmadır. ABŞ dolları prezident seçkilərinin ardından qazandığı dəyəri geri verir. Bu ilin ilk yarısında dolların məzənnəsində 6.6%-lik azalma yaşanıb və bu davam edəcək". "Credit Suisse" bankının strateqi Alvie Marinoya görə, Tramp hökumətinin iqtisadi siyasətinə qarşı nikbinliyin azalması FES-in siyasətini və müsbət məlumatları kölgədə qoyub. Bu da dolları dəyərdən salmaqda davam edir. Məsələ ilə bağlı " "Forexpf.ru" saytı yazır ki, dolların düşməsinə səbəb Donald Trampın dolların ucuzlaşmasını dəstəkləməsidir. Xarici valyutalar üzrə ekspert Duqlas Bortvik də sayta bildirib ki, Trampın bu ilin yanvar ayının 1-dən rəsmi olaraq fəaliyyətinə başlamasından indiyədək dollar ucuzlaşır. Buna səbəb isə ABŞ prezidentinin dolların ucuzlaşmasını dəstəkləməklə ABŞ-ın ixrac potensialını artırmasıdır.
Qeyd edək ki, Donald Trampın inauqurasiya günü 101 bənd təşkil edən dollar indeksi hazırda 97-ə bərabərdir. D.Bortvikin sözlərinə görə, Tramp dolların məzənnəsinə və ya indeksinə baxıb narahat olmur. Onun üçün önəmli olan ucuz dolların Amerika malları üçün rəqabət qabiliyyətliliyini artırmasıdır. Belə yanaşma fonunda nəticədə hazırda beynəlxalq birjalarda dollar satanlar alanlardan çoxdur. Belə vəziyyət isə dolları daha çox dəyərdən salmaq iqtidarındadır.
Aydındır ki, proseslərin gedişi Azərbaycanda da dolların kursuna təsirsiz ötüşməyəcək. Digər tərəfdən ölkə iqtisadiyyatında baş verən müəyyən proseslər də manat-dollar nisbətinin müəyyən edilməsində mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Məsələn, Milli Məclisin deputatı, iqtisadçı alim Əli Məsimli bildirir ki, hazırda Azərbaycanın xarici ticarət balansı müsbətə doğru irəliləyir: "Bütün bunlar isə manatın məzənnəsinin güclənməsinə ciddi təsir göstərir. Hətta sadalanan bu məqamlar, turizmdən daha çox, manatın məzənnəsinin möhkəmlənməsinə təsir edir. Düzdür, manata təsir edən amillərin içərisində turizm mövsümü müəyyən rol oynaya bilər. Ümumiyyətlə götürsək, Azərbaycanda turizm mövsümündə manat daha çox güclənir. Azərbaycanda manatın daha ciddi möhkəmlənməsi isə yalnız tədiyyə balansında gedən müsbət proseslərlə əlaqəlidir. Misal üçün, Azərbaycanın bütün iqtisadi, o cümlədən büdcə proqnozları neftin qiymətinin dünya bazarındakı bir barrel üçün 40 dollarla götürülür". Ə.Məsimli vurğulayıb ki, son dövrlər ilin birinci yarısında neftin qiyməti çox nadir hallarda aşağı düşür: "Amma bu il neftin qiyməti müəyyən dərəcədə aşağı düşüb. Bu da iqtisadi amillərlə deyil, daha çox geosiyasi və Qətər dövləti ətrafında gedən proseslərlə bağlıdır. Bütün bunlar nəzərə alınmaqla və neftin qiyməti büdcədə nəzərdə tutulan iqtisadi proqnozlardan yüksək olduğuna görə son vaxtlar ödəniş balansı müsbətə doğru gedir". Məlumat üçün bildirək ki, cari ilin yanvar-may ayları ərzində Azərbaycanın xarici ticarət dövriyyəsinin həcmi ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 13,18% artaraq 7 milyard 267,0 milyon dollara çatıb. Bu müddətdə idxal 15,44% azalaraq 2 milyard 816,9 milyon dollar, ixrac 44,05% artaraq 4 milyard 450,1 milyon dollar təşkil edib. Beləliklə, cari ilin yanvar-may ayları ərzində xarici ticarət dövriyyəsində 1 milyard 633,2 milyon dollarlıq müsbət saldo yaranıb. Qeyd edək ki, ötən ilin müvafiq dövründə mənfi saldo 281,5 milyon dollar təşkil edib. Aydındır ki, belə vəziyyət nəticə etibarı ilə manat-dollar nisbətində qarşıdakı dövr ərzində ciddi dəyişikliklərin ola biləcəyini istisna etmir.
Tahir TAĞIYEV
