Azər­bay­can­da Ümu­mi He­sa­bat­lı­lıq Stan­dar­tı­nın tət­bi­qi­nə baş­la­nır

- Za­ur mü­əl­lim, ma­liy­yə mə­lu­mat­la­rı­nın da­ha sə­mə­rə­li mü­ba­di­lə­si üçün Azər­bay­can­da Ümu­mi He­sa­bat­lı­lıq Stan­dar­tı­nın (CRS) tət­bi­qi nə­zər­də tu­tu­lub. CRS nə­dir və bu stan­dart han­sı öl­kə­lər­də tət­biq edi­lir?

- Ümu­mi He­sa­bat­lı­lıq Stan­dar­tı (Com­mon Re­por­ting Stan­dard - CRS) ver­gi­tut­ma məq­səd­lə­ri üçün müx­tə­lif döv­lət­lər tə­rə­fin­dən xa­ri­ci şəxs­lə­rin ora­da­kı ma­liy­yə ins­ti­tut­la­rın­da olan he­sab­la­rı haq­qın­da mə­lu­mat­la­rın top­lan­ma­sı və hə­min şəxs­lə­rin re­zi­dent ol­duq­la­rı döv­lət­lər­lə av­to­ma­tik mü­ba­di­lə­si­nin va­hid prin­sip­lə­ri­ni tən­zim­lə­yir. Bu stan­dart 2014-cü il­də İq­ti­sa­di Əmək­daş­lıq və İn­ki­şaf Təş­ki­la­tı (OECD) tə­rə­fin­dən ha­zır­la­nıb.

Ma­liy­yə mə­lu­mat­la­rı­nın mü­ba­di­lə­si Av­ro­pa Şu­ra­sı və OECD-nin "Ver­gi mə­sə­lə­lə­rin­də qar­şı­lıq­lı in­zi­ba­ti yar­dım haq­qın­da" çox­tə­rəf­li Kon­ven­si­ya­sı əsa­sın­da apa­rı­lır. Azər­bay­can bu Kon­ven­si­ya­nı 2003-cü il­də, ona dü­zə­liş­lər edil­mə­si haq­qın­da Pro­to­ko­lu isə 2014-cü il­də im­za­la­yıb. Kon­ven­si­ya 105 öl­kə ilə ver­gi məq­səd­lə­ri üçün mə­lu­mat mü­ba­di­lə­si­nin apa­rıl­ma­sı­na im­kan ve­rir.

Kon­ven­si­ya­nın 6-cı mad­də­si av­to­ma­tik mə­lu­mat mü­ba­di­lə­si­nin apa­rıl­ma­sı­nı, yə­ni ver­gi ili bit­dik­dən son­ra kon­ven­si­ya­nın üz­vü olan bir döv­lət tə­rə­fin­dən di­gər üzv döv­lə­tin fi­zi­ki və hü­qu­qi şəxs­lə­ri­nin hə­min döv­lət­də­ki ma­liy­yə ins­ti­tut­la­rın­da olan he­sab­la­rı və əmə­liy­yat­la­rı haq­qın­da mə­lu­mat­la­rın ümu­mi­ləş­di­ri­lə­rək di­gər döv­lə­tə gön­də­ril­mə­si­ni nə­zər­də tu­tur. Ye­ni stan­dar­ta əsa­sən, kon­ven­si­ya­ya üzv olan döv­lət­lə­rin sə­la­hiy­yət­li or­qan­la­rı "Ma­liy­yə he­sab­la­rı ba­rə­də mə­lu­mat­la­rın av­to­ma­tik mü­ba­di­lə­si haq­qın­da sə­la­hiy­yət­li or­qan­lar ara­sın­da Çox­tə­rəf­li Ra­zı­laş­ma"nı im­za­la­maq­la mü­ba­di­lə­ni ora­da qeyd olun­muş va­hid for­mat­da apar­maq ba­rə­də ra­zı­lıq əl­də edir. Ra­zı­laş­ma 2014-cü il­də Ber­lin­də im­za­lan­ma­ya açıq elan olu­nub və in­di­yə­dək 101 döv­lə­tin sə­la­hiy­yət­li or­qa­nı hə­min sə­nə­də qo­şu­lub.

Ra­zı­laş­ma­ya qo­şu­lan sə­la­hiy­yət­li or­qan­lar­dan bir qis­mi 2017-ci il­də, di­gər qis­mi isə gə­lən il­dən baş­la­ya­raq mə­lu­mat mü­ba­di­lə­si­nin Ümu­mi He­sa­bat­lı­lıq Stan­dar­tı­na (CRS) uy­ğun apa­rıl­ma­sı­na ha­zır ol­duq­la­rı­nı bə­yan edib. Mü­ba­di­lə­yə hə­lə ha­zır ol­ma­yan döv­lət­lər, əsa­sən, bu­nun üçün la­zı­mi da­xi­li qa­nun­ve­ri­ci­lik və elek­tron in­fras­truk­tu­ra ma­lik ol­ma­yan döv­lət­lər­dir.

- Bu stan­dart çər­çi­və­sin­də han­sı mə­lu­mat­lar mü­ba­di­lə olu­nur və he­sa­bat­da nə ki­mi mə­lu­mat­lar öz ək­si­ni tap­ma­lı­dır? 

- CRS-ə mü­va­fiq ola­raq, il­lik av­to­ma­tik əsas­lar­da ma­liy­yə ins­ti­tut­la­rın­da olan he­sab­lar üz­rə mü­va­fiq mə­lu­mat­lar, o cüm­lə­dən təq­vim ili­nin so­nu­na he­sa­bın qa­lı­ğı, il ər­zin­də əl­də edil­miş gə­lir­lə­rin ümu­mi məb­lə­ği və CRS ilə mü­əy­yən olu­nan di­gər zə­ru­ri mə­lu­mat­lar mü­ba­di­lə edi­lə­cək.

Na­zir­lər Ka­bi­ne­ti­nin 3 iyun 2015-ci il ta­rix­li qə­ra­rı ilə xa­ri­ci döv­lət­lə­rin hü­qu­qi və fi­zi­ki şəxs­lə­ri­nin Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın əra­zi­sin­də hə­ya­ta ke­çir­dik­lə­ri ma­liy­yə əmə­liy­yat­la­rı ba­rə­də mə­lu­mat­la­rın bu döv­lət­lə­rin sə­la­hiy­yət­li or­qan­la­rı­na ve­ril­mə­si həd­lə­ri və qay­da­la­rı ar­tıq təs­diq edi­lib. Hə­min sə­nəd­də ma­liy­yə ins­ti­tut­la­rı tə­rə­fin­dən elek­tron he­sa­bat­da əks olun­ma­lı mə­lu­mat­lar, e-he­sa­ba­tın Ver­gi­lər Na­zir­li­yi­nə təq­dim edil­mə­si for­ma­sı və müd­də­ti, e-he­sa­ba­tın də­yiş­di­ril­mə­si və di­gər mə­sə­lə­lər öz ək­si­ni ta­pıb.

- Öl­kə­miz bun­dan əv­vəl də ox­şar bir sə­nəd - Xa­ri­ci He­sab­lar üz­rə Ver­gi Əmə­let­mə­si Ak­tı, qı­sa­ca FAT­CA ad­la­nan mə­lu­mat mü­ba­di­lə­si sis­te­mi­nə qo­şul­muş­du. Müm­kün­sə, CRS  və FAT­CA ara­sın­da əsas fərq­lə­rin nə­dən iba­rət ol­du­ğu­nu şərh edər­di­niz...

- 2015-ci il­də "Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Hö­ku­mə­ti ilə Ame­ri­ka Bir­ləş­miş Ştat­la­rı Hö­ku­mə­ti ara­sın­da ver­gi tə­ləb­lə­ri­nin ye­ri­nə ye­ti­ril­mə­si üz­rə bey­nəl­xalq qay­da­la­ra əməl olun­ma­sı­nın yax­şı­laş­dı­rıl­ma­sı və Xa­ri­ci He­sab­lar üz­rə Ver­gi Əmə­let­mə­si Ak­tı (FAT­CA) tə­ləb­lə­ri­nin hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si ba­rə­də Sa­ziş" (Hö­ku­mət­lə­ra­ra­sı Sa­ziş) im­za­la­nıb və hə­min sə­nəd 2015-ci ilin 5 no­yabr ta­ri­xin­dən qüv­və­yə mi­nib.

FAT­CA Azər­bay­can­da olan ABŞ və­tən­daş­la­rı və re­zi­dent­lə­ri­nin ma­liy­yə he­sab­la­rı ba­rə­də mə­lu­mat­la­rın ABŞ tə­rə­fi­nə, elə­cə də ABŞ-da olan Azər­bay­can re­zi­dent­lə­ri­nin ma­liy­yə he­sab­la­rı ba­rə­də mə­lu­mat­la­rın öl­kə­mi­zə ötü­rül­mə­si­ni nə­zər­də tu­tur. Bu ba­xım­dan, FAT­CA  üz­rə iki yu­ris­dik­si­ya (ABŞ-Azər­bay­can) ara­sın­da av­to­ma­tik mə­lu­mat mü­ba­di­lə­si hə­ya­ta ke­çi­ri­lir.

FAT­CA-dan fərq­li ola­raq, CRS Çox­tə­rəf­li Sa­ziş əsa­sın­da tən­zim­lən­di­yin­dən, tə­rəf­daş yu­ris­dik­si­ya­lar­la ma­liy­yə he­sab­la­rı ba­rə­də mə­lu­mat­la­rın av­to­ma­tik mü­ba­di­lə­si­ni nə­zər­də tu­tur. Tə­rəf­daş yu­ris­dik­si­ya­la­rın sa­yı hər bir öl­kə­nin öz se­çi­mi əsa­sın­da mü­əy­yən­lə­şir və Çox­tə­rəf­li Sa­zi­şə qo­şul­muş bü­tün öl­kə­lə­ri əha­tə edir.

CRS - OECD-nin Qlo­bal Fo­ru­mu tə­rə­fin­dən FAT­CA-nın prin­sip­lə­ri əsa­sın­da ha­zır­la­nıb. Bu ba­xım­dan, bir çox yox­la­ma pro­se­dur­la­rı­na ya­naş­ma, əsa­sən, ey­ni­lik təş­kil edir.

- CRS əsa­sın­da ma­liy­yə mə­lu­mat­la­rı­nın mü­ba­di­lə­si za­ma­nı bü­tün ma­liy­yə ins­ti­tut­la­rı he­sa­bat ver­mə­li­dir­mi? He­sa­bat ver­mə­li olan ma­liy­yə ins­ti­tut­la­rı­nın və­zi­fə­lə­ri nə­dən iba­rət­dir?

- Möv­cud qa­nun­ve­ri­ci­li­yin müd­dəa­la­rı­na əsa­sən, bank fəa­liy­yə­ti, hə­ya­tın yı­ğım sı­ğor­ta­sı və an­nui­tet sı­ğor­ta­sı fəa­liy­yə­ti, de­po­zi­tar fəa­liy­yə­ti, qiy­mət­li ka­ğız­la­rın (vek­sel­lər, de­po­zi­tar qəb­zi və sa­ir), tö­rə­mə ma­liy­yə alət­lə­ri­nin, xa­ri­ci val­yu­ta­la­rın mə­zən­nə, fa­iz də­rə­cə­si və in­deks alət­lə­ri, qiy­mət­li ka­ğız­lar­la ti­ca­rət və ya əm­təə üz­rə fyu­çers­lə­rin müş­tə­ri üçün və ya müş­tə­ri­nin adın­dan apa­rı­lan ti­ca­rət fəa­liy­yə­ti və in­ves­tor­la­rın port­fel­lə­ri­nin ida­rə edil­mə­si fəa­liy­yə­ti ki­mi fəa­liy­yət­lər­dən ən azı bi­ri­ni hə­ya­ta ke­çi­rən ver­gi ödə­yi­ci­si ma­liy­yə ins­ti­tu­tu he­sab olu­nur.

Ma­liy­yə mə­lu­mat­la­rı­nın mü­ba­di­lə­si­ni nə­zər­də tu­tan, öl­kə­mi­zin tə­rəf­dar çıx­dı­ğı bey­nəl­xalq mü­qa­vi­lə­lə­rin tə­ləb­lə­ri­nə uy­ğun olan ma­liy­yə ins­ti­tut­la­rı mü­va­fiq qay­da­da he­sa­bat ver­mə­li­dir. Ma­liy­yə ins­ti­tut­la­rı­nın əsas və­zi­fə­si bey­nəl­xalq mü­qa­vi­lə­lə­rin tə­ləb­lə­rin­dən irə­li gə­lə­rək CRS üz­rə he­sa­bat ve­ril­mə­li he­sab­la­rı mü­əy­yən­ləş­dir­mək, bu sa­hə­də hər­tə­rəf­li yox­la­ma pro­se­dur­la­rı tət­biq et­mək və bu he­sab­lar ba­rə­də mə­lu­mat­la­rı yu­xa­rı­da qeyd olu­nan qə­rar­la mü­əy­yən edil­miş həd­lər­də və qay­da­da Ver­gi­lər Na­zir­li­yi­nə ötür­mək­dir.

- Öl­kə­miz­də CRS-in tət­bi­qi­nə nə vaxt­dan baş­la­nır və Azər­bay­ca­nın di­gər tə­rəf­daş yu­ris­dik­si­ya­lar­la mə­lu­mat mü­ba­di­lə­si nə vax­ta plan­laş­dı­rı­lır?

- Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti cə­nab İl­ham Əli­ye­vin 2016-cı il 4 av­qust ta­rix­li sə­rən­ca­mı ilə təs­diq edil­miş "2016-cı il­də ver­gi sa­hə­sin­də apa­rı­la­caq is­la­hat­la­rın is­ti­qa­mət­lə­ri"ndə öl­kə hü­dud­la­rın­dan kə­nar­da əl­də olun­muş gə­lir­lə­rin ver­gi­yə cəlb olun­ma­sın­da şəf­faf­lı­ğı tə­min et­mək və sə­mə­rə­li ver­gi nə­za­rə­ti hə­ya­ta ke­çir­mək üçün di­gər döv­lət­lər­lə ma­liy­yə mə­lu­mat­la­rı­nın av­to­ma­tik mü­ba­di­lə­si məq­sə­di­lə hö­ku­mət­lə­ra­ra­sı mü­qa­vi­lə­lə­rin bağ­lan­ma­sı nə­zər­də tu­tu­lub.

Sə­rən­ca­mın ic­ra­sı­nı tə­min et­mək məq­sə­di­lə "Ma­liy­yə he­sab­la­rı ba­rə­də mə­lu­mat­la­rın av­to­ma­tik mü­ba­di­lə­si haq­qın­da sə­la­hiy­yət­li or­qan­lar ara­sın­da Çox­tə­rəf­li Ra­zı­laş­ma"ya qo­şul­maq ba­rə­də bə­ya­nat im­za­la­nıb. Ra­zı­laş­ma­ya qo­şul­maq­da əsas məq­səd Çox­tə­rəf­li Ra­zı­laş­ma­nın mə­lu­mat mü­ba­di­lə­si­nin apa­rıl­ma müd­də­ti və qay­da­sı­na əsa­sən, tə­rəf­daş yu­ris­dik­si­ya­la­rın re­zi­dent­lə­ri olan fi­zi­ki və hü­qu­qi şəxs­lə­rin he­sa­bat ve­ril­mə­li he­sab­la­rı­nın qa­lı­ğı (də­yə­ri) və di­gər mə­lu­mat­la­rın ümu­mi­ləş­di­ri­lə­rək hə­min yu­ris­dik­si­ya­la­ra gön­də­ril­mə­si, ey­ni za­man­da bu yu­ris­dik­si­ya­lar­da Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın re­zi­dent­lə­ri olan fi­zi­ki və hü­qu­qi şəxs­lə­rin he­sa­bat ve­ril­mə­li he­sab­la­rı­nın ana­lo­ji mə­lu­mat­la­rı­nın mü­ba­di­lə edil­mə­si­dir.

İm­za­lan­mış bə­ya­na­ta əsa­sən, Azər­bay­can­da CRS-in tət­bi­qi­nə 1 iyul 2017-ci il ta­rix­dən baş­la­nır. 1 iyu­la qə­dər ma­liy­yə ins­ti­tut­la­rın­da möv­cud olan he­sab­lar "əv­vəl­cə­dən möv­cud olan he­sab­lar" sa­yı­lır. Stan­dar­tın tət­bi­qi­nə baş­la­nı­lan ta­rix­dən "əv­vəl­cə­dən möv­cud olan he­sab­lar"ın he­sa­bat ve­ril­mə­li he­sab olub-ol­ma­dı­ğı­nı ma­liy­yə ins­ti­tut­la­rı sə­rən­cam­la­rın­da olan və mən­bə­yi bəl­li olan möv­cud mə­lu­mat­lar əsa­sın­da mü­əy­yən edə­cək. 1 iyul 2017-ci il ta­rix­də və on­dan son­ra ma­liy­yə ins­ti­tut­la­rın­da açıl­mış he­sab­lar isə "ye­ni he­sab" sa­yı­lır. Bu ta­rix­dən son­ra ma­liy­yə ins­ti­tut­la­rı­na he­sab aç­maq üçün mü­ra­ci­ət et­miş hər bir şəxs özü­nü­qiy­mət­lən­dir­mə an­ke­ti dol­du­ra­caq. Qeyd olu­nan an­ket ma­liy­yə ins­ti­tut­la­rı tə­rə­fin­dən he­sa­bın he­sa­bat ve­ril­mə­li he­sab ol­du­ğu­nu mü­əy­yən et­mək üçün apa­rı­la­caq araş­dır­ma­lar­da is­ti­fa­də olu­na­caq.

CRS-ə uy­ğun ola­raq, Azər­bay­ca­nın di­gər tə­rəf­daş yu­ris­dik­si­ya­lar­la mə­lu­mat mü­ba­di­lə­si­nin 2018-ci ilin sen­tyabr ayın­da baş­lan­ma­sı nə­zər­də tu­tu­lub.

- CRS-in tət­bi­qin­dən göz­lə­ni­lən nə­ti­cə­lər nə­dən iba­rət­dir?

- İlk növ­bə­də, CRS-in tət­bi­qi ver­gi­tut­ma ba­xı­mın­dan şəf­faf­lı­ğın ar­tı­rıl­ma­sı və ver­gi­dən ya­yın­ma­nın qar­şı­sı­nın alın­ma­sı məq­sə­di­lə ver­gi mə­lu­mat­la­rı­nın mü­ba­di­lə­si sa­hə­sin­də əmək­daş­lı­ğın güc­lən­mə­si­nə və ümu­miy­yət­lə öl­kə­lər ara­sın­da iki­tə­rəf­li əla­qə­lə­rin in­ki­şa­fı­na mü­hüm töh­fə ve­rə­cək. Bu­nun­la ya­na­şı, ver­gi ödə­yi­ci­lə­ri, həm­çi­nin di­gər və­tən­daş­lar tə­rə­fin­dən büd­cə­dən ya­yın­dı­rıl­mış ver­gi məb­ləğ­lə­ri­nin qar­şı­lıq­lı əmək­daş­lıq və mə­lu­mat mü­ba­di­lə­si va­si­tə­si­lə büd­cə­yə ödə­nil­mə­si­nin tə­min edil­mə­si müm­kün ola­caq.

Mə­lum ol­du­ğu ki­mi, bir sı­ra ver­gi­dən ya­yın­ma­ya meyl­li şəxs­lər döv­riy­yə­lə­rin giz­lə­dil­mə­si, ver­gi­nin tam həcm­də he­sab­lan­ma­ma­sı məq­sə­di­lə öl­kə­nin hü­dud­la­rın­dan kə­nar­da yer­lə­şən bank­lar­da bank he­sab­la­rı açır, əmə­liy­yat­la­rı­nı hə­min he­sab­lar va­si­tə­si­lə apa­rır və ya­xud müx­tə­lif sxem­lər­dən is­ti­fa­də et­mək­lə döv­lət büd­cə­si­nə ça­ta­caq ver­gi­lə­ri ödə­mək­dən ya­yı­nır­lar. Bank he­sab­la­rı ba­rə­də öl­kə­lə­ra­ra­sı mə­lu­mat­la­rın mü­ba­di­lə­si­ni nə­zər­də tu­tan bu sis­te­min tət­bi­qi be­lə şəxs­lə­rin və on­la­rın res­pub­li­ka­dan kə­nar­da olan bank he­sab­la­rı­nın mü­əy­yən edil­mə­si­nə im­kan ve­rə­cək. Bu­nun nə­ti­cə­sin­də ver­gi or­qa­nı Azər­bay­can və­tən­daş­la­rı­nın res­pub­li­ka­dan kə­nar­da olan bank he­sab­la­rı­nın qa­lıq­la­rı və di­gər gə­lir­lə­ri ba­rə­də ge­niş mə­lu­ma­ta ma­lik ola­caq ki, bu da ver­gi­dən ya­yın­ma hal­la­rı­nın qar­şı­sı­nın alın­ma­sı­na, hə­min şəxs­lə­rin re­al gə­lir­lə­ri­nin mü­əy­yən olun­ma­sı­na kö­mək edə­cək.

Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı "Ma­liy­yə he­sab­la­rı ba­rə­də mə­lu­mat­la­rın av­to­ma­tik mü­ba­di­lə­si haq­qın­da sə­la­hiy­yət­li or­qan­lar ara­sın­da Çox­tə­rəf­li Ra­zı­laş­ma"nı im­za­la­maq­la ra­zı­laş­ma­ya qo­şul­muş di­gər öl­kə­lər­lə ma­liy­yə ins­ti­tut­la­rın­da olan he­sab­lar ba­rə­də mə­lu­mat mü­ba­di­lə­si­ni apar­ma­ğa açıq ol­du­ğu­nu bə­yan et­di. Ra­zı­laş­ma­ya əsa­sən, Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın və­tən­daş­la­rı­nın xa­ric­də olan bank he­sab­la­rı ba­rə­də mə­lu­mat­la­rı al­maq­la ya­na­şı, ra­zı­laş­ma­ya qo­şul­muş di­gər döv­lət­lə­rin və­tən­daş­la­rı­nın Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın ma­liy­yə ins­ti­tut­la­rın­da olan he­sab­la­rı ba­rə­də ana­lo­ji mə­lu­mat­la­rı hə­min döv­lət­lə­rin mü­va­fiq or­qan­la­rı­na ötü­rə­cək. Bu da, öl­kə­miz­də di­gər sa­hə­lər­də ol­du­ğu ki­mi, ma­liy­yə sa­hə­sin­də də şəf­faf­lı­ğın tə­min edil­mə­si is­ti­qa­mə­tin­də ye­ni bir ad­dım ola­caq.