Bu gün iqtisadi müstəvidə böyük narahatlıqla izlənilən məsələlərdən biri də kommersiya banklarının verdiyi kreditlərin məbləğinin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasıdır. Araşdırmalar göstərir ki, son aylarda banklar kredit verilişini əhəmiyyətli dərəcədə azaldıb.
Ekspertlər isə hesab edir ki, bankların kredit verilməsini azaltması sonda iqtisadiyyata mənfi təsir edir, burada fəallığı aşağı salır. Bu səbəbdən hesab edilir ki, bank kreditləşməsinin həcminin artırılması olduqca vacibdir. İndiki durumda banklar manatla kredit verməkdən, vətəndaşlar isə dollarla kredit almaqdan çəkindikləri üçün, demək olar ki, bank sektorunda kreditləşmə dayanıb. Amma atılan son addımlar göstərir ki, banklar qazanc əldə etmək üçün bundan sonra yenə kreditləşmyə xüsusi diqqət ayırmalı olacaq. Ən azından qazanc əldə etmək üçün.
Məlum olduğu kimi, bu günlərdə Mərkəzi Bankın İdarə Heyətinin növbəti iclası keçirilib. İclasda həyata keçirilən sabitləşdirmə tədbirlərinin inflyasiyanın azalmasına ötürülməsi xüsusiyyətləri və vaxtı, makroiqtisadi risqlər xəritəsində baş verən dəyişikliklər nəzərə alınaraq faiz dəhlizinin parametrlərinin, o cümlədən uçot dərəcəsinin dəyişməz, yəni 15% səviyyəsində saxlanması barədə qərar qəbul edilib. Qeyd olunub ki, cari ildə tədiyə balansında yaxşılaşma meylləri müşahidə edilir. Nisbətən əlverişli neft qiymətləri, ixracın, o cümlədən qeyri-neft ixracının artması, habelə rüblük idxalın azalması tədiyə balansının cari hesabına müsbət təsir göstərib. Yaranmış vəziyyətdə 2017-ci ilin sonuna xarici ticarət balansında və cari əməliyyatlar hesabında müsbət saldonun yaranacağı gözlənir. Bildirilir ki, tədiyyə balansında müsbət meyllər və bu şəraitdə valyuta təklifi kanallarının genişlənməsi son aylarda manatın məzənnəsinin möhkəmlənmə trendini gücləndirib. Milli valyutanın möhkəmlənməsi trendinin və daxili tələb amillərinin təsiri altında inflyasiya gözləntiləri səngiməyə başlayıb. Aparılan son sorğulara görə, əhalinin bütün gəlir qrupları üzrə inflyasiya gözləntilərinin azalması müşahidə olunub. Bütün bunlar fonunda da uçot dərəcəsinin yenə 15% səviyyəsində saxlanması barədə qərar qəbul olunub.
Xatırladaq ki, Mərkəzi Bank 14 sentyabr 2016-cı il tarixindən likvidlik əməliyyatları üzrə faiz dəhlizinin aşağı həddini 12%, yuxarı həddini 18%, uçot dərəcəsini isə 15% səviyyəsində müəyyən edib. Belə vəziyyətdə manatın möhkəmlənməyə başlaması isə kredit verilişindən yenə bankların gəlirinin yüksəlməsinə şərait yaratmaq iqtidarındadır. Bunu "Kapital Menecment" investisiya şirkətinin analitiki Cəfər İbrahimli də təsdiqlyir. Ekspert qeyd edir ki, Mərkəzi Bankın son iclasında uçot dərəcəsinin sabit saxlanması barədə qərarın qəbul edilməsi bazara mesajdır. Onun sözlərinə görə, bununla Mərkəzi Bank uçot dərəcəsinin yaxın gələcəkdə artırılacağı ilə bağlı ehtimallara son qoyub və Azərbaycan manatının məzənnəsi ilə bağlı vəziyyətin sabitləşdiyini kommersiya banklarının nəzərinə çatdırıb: "Məzənnə ilə bağlı qeyri-müəyyənlik olduğu üçün bir sıra banklar kreditləşməni dayandırıb və bərpa etməyə tələsmir. Çünki onlar düşünür ki, uçot dərəcəsi 20-25% də ola bilər. Bu halda kreditlərin illik faiz dərəcəsi bundan da yüksək ola bilər. Uçot dərəcəsinin sabit saxlanması isə kredit təşkilatlarının bu gözləntilərinin üzərindən xətt çəkdi".
Bundan başqa, C.İbrahimli qeyd edib ki, son depozit hərracı nəticəsində bağlanmış əqdlər üzrə orta ölçülmüş faiz dərəcəsi 13% təşkil edib. Bunun özü də banklara bir mesajdır: "Mərkəzi Bankda yerləşdirilən depozitlərin gəlirliliyinin azalması o deməkdir ki, qurum daha banklardan cəlb etdiyi vəsaitlərə görə yüksək dividend ödəmək istəmir. Artıq banklar alternativ investisiya variantları axtarmalı, əsasən də kredit vermək barədə düşünməlidir".
Ekspertlər hesab edir ki, özəl bankların bundan sonra milli valyutada kreditləşməyə diqqət ayırması artıq qaçılmaz olacaq. Bildirilir ki, vətəndaşlar banklardan manatla və eyni zamanda daha aşağı faizlə kredit ala bilsələr, bu, onun qaytarılmasında problem yaratmayacaq. Bununla özəl banklar həm də dövlətin manata etimadı artırması siyasətinə dəstək vermiş olarcaq. Digər tərəfdən hesab edilir ki, kommersiya banklarının beynəlxalq maliyyə qurumlarından daha aşağı faizli kreditlər cəlb etməsinə imkan və stimul yaradılmalıdır. Bu qurumların kredit faizlərinin 4-7 faiz intervalında dəyişdiyini nəzərə alsaq, o zaman bu, kommersiya bankları üçün ucuz maliyyə resurslarının yaranmasına gətirib çıxara bilər. Belə vəziyyət həm kreditlşəməni artırar, həm də faiz dərəcələrinin aşağı düşməsinə səbəb ola bilər.
Tahir TAĞIYEV
