İlham Şaban: "Müqavilə imzalanarsa, bu, şirkətlərin hər birinin səhmlərinə müsbət təsir edən amil olacaq"
Mayın 1-də Prezident İlham Əliyev Bibiheybət qəsəbəsində inşa olunmuş Bakı Ali Neft Məktəbinin şəhərciyinin açılışında iştirakı zamanı "Əsrin müqaviləsi"ndən danışıb. Dövlət başçısı deyib ki, "Əsrin müqaviləsi" bu gün də ölkəyə xeyir gətirir: "İndi SOCAR-la tərəfdaşlar arasında danışıqlar gedir ki, bu müqavilənin müddəti uzadılsın və mən buna müsbət baxıram. Əlbəttə, bizim bütün şərtlərimiz yerinə yetirilməlidir ki, müqavilənin müddəti daha da uzadılsın".
Azərbaycanın müqavilənin uzadılmasına dair hansı şərtləri ola bilər?
Neft məsələləri üzrə ekspert İlham Şabanın sözlərinə görə, SOCAR yeni PSA müqaviləsinin bağlanması təklifi ilə çıxış edib: "Bununla bağlı 2016-cı il 23 dekabr tarixində BP və tərəfdaşları arasında Memorandum imzalanıb. Azərbaycan tərəfinə AÇG-də yeni müqavilənin uzadılması lazımdırmı? Yenə cəmiyyət bunu müzakirə obyektinə çevirəcək: 20 il xarici şirkətlərlə birgə işlədik, bəs deyilmi? Niyə onlardan yaxa qurtarıb özümüz öz neftimizi çıxarmırıq?".
İlham Şaban bildirdi ki, məsələnin, sadəcə, mahiyyətinə varmaq gərəkdir: "Texnika və texnologiya tam başqa şeylərdir. Texnikanı gedib istənilən yerdən almaq mümkündür, ancaq texnologiyalara sahib olmaq ya mümkün deyil, ya da bir halda mümkündür ki, hər son məhsuldan gələn gəlirdən bölüşməlisən. Ona görə də kommersiya baxımından Xəzərin dərin hissəsindən karbohidrogenlərin hasilatında xarici şirkətlərlə əməkdaşlıq Azərbaycan üçün faydalı bir biznesdir. Özü də bu təkcə biznes fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır".
Ekspertin sözlərinə görə, AÇG-dən indiyə qədər 423,5 mln. ton neft hasil edilib. Onun çıxarıla biləcək ehtiyatları 1 mlrd. ton olsa da, artıq 2010-cu ildən sonra blokda hasilat texniki quyulardan intensiv istifadə hesabına həyata keçirilir: "Bu gün 100 hasilat quyusuna 50 texniki quyu düşür və getdikcə onların sayı artacaq. Ona görə ki, yataqlar, adi dildə desək, "yaşlaşma periodu"na qədəm qoyurlar və laylardakı təzyiqi saxlamaq üçün daha çox geoloji tədbirlərin keçirilməsinə (qaz və su vurulması, quyuların təmiri, yan lüləli quyuların qazılması və sair) ehtiyac yaranır. Bunlar isə xərclərin artması deməkdir. Belə olan halda, bir var bütün xərcləri özün çəkəsən, bir də var onu partnyorlarla bölüşəsən. Daha effektlisi isə partnyorların əlində həmçinin mütərəqqi texnologiyalar olmasıdır ki, xərclənən hər bir dolların qarşılığında daha çox əlavə qazanc götürmək imkanı əldə edəsən. Məhz bu səbəbdən də müqavilənin müddətini uzatmaq Azərbaycan hökumətinin marağındadır".
İ.Şaban qeyd edir ki, birinci müqavilə dövründə Azərbaycan zəif bir ölkə idi. Əcnəbilər gəlib öz şərtlərini müəyyən qədər diqtə edə bildilər: "İlk onillikdə ürəkləri istəyən şəkildə faydalandılar və mənfəətin də 70 %-ə qədərini götürmək imkanı vardı. Bəs indi 20 % mənfəətə necə qane olacaqlar? Açması asandır: əvvəla dünyada neft yataqları tapmaq hazırda heç də asan məsələ deyil. Düzdür, tapılır, ancaq böyük investisiyalar hesabına. Bu isə, həmçinin, böyük risqlər və vaxt itkisi deməkdir. Azərbaycanı isə onlar 25 ildir "kəşf" ediblər və ölkənin həm altına, həm də üstünə çox yaxşı bələddirlər. O cümlədən də uzunmüddətli proqnozlar verməkdə çətinlik çəkmirlər. Yəni risq dərəcəsi, özlərinin təbirincə desək, biznes normativlərinə uyğundur. Elə isə nədən başqa bazar sevdasına düşsünlər? Müqavilə imzalanarsa, bu, şirkətlərin hər birinin səhmlərinə müsbət təsir edən amil olacaq. Bunda hər bir şirkət marağını gizlətmir. Şirkətlər üçün stabil bazarlarda işləmək səhmdarlar üçün yaxşı dividendlər deməkdir".
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
